واپسین جراح اسکندریه: پولسِ اژینا و حکم آتش

ورق‌های تاریخ برمی‌گردند... سال 640 میلادی است. اسکندریه، پایتخت علمی جهان باستان، در آستانه فتح به دست سپاهیان اسلام است. درحالی‌که شهر آشوب‌زده بود، جراحی پشت میز همچنان یادداشت می‌نوشت: پولسِ اژینا (625-690 میلادی).

او پایان یک دوره و آغاز دوره دیگر بود؛ واپسین نماینده بزرگ پزشکی یونان و نخستین آموزگار بزرگ پزشکی اسلامی. کتاب پولس، Epitome Medicae (خلاصه پزشکی)، قرن‌ها کتاب بالینی جراحان شد و نخستین قواعد نظام‌مندی را وضع کرد که «جراحی سرطان» را به شکل امروزی درآورد.

1. کالبدشناسی خرچنگ: راز Karkinos گشوده می‌شود

پزشکان قرن‌ها سرطان را «خرچنگ» می‌نامیدند، اما پولس علت را بهتر از همه توضیح داد. او استعاره را از یک تشبیه به درس کالبدشناسی تبدیل کرد.

2. دوراهی جراح: بریدن یا نبریدن؟

پولس جراحی توانا بود، اما پزشکی بود که «حد خود را می‌شناخت». به هر توموری تیغ نمی‌زد. سازوکار تصمیم‌گیری او نیای معیارهای امروزی «قابلیت جراحی» بود.

3. مهروموم با آتش: هنر سوزاندن

بزرگ‌ترین نوآوری پولس، ترکیب تیغ یا فولاد سرد با آتش یا آهن داغ بود. در آن زمان، توقف خونریزی تقریباً ناممکن بود. او این مشکل را با روشی ریشه‌ای حل کرد.