تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی قابل‌پیشگیری است! علت و درمان
در این مقاله
تهوع احساس ناخوشایندی در بالای معده است و ممکن است با خروج غیرارادی محتوای معده، «استفراغ»، پایان یابد. گروه داروهای کاهنده این ناراحتی‌ها، ضداستفراغ‌ها نامیده می‌شوند. در این نوشته موضوعات زیر را می‌یابید:
- انواع تهوع شیمی‌درمانی بر اساس زمان ظهور
- علل تهوع و استفراغ شیمی‌درمانی
- تهوع و استفراغ شیمی‌درمانی چگونه درمان می‌شوند؟
- داروهای شیمی‌درمانی بر اساس خطر تهوع
- داروهای قرصی بر اساس توان ایجاد تهوع
تهوع و استفراغ با اینکه مدیریت‌پذیرترین عوارض درمان سرطان‌اند، برای بیمار و نزدیکان ترسناک‌ترین و نگران‌کننده‌ترین عوارض هستند. با روش‌های مؤثر می‌توان این عوارض ناخوشایندِ مختل‌کننده کیفیت زندگی را پیشگیری کرد. به این ترتیب به بهبود سلامت عمومی بیمار و گذراندن آسان‌تر شیمی‌درمانی کمک می‌کنیم.
تهوع ناشی از شیمی‌درمانی را بر اساس زمان ظهور به سه گروه تقسیم می‌کنیم
تهوع حاد: اغلب همراه تجویز شیمی‌درمانی در 1-2 ساعت نخست شروع و در ساعات 4-6. با بیشترین شدت احساس می‌شود. تهوع تأخیری: 24 ساعت پس از شیمی‌درمانی ظاهر می‌شود. به‌ویژه در رژیم‌های دارای سیس‌پلاتین پُردوز، 24 ساعت پس از درمان شروع و در روزهای 2. و 3. به بیشترین شدت می‌رسد. مصرف به‌موقع داروی ضدتهوع می‌تواند پیشگیری کند. تهوع انتظاری و اضطرابی: تهوع پیش از شیمی‌درمانی است که به‌ویژه پس از تهوع شدید درمان قبلی و ناراحتی ناشی از آن ایجاد می‌شود.
اگر علت تهوع بیماران شیمی‌درمانی را بررسی کنیم
تهوع نتیجه تعامل چندجانبه شبکه عصبی میان مرکز استفراغ مغز و اندام‌ها و گیرنده‌های اندام‌هاست. داروهای توسعه‌یافته با مهار این مراکز و گیرنده‌ها اثر می‌کنند. تهوع و استفراغ بیماران شیمی‌درمانی را به مرتبط با بیمار و مرتبط با خود درمان تقسیم می‌کنیم که دو گروه‌اند.
عوامل خطر وابسته به بیمار
- جوان (< 50)
- افراد بدون سابقه مصرف سیگار / الکل
- افراد حساس به بیماری‌ها
- در زندگی روزانه، اضطراب و احساس شدید آن
- عملکرد عمومی پایین
- افراد دارای شیمی‌درمانی قبلی و تهوع در درمان پیشین
عوامل خطر وابسته به درمان
- درمان‌های دارای داروهای شیمی‌درمانی با اثر تهوع‌آور بالا
- دوز و شکل داروی شیمی‌درمانی مصرفی
- پروتکل‌های دارای بیش از یک داروی شیمی‌درمانی
تهوع و استفراغ شیمی‌درمانی چگونه درمان می‌شوند؟
برای پیشگیری و درمان تهوع و استفراغ شیمی‌درمانی عوامل مختلف با سازوکارهای متفاوت وجود دارند. مصرف تنها یا ترکیبی این داروها می‌تواند از تهوع جلوگیری کند.
داروهای آنتاگونیست گیرنده 5HT3
5HT3 (هیدروکسی‌تریپتامین، یا سروتونین) و این گیرنده‌ها در دستگاه عصبی مرکزی و محیطی قرار دارند. با فعال‌شدن، مرکز تهوع و استفراغ مغز را فعال می‌کنند. پس از کشف گیرنده در دهه 1950، توسعه دارو به 1984 می‌رسد و کاربرد بالینی آن در سرطان در 1991 آغاز شد.
داروهای آنتاگونیست گیرنده NK1
در سال 1931، John Gaddum، استاد داروشناسی انگلیسی، در مغز و روده اسب ماده‌ای به نام ماده P کشف کرد که باعث انقباض و شل‌شدن عروق می‌شد. در دهه 1970 مشخص شد این پروتئین هم در دستگاه عصبی مرکزی و هم محیطی (خارج از مغز و نخاع) بسیار رایج است. از سه گیرنده متفاوت اثر می‌کند. یکی از آن‌ها NK1 (نورکینین 1) پیام تنش و درد را منتقل و عضله را منقبض می‌کند. داروهای ضد این گیرنده در میگرن و پیشگیری تهوع شیمی‌درمانی استفاده می‌شوند.
داروهای ضد چندگیرنده: اولانزاپین
این دارو ابتدا برای بیماری روان‌پزشکی توسعه یافت و سال‌ها برای آن استفاده شد؛ مطالعات اخیر اثر ضدتهوع و استفراغ آن را نیز نشان دادند. پس از انتشار مطالعه ارائه‌شده در کنگره سرطان آمریکا درباره اثربخشی اولانزاپین (zyprexa) در تهوع-استفراغ در مجله معتبر NEJM (New England Journal of Medicine)، مصرف 2-4 روزه آن برای پیشگیری تهوع در شیمی‌درمانی بسیار تهوع‌آور تأیید شد.
داروهای پیشگیری تهوع و استفراغ
- داروهای آنتاگونیست گیرنده 5HT3: Ondansetron (onzyd, zofer, zofran), granisetron (emetril, granexa, granitron, kytril, setron), dolasetron (anzemet), palonosetron (aloxi, palodin, palonex)
- کورتیکواستروئیدها: دگزامتازون (dekort, kordexa)
- داروهای آنتاگونیست گیرنده NK-1: aprepitant (emend), fosaprepitant (emend), netupitant (akynzeo), rolapitant (varubi)
- آنتاگونیست چندگیرنده: اولانزاپین (zyprexa)
دیگر درمان‌های تهوع و استفراغ
اگرچه به‌علت اثربخشی داروهای موجود کمتر نیاز می‌شود، اثربخشی متوکلوپرامید (metpamid) با اثر ضدتهوع کم و نیز هالوپریدول، اسکوپولامین و کانابینوئیدها که از دستگاه عصبی مرکزی اثر می‌کنند نشان داده شده است. اما به‌علت سرکوب دستگاه عصبی مرکزی و احتمال تداخل با اولانزاپین (zyprexa)، باید در مصرف احتیاط کرد. استفاده ترکیبی ضداستفراغ‌ها بر اساس طبقه خطر شیمی‌درمانی پزشک این درمان‌ها را بر اساس رژیم شیمی‌درمانی دریافتی و ویژگی‌های شخصی شما برنامه‌ریزی می‌کند.
داروهای شیمی‌درمانی بر اساس خطر تهوع
پرخطر (> %90)
- ترکیب آنتراسیکلین و سیکلوفسفامید
- داکاربازین
- دوکسوروبیسین (دوز ≥ 60mg/m2)
- اپی‌روبیسین (دوز > 90mg/m2)
- ایفوسفامید (دوز ≥ 2g/m2)
- کارموستین (> 250 mg/m2)
- کربوپلاتین (دوز ≥ 4AUC)
- مکلورتامین
- سیس‌پلاتین
- سیکلوفسفامید (دوز > 1,5g/m2)
- استرپتوزوسین
خطر متوسط (%30-90)
- آلدسلوکین 12-15 Miu/m2
- آمیفوستین >300 mg/m2
- تری‌اکسید آرسنیک
- آزاسیتیدین
- بنداموستین
- بوسولفان
- داکتینومایسین
- دانوروبیسین
- دوکسوروبیسین (دوز < 60mg/m2)
- اپی‌روبیسین (دوز < 90mg/m2)
- ایداروبیسین
- ایفوسفامید (دوز < 2g/m2)
- اینترفرون آلفا (10 Miu/m2)
- ایرینوتکان
- کربوپلاتین (دوز < 4AUC)
- کارموستین 250 mg/m2
- کلوفارابین
- ملفالان
- متوترکسات 250 mg/m2
- اکسالی‌پلاتین
- سیکلوفسفامید
- سیتارابین
- تموزولوماید
- ترابکتدین
داروهای قرصی بر اساس توان تهوع‌آوری
پرخطر (> %30)
- Altretamine (Hexalen)
- Busulfan (≥ 4 mg/gün) Busulfex, Myleran
- Ceritinib (Zykadia)
- Crizotinib (Xalkori)
- Cyclophosphamide (≥100 mg/m2 /d) (Endoksan)
- Estramustine (Emcyt)
- Etoposide (Lastet)
- Lenvatinib (Lenvima)
- Lomustine (Gleostine)
- Mitotane (Lysodren)
- Olaparib (Lynparza)
- Panobinostat (Farydak)
- Procarbazine (Matulan)
- Rucaparib (Rubcara)
- Temozolomide (>75 mg/m2/gün) (Temodal, Temomid)
- Trifluridine/tipiracil (Lonsurf)
خطر متوسط (< %30)
- Afatinib (Gitrif, gilotrif)
- Alectinib (Alecensa)
- Axitinib (Inlyta)
- Bexarotene
- Bosutinib
- Busulfan (< 4 mg/d)
- Cabozantinib (Cometriq)
- Capecitabine (Capeda, Xeltabin, Xeloda)
- Chlorambucil
- Cobimetinib (Cotellic)
- Cyclophosphamide (< 100mg/m2/gün) (Endoksan)
- Dasatinib (Syprcel)
- Dabrafenib (Tafinlar)
- Erlotinib (Tarceva)
- Everolimus (Afinitor)
- Fludarabine (Fludara)
- Gefitinib (Iressa)
- Hydroxyurea (Hydrea)
- Ibrutinib (Imbruvica)
- Idelalisib(Zydelig)
- Imatinib (Glivec)
- Ixazomib (Ninlaro)
- Lapatinib (Tykerb)
- Lenalidomide(Revlimid)
- Melphalan (Alkeran)
- Mercaptopurine (Purinethol)
- Methotrexate
- Nilotinib (Tasigna)
- Osimertinib (Tagrisso)
- Palbociclib (Ibrance)
- Pazopanib (Votrient)
- Pomalidomide(Pomalyst)
- Ponatinib(Iclusig)
- Regorafenib (Stivarga)
- Ruxolitinib(Jakavi)
- Sonidegib(Odomzo)
- Sorafenib (Nexavar)
- Sunitinib (Sutent)
- Temozolomide (Temodal, Temomid)
- Thalidomide(Thalomid)
- Thioguanine (Tabloid)
- Topotecan (Hycamptin)
- Trametinib (Mekinist)
- Tretinoin (Vesanoid)
- Vandetanib (Caprelsa)
- Vemurafenib (Zelboraf)
- Venetoclax (Venclexta)
- Vismodegib (Erivedge)
- Vorinostat (Zolinza)
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.