ქიმიოთერაპიის გულისრევისა და ღებინების პრევენცია შესაძლებელია! მიზეზი და მკურნალობა
ამ სტატიაში
გულისრევა კუჭის ზედა ნაწილში უსიამოვნო შეგრძნებაა და შეიძლება კუჭის შიგთავსის უნებლიე ამოსვლით, „ღებინებით“, დასრულდეს. ამ ჩივილების შესამცირებელ წამლებს ანტიემეტიკები ეწოდება. სტატიაში შემდეგ თემებს ნახავთ:
- ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გულისრევის სახეები დაწყების დროის მიხედვით
- ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გულისრევისა და ღებინების მიზეზები
- როგორ მკურნალობენ ქიმიოთერაპიით გამოწვეულ გულისრევასა და ღებინებას?
- ქიმიოთერაპიული წამლები გულისრევის რისკის მიხედვით
- ტაბლეტების სახით მისაღები წამლები გულისრევის გამოწვევის უნარის მიხედვით
გულისრევა და ღებინება კიბოს მკურნალობის ყველაზე მართვად გვერდით მოვლენებს მიეკუთვნება, თუმცა პაციენტებსა და ახლობლებს ყველაზე მეტად აშინებს და აშფოთებს. ეფექტური მეთოდებით პაციენტის ცხოვრების ხარისხის დამაქვეითებელი ეს უსიამოვნო მოვლენები შეიძლება თავიდან ავიცილოთ, ზოგადი მდგომარეობა გავაუმჯობესოთ და ქიმიოთერაპიის ადვილად გადატანას დავეხმაროთ.
ქიმიოთერაპიის გულისრევას დაწყების დროის მიხედვით სამ ჯგუფად ვყოფთ
მწვავე გულისრევა: ხშირად იწყება ქიმიოთერაპიის მიცემიდან პირველ 1-2 საათში და ყველაზე ძლიერია 4-6. საათებზე. დაგვიანებული გულისრევა: ქიმიოთერაპიიდან 24 საათის შემდეგ ჩნდება. განსაკუთრებით მაღალი დოზის ცისპლატინის შემცველი რეჟიმებისას 24 საათის შემდეგ იწყება და 2. და 3. დღეს აღწევს პიკს. ანტიემეტიკების დროული გამოყენებით თავიდან აცილება შეიძლება. მოლოდინის, შფოთვითი გულისრევა: ქიმიოთერაპიამდე დაწყებული გულისრევაა, რომელიც განსაკუთრებით წინა მკურნალობის ძლიერი გულისრევით გამოწვეულ განცდას უკავშირდება.
ქიმიოთერაპიის პაციენტებში გულისრევის მიზეზის განხილვა
გულისრევა ტვინის ღებინების ცენტრსა და ორგანოებს შორის ნერვულ ქსელსა და ორგანოების რეცეპტორებს შორის მრავალმხრივი ურთიერთქმედებით ვითარდება. სამკურნალო წამლები ამ ცენტრებსა და რეცეპტორებს თრგუნავს. ქიმიოთერაპიის პაციენტებში გულისრევასა და ღებინებას, პაციენტთან დაკავშირებულ და თავად მკურნალობასთან დაკავშირებულ ორ ჯგუფად ვყოფთ.
პაციენტთან დაკავშირებული რისკფაქტორები
- ახალგაზრდა (< 50)
- ადრე თამბაქოს / ალკოჰოლის არმომხმარებლები
- დაავადებებისადმი მგრძნობიარე ადამიანები
- ყოველდღიურ ცხოვრებაში შფოთვის ძლიერი გრძნობის მქონენი
- დაბალი საერთო ფუნქციური მდგომარეობის მქონენი
- წარსულში ქიმიოთერაპიაზე ნამყოფნი, რომლებსაც წინა მკურნალობისას გულისრევა ჰქონდათ
მკურნალობასთან დაკავშირებული რისკფაქტორები
- ძლიერი გულისრევის გამომწვევი ქიმიოთერაპიული წამლების შემცველი მკურნალობა
- ქიმიოთერაპიული წამლის დოზა და ფორმა
- ერთზე მეტი ქიმიოთერაპიული წამლის შემცველი პროტოკოლები
როგორ მკურნალობენ ქიმიოთერაპიით გამოწვეულ გულისრევასა და ღებინებას?
ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გულისრევისა და ღებინების პრევენციისა და მკურნალობისთვის სხვადასხვა მექანიზმის წამლები არსებობს. ისინი ცალ-ცალკე ან ერთად გამოიყენება გულისრევის თავიდან ასაცილებლად.
5HT3 რეცეპტორის საწინააღმდეგო წამლები
5HT3 (ჰიდროქსიტრიპტამინი, ანუ სეროტონინი) — ეს რეცეპტორები ცენტრალურ და პერიფერიულ ნერვულ სისტემაშია. აქტივაციისას ტვინის გულისრევისა და ღებინების ცენტრს ააქტიურებს. 1950-იან წლებში აღმოჩენის შემდეგ წამლის განვითარება 1984 წელს დაიწყო და კლინიკურ ონკოლოგიაში გამოყენება 1991 წელს მოხერხდა.
NK1 რეცეპტორის საწინააღმდეგო წამლები
1931 წელს ბრიტანელმა ფარმაკოლოგიის პროფესორმა ჯონ გადამმა ცხენის ტვინსა და ნაწლავში სუბსტანცია P აღმოაჩინა. ის სისხლძარღვების შეკუმშვასა და მოდუნებას იწვევდა. 1970-იან წლებში აჩვენეს, რომ ცენტრალურ და პერიფერიულ (ტვინისა და ზურგის ტვინის გარეთ) ნერვულ სისტემაში ფართოდ გავრცელებული ცილაა. მოქმედებს სამი რეცეპტორით. მათგან NK1 (ნეიროკინინ 1) სტრესისა და ტკივილის სიგნალებსა და კუნთის შეკუმშვას უზრუნველყოფს. მის საწინააღმდეგო წამლებს შაკიკისას და ქიმიოთერაპიის გულისრევის პრევენციისთვის იყენებენ.
მრავალი რეცეპტორის საწინააღმდეგო წამლები: ოლანზაპინი
თავდაპირველად ფსიქიატრიული დაავადებებისთვის შექმნილ და წლების განმავლობაში გამოყენებულ ამ წამალს ბოლო კვლევებით გულისრევისა და ღებინების საწინააღმდეგო მოქმედებაც აღმოაჩნდა. ამერიკის კიბოს კონგრესზე წარდგენილი ოლანზაპინის (zyprexa) ეფექტურობის კვლევის პრესტიჟულ NEJM-ში (New England Journal of Medicine) გამოქვეყნების შემდეგ მისი 2-4 დღიანი გამოყენება დამტკიცდა ძლიერი გულისრევის გამომწვევი ქიმიოთერაპიისას პრევენციისთვის.
გულისრევისა და ღებინების საწინააღმდეგო წამლები
- 5HT3 რეცეპტორის საწინააღმდეგო წამლები: ონდანსეტრონი (onzyd, zofer, zofran), გრანისეტრონი (emetril, granexa, granitron, kytril, setron), დოლასეტრონი (anzemet), პალონოსეტრონი (aloxi, palodin, palonex)
- კორტიკოსტეროიდები: დექსამეტაზონი (dekort, kordexa)
- NK-1 რეცეპტორის საწინააღმდეგო წამლები: აპრეპიტანტი (emend), ფოსაპრეპიტანტი (emend), ნეტუპიტანტი (akynzeo), როლაპიტანტი (varubi)
- მრავალი რეცეპტორის საწინააღმდეგო: ოლანზაპინი (zyprexa)
სხვა მკურნალობები გულისრევისა და ღებინებისთვის
არსებული წამლების ეფექტურობის გამო იშვიათად საჭირო, მსუბუქი ანტიემეტიკური მოქმედების მეტოკლოპრამიდი (metpamid), ასევე ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მოქმედი ჰალოპერიდოლი, სკოპოლამინი და კანაბინოიდებიც ეფექტური აღმოჩნდა. თუმცა ცენტრალური ნერვული სისტემის დათრგუნვისა და ოლანზაპინთან (zyprexa) შესაძლო ურთიერთქმედების გამო სიფრთხილეა საჭირო. ანტიემეტიკების კომბინირებული გამოყენება ქიმიოთერაპიის რისკის კლასიფიკაციით ექიმი მკურნალობას თქვენს ქიმიოთერაპიულ რეჟიმსა და პირად თავისებურებებს მოარგებს.
ქიმიოთერაპიული წამლები გულისრევის რისკის მიხედვით
მაღალი რისკი (> %90)
- ანტრაციკლინისა და ციკლოფოსფამიდის კომბინაცია
- დაკარბაზინი
- დოქსორუბიცინი (დოზა ≥ 60mg/m2)
- ეპირუბიცინი (დოზა > 90mg/m2)
- იფოსფამიდი (დოზა ≥ 2g/m2)
- კარმუსტინი (> 250 mg/m2)
- კარბოპლატინი (დოზა ≥ 4AUC)
- მექლორეთამინი
- ცისპლატინი
- ციკლოფოსფამიდი (დოზა > 1,5g/m2)
- სტრეპტოზოცინი
საშუალო რისკი (%30-90)
- ალდესლეიკინი 12-15 Miu/m2
- ამიფოსტინი >300 mg/m2
- დარიშხანის ტრიოქსიდი
- აზაციტიდინი
- ბენდამუსტინი
- ბუსულფანი
- დაქტინომიცინი
- დაუნორუბიცინი
- დოქსორუბიცინი (დოზა < 60mg/m2)
- ეპირუბიცინი (დოზა < 90mg/m2)
- იდარუბიცინი
- იფოსფამიდი (დოზა < 2g/m2)
- ინტერფერონ ალფა (10 Miu/m2)
- ირინოტეკანი
- კარბოპლატინი (დოზა < 4AUC)
- კარმუსტინი 250 mg/m2
- კლოფარაბინი
- მელფალანი
- მეთოტრექსატი 250 mg/m2
- ოქსალიპლატინი
- ციკლოფოსფამიდი
- ციტარაბინი
- ტემოზოლომიდი
- ტრაბექტედინი
ტაბლეტების სახით გამოყენებული წამლები გულისრევის გამოწვევის უნარის მიხედვით
მაღალი რისკი (> %30)
- ალტრეტამინი (Hexalen)
- ბუსულფანი (≥ 4 mg/gün) Busulfex, Myleran
- ცერიტინიბი (Zykadia)
- კრიზოტინიბი (Xalkori)
- ციკლოფოსფამიდი (≥100 mg/m2 /d) (Endoksan)
- ესტრამუსტინი (Emcyt)
- ეტოპოზიდი (Lastet)
- ლენვატინიბი (Lenvima)
- ლომუსტინი (Gleostine)
- მიტოტანი (Lysodren)
- ოლაპარიბი (Lynparza)
- პანობინოსტატი (Farydak)
- პროკარბაზინი (Matulan)
- რუკაპარიბი (Rubcara)
- ტემოზოლომიდი (>75 mg/m2/gün) (Temodal, Temomid)
- ტრიფლურიდინი/ტიპირაცილი (Lonsurf)
საშუალო რისკი (< %30)
- აფატინიბი (Gitrif, gilotrif)
- ალექტინიბი (Alecensa)
- აქსიტინიბი (Inlyta)
- ბექსაროტენი
- ბოსუტინიბი
- ბუსულფანი (< 4 mg/d)
- კაბოზანტინიბი (Cometriq)
- კაპეციტაბინი (Capeda, Xeltabin, Xeloda)
- ქლორამბუცილი
- კობიმეტინიბი (Cotellic)
- ციკლოფოსფამიდი (< 100mg/m2/gün) (Endoksan)
- დასატინიბი (Syprcel)
- დაბრაფენიბი (Tafinlar)
- ერლოტინიბი (Tarceva)
- ევეროლიმუსი (Afinitor)
- ფლუდარაბინი (Fludara)
- გეფიტინიბი (Iressa)
- ჰიდროქსიურეა (Hydrea)
- იბრუტინიბი (Imbruvica)
- იდელალისიბი (Zydelig)
- იმატინიბი (Glivec)
- იქსაზომიბი (Ninlaro)
- ლაპატინიბი (Tykerb)
- ლენალიდომიდი (Revlimid)
- მელფალანი (Alkeran)
- მერკაპტოპურინი (Purinethol)
- მეთოტრექსატი
- ნილოტინიბი (Tasigna)
- ოსიმერტინიბი (Tagrisso)
- პალბოციკლიბი (Ibrance)
- პაზოპანიბი (Votrient)
- პომალიდომიდი (Pomalyst)
- პონატინიბი (Iclusig)
- რეგორაფენიბი (Stivarga)
- რუკსოლიტინიბი (Jakavi)
- სონიდეგიბი (Odomzo)
- სორაფენიბი (Nexavar)
- სუნიტინიბი (Sutent)
- ტემოზოლომიდი (Temodal, Temomid)
- თალიდომიდი (Thalomid)
- თიოგუანინი (Tabloid)
- ტოპოტეკანი (Hycamptin)
- ტრამეტინიბი (Mekinist)
- ტრეტინოინი (Vesanoid)
- ვანდეტანიბი (Caprelsa)
- ვემურაფენიბი (Zelboraf)
- ვენეტოკლაქსი (Venclexta)
- ვისმოდეგიბი (Erivedge)
- ვორინოსტატი (Zolinza)
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.