Qara zirə yağının tibbdə istifadəsi və xərçəng müalicəsindəki yeri

Digər məlum adları

• Şam qara zirəsi
• Qırx qara zirə
• Karamuk
• Qara küncüt
• Nigella sativa (elmi adı)

Qara zirə nədir?

Qara zirə kimi tanıdığımız Nigella sativa, qədim dövrlərdən bəri dünyada mövcud olan bitkidir. Ayurveda, Unanai və Siddha kimi ənənəvi tibbi tətbiqlərdə istifadə olunur. İbn Sina, qara zirə toxumlarının yorğunluqdan qurtulmağa kömək etdiyinə inanırdı. Bu toxumlar ərəbcə mübarək toxumlar mənasını verən "Habbatul barakah" kimi tanınır.

Qara zirə əslən Yaxın Şərq və Cənub-Qərbi Asiyadan yayılmışdır. Bitkisi 20-90 cm uzunluğunda, rəngli yarpaqlıdır. Qara zirə birbaşa yeyilərək və ya yağı kapsul şəklində istehlak edilə bilər. "Möcüzəvi bitki" adlandırılan qara zirənin bir çox müxtəlif xəstəliyin müalicəsinə faydalı olduğu irəli sürülür.

Görək qara zirənin "sağlamlıq" təsirləri bu iddiaları təsdiqləyirmi:

• Astma müalicəsində qara zirə:

Astmada əlavə müalicə kimi qara zirə yağının mümkün rolunu dəstəkləmək üçün aparılan erkən klinik tədqiqatlardan bəzi müsbət siqnallar vardır. Bununla belə, standart tibbi müalicənin yerinə qara zirə yağının istifadəsini dəstəkləyən sübut yoxdur.

• Ekzema müalicəsində qara zirə:

Bu istiqamətdəki tədqiqatda qara zirə yağının əl ekzemasında topikal steroidlər qədər təsirli ola biləcəyi, lakin tədqiqatın yenə də az sayda xəstə və qısa müddətli müşahidə ilə məhdudlaşdığı bildirilir. Buna görə ekzema müalicəsində qara zirənin yeri barədə aydın yanaşma göstərmək mümkün deyil.

• Həzmə kömək etməkdə və Helikobacter pylori müalicəsində qara zirə:

Müvafiq tədqiqatlar qara zirə yağının təsirinin istifadə olunan dozadan asılı olaraq dəyişdiyini və fərqli nəticələr alına biləcəyini göstərir. Qara zirənin rolu və uyğun dozası barədə hər hansı qəti fikir bildirməzdən əvvəl daha uzunmüddətli tədqiqatlara ehtiyac vardır.

-Əlaqəli mövzu: Helikobakter pilori infeksiyasının müalicəsi ilə mədə xərçəngindən qorunma

• Kandida (göbələk) infeksiyalarında qara zirə:

Kandida infeksiyalarında qara zirə yağının insanlar üzərində sınandığı hər hansı tədqiqat yoxdur. Hindistanda laboratoriya şəraitində aparılmış tədqiqatda qara zirə yağı dörd kandida növünə qarşı antifunqal (göbələkəleyhinə) aktivlik göstərmişdir. Lakin qara zirənin kandida kimi göbələk infeksiyalarında istifadəsini dəstəkləyən insan tədqiqatı yoxdur.

• Xərçəng müalicəsində qara zirə:

Qara zirənin tərkibindəki kimyəvi komponentlərin xərçəngə qarşı potensialına dair yüzlərlə məqalə nəşr edilmişdir. Genişmiqyaslı araşdırmanın aparıldığı bir məqalədə Nigella sativanın potensialı, təsir mexanizmi və gələcək klinik istifadəsi müzakirə edilmişdir. Nigella sativa laboratoriya tədqiqatlarında antioksidant aktivlik göstərərək DNA quruluşuna təsir etmiş, kanserogen siqnal molekulları və immun sistemi tənzimləyici təsirləri ilə bəzi xərçəngəleyhinə aktivliklər göstərmişdir.

Bununla belə, həqiqi xərçəng dərmanına çevrilə bilməyən bir çox bitki məhsulunda olduğu kimi Nigella sativa da təsirini laboratoriya şəraitində və heyvan xərçəng modellərində göstərə bilmiş, lakin heç bir insan klinik tədqiqatında xərçəng müalicəsinə dair iddialar sübut edilməmişdir.

Nəticə olaraq, xərçəng müalicəsində qara zirənin istifadəsini tövsiyə edən klinik tədqiqat yoxdur.

Qeyd: Bitkilərdən və ya təbiətdən əldə edilə bilən hər hansı məhsulun xərçəng müalicəsində yeri olmadığı və ya olmayacağı barədə iddiamız yoxdur. Çünki artıq hazırda əlimizdə olan bəzi kimyaterapiya dərmanları bitkilərdən istehsal edilmişdir. Bitkilərdən xərçəng dərmanı kəşfinin 70 ildən artıq tarixi vardır və bu məqsədlə demək olar ki, yüz minlərlə bitki araşdırılmışdır və bunlardan yalnız bir neçəsi kimyaterapiya dərmanına çevrilmişdir (aşağıda görünə bilər). Bu gün elm dünyası artıq bitkidən "zəif" xərçəng müalicəsi axtarışını tərk etmiş və genetik və immun müalicələrə yönəlmişdir.

Xülasə, bitkilərdən yalnız onsuz da bir çoxunun sevmədiyi kimyaterapiyalar əldə edilə bilmişdir və həqiqət budur ki, bitkilərdən xərçəng dərmanı əldə etmə dövrü çoxdan bitmişdir.

• Qara zirənin ürək sağlamlığına təsiri:

Qara zirə yağının ürək sağlamlığına təsirini qiymətləndirən bəzi tədqiqatlara görə nəticə alınmamış və ya ziddiyyətli nəticələr alınmışdır.

• Qara zirənin immun sisteminə təsiri:

Antioksidant, iltihabəleyhinə və immunomodulyator kimi potensial rolu çoxsaylı araşdırmaların mövzusu olmuşdur. Eksperimental məlumatlar, Nigella sativanın immunitetlə əlaqəli problemlərdə rol oynaya biləcəyini, lakin hazırda bu məqsədlə istifadəsini tövsiyə etmək üçün kifayət qədər məlumat olmadığını göstərir.

• Dəri və saç sağlamlığında qara zirə:

Nigella sativanın saç və dəri sağlamlığı üçün istifadəsi barədə çox az məlumat vardır. Hazırda qara zirə yağı saç və ya dəri üçün tövsiyə edilə bilməz.

Qara zirənin yan təsirləri barədə xəbərdarlıq

Nigella sativanın yaxşı dözüldüyü düşünülsə də, bu istiqamətdəki tədqiqatlar çox az sayda və qısa müddətli müşahidə altında aparıldığından aydın yan təsir bildirilmir. Yalnız Fransada aparılmış tədqiqatın nəticəsində ağızdan çox istifadə zamanı dəri səpgisi yarada biləcəyinə dair xəbərdarlıq edilmişdir.

Nəticə

Qara zirənin insanlar və xəstələr üzərindəki “sağlamlıq” təsirlərinə dair elmi tədqiqat məlumatları olduqca məhduddur. Alternativ müalicə üsullarından biri kimi bazarda satışa çıxarılan və çox populyar olan qara zirə, onun ekstraktı və ya qara zirə yağı kapsulları kimi məhsulların xəstəliklərin və xərçəngin müalicəsində yeri olduğunu söyləmək üçün daha genişmiqyaslı və çoxsaylı insan tədqiqatlarına ehtiyac duyulur. Hazırda müasir tibb qara zirənin / Nigella sativanın “möcüzəvi bitki” olması fikrini dəstəkləmir.