İsgəndəriyyənin son cərrahı: eginalı Paul və atəşin hökmü
Bu məqalədə
26-cı gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Tarixin səhifələri çevrilir... Eramızın 640-cı ili. Antik dünyanın elm paytaxtı İsgəndəriyyə İslam orduları tərəfindən fəth edilmək üzrədir. Şəhərdə xaos hökm sürərkən bir cərrah masasının başında qeydlərini yazmağa davam edirdi: Eginalı Paul (625-690).
O, bir dövrün sonu, yenisinin başlanğıcı idi. Yunan təbabətinin son böyük nümayəndəsi və İslam təbabətinin ilk böyük müəllimi. Paulun Epitome Medicae (Tibbi xülasə) əsəri əsrlərlə cərrahların stolüstü kitabı olacaq, "xərçəng cərrahiyyəsinə" bugünkü şəklini verən ilk sistematik qaydaları müəyyənləşdirəcəkdi.
1. Yengəcin anatomiyası: Karkinosun sirri açılır
Əsrlərlə həkimlər xərçəngə "Yengəc" deyirdi, lakin səbəbini ən yaxşı Paul izah etdi. O, metaforu sadəcə bənzətmə olmaqdan çıxarıb anatomiya dərsinə çevirdi.
2. Cərrahın tərəddüdü: kəsmək, yoxsa kəsməmək?
Paul bacarıqlı cərrah, eyni zamanda "həddini bilən" həkim idi. Qarşısına çıxan hər şişə bıçaq vurmazdı. Hazırladığı qərar mexanizmi bugünkü "operabellik" (əməliyyat edilə bilmə) meyarlarının başlanğıcı idi.
Şiş dərini deşib yara açılıbsa TOXUNMA. Əməliyyat ölümü sürətləndirir.
Şiş döş qəfəsi divarına bərkidilibsə, kökləri dərindir. RİSK ETMƏ.
Şiş məhdud və hərəkətlidirsə, hələ yayılmayıbsa ŞANS VAR. Mastektomiya et.
3. Atəşlə möhürləmək: koterizasiya sənəti
Paulun cərrahiyyəsində ən böyük yenilik bıçaqla (soyuq poladla) atəşi (isti dəmiri) birləşdirməsi idi. O dövrdə qanaxmanı dayandırmaq demək olar mümkün deyildi. Paul bu problemi radikal üsulla həll etdi.
1. Hemostaz (qanaxmaya nəzarət):
Kəsilmiş hər damarın ucu qızğın dəmirlə dağlanıb möhürlənir. Bu, xəstənin qan itkisindən şoka düşməsinin qarşısını alır.
2. Kökləri qurutmaq (onkoloji təmizləmə):
Paul şiş çıxarıldıqdan sonra belə gözlə görünməyən "bədxassəli qalıqların" (melanxolik köklərin) qaldığına inanırdı. Buna görə şiş yatağını başdan-başa dağlayırdı. Bu, müasir radioterapiyanın ibtidai versiyası kimi idi: Bıçağın çatmadığı yeri atəşlə təmizlə.
İstifadə olunan mənbələr
- Karamanou M, et al. "Oncology in the Byzantine Era." JBUON.
- Gurunluoglu R, et al. "Paul of Aegina: Landmarks in Surgical Progress." World Journal of Surgery.
- Hajdu SI. "A Note from History: Landmarks in History of Cancer." Cancer.
- "Paul of Aegina." Wikipedia.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.
Biliyin məşəli əldən-ələ...
Eginalı Paul tibb tarixinin ən mühüm "ötürücülərindən" biridir. İsgəndəriyyə Kitabxanasının biliklərini İslam dünyasının qızıl dövrünə daşıyan körpü olub. Onun cərrahi üsulları sonradan İslam dünyasının ən böyük cərrahı Əbülqasim əz-Zəhravi (Albucasis) tərəfindən inkişaf etdirilib, oradan yenidən Avropaya qayıdaraq müasir cərrahiyyənin əsasını qoyub.
Paul bizə bunu öyrədir: elm millətlərin və dinlərin deyil, bəşəriyyətin ortaq irsidir. Bir sivilizasiya sönərkən digəri məşəli götürür və atəş heç vaxt sönmür.