ადგილობრივი ტკივილი ინექციისა და ინფუზიის შემდეგ: რა იწვევს მას და როდის უნდა მივაქციოთ სერიოზული ყურადღება?

რატომ მტკივა ხელი გადასხმის ან ნემსის შემდეგ?

ინექციის ადგილის ტკივილი გვერდითი ეფექტია, რომელიც ზოგიერთი ინტრავენური (IV) ქიმიოთერაპიის შედეგად შეიძლება განვითარდეს. ეს არის დისკომფორტი, მგრძნობელობა ან ტკივილი იმ წერტილში, სადაც წამლის შესაყვან ვენაში ნემსია მოთავსებული. ჩვეულებრივ, წამლის მიერ ვენის კედლის გაღიზიანების შედეგად წარმოიქმნება. უფრო სერიოზულ შემთხვევებში შეიძლება მოხდეს ექსტრავაზაცია: წამალი ვენის გარეთ ჟონავს, მიმდებარე ქსოვილებში ვრცელდება და შეიძლება ქსოვილის მძიმე დაზიანება გამოიწვიოს.

როგორ ვლინდება ინექციის ადგილის ტკივილი?

ინექციის ადგილის ტკივილი სიმძიმის მიხედვით სხვადასხვაგვარად შეიძლება გამოვლინდეს. ჩვეულებრივ აღწერენ როგორც მკვეთრ ან ყრუ ტკივილს, წვას ან პულსირებას; ის IV შეყვანის ადგილით შემოიფარგლება. ასევე უბანში შეიძლება ახლდეს:

• სიწითლე,
• შეშუპება,
• ტემპერატურის მატება

და სხვა ნიშნები.

ინექციის ადგილის ტკივილის მიზეზები

წამლის მიერ ვენის კედლის გაღიზიანება

• გამაღიზიანებელი თვისებების მქონე წამლებმა ვენის შიდა ზედაპირზე ანთება შეიძლება გამოიწვიოს.
• ეს ტკივილით, სიწითლით, წვითა და მგრძნობელობით ვლინდება.
• მაგალითად: პაკლიტაქსელი, კარბოპლატინი, ციკლოფოსფამიდი და სხვა ქიმიოთერაპიული საშუალებები.

ექსტრავაზაცია (ვენის გარეთ გაჟონვა)

• მდგომარეობა, როდესაც წამალი ვენიდან მიმდებარე ქსოვილებში ჟონავს.
• განსაკუთრებით ვეზიკანტური წამლების ქსოვილში გაჟონვამ შეიძლება ძლიერი ტკივილი, შეშუპება, სიწითლე და ნეკროზი გამოიწვიოს.
• საჭიროა გადაუდებელი ჩარევა.

თრომბის (თრომბოზის) წარმოქმნა

• კათეტერის ადგილას ან ვენაში წარმოქმნილმა მცირე თრომბმა შეიძლება წამლის დინება შეაფერხოს ან ვენის კედელზე ზეწოლა მოახდინოს.
• ამან კი შეიძლება ტკივილი და შეშუპება გამოიწვიოს.

ნემსის არასათანადო ადგილას მოთავსება

• ძალიან მცირე ან ზედაპირული ვენის არჩევისას შეიძლება ვენის გარეთ ინექცია ან ვენის გახვრეტა მოხდეს.
• ეს წამლის მოქმედების გარდა მექანიკურ ტკივილსაც იწვევს.

მაღალკონცენტრირებული ან სწრაფი ინფუზია

• წამლის განუზავებლად ან ძალიან სწრაფად შეყვანამ შეიძლება ვენა გააღიზიანოს.

ინფექცია

• კათეტერის შესვლის ადგილას ადგილობრივი ინფექცია შეიძლება განვითარდეს.
• ასეთ დროს ტკივილს შეიძლება ახლდეს სიწითლე, ტემპერატურის მატება და გამონადენი.

ინექციის ადგილის ტკივილის მიზეზები როგორც წამალთან დაკავშირებული (ტოქსიკურობა, გაღიზიანება, ექსტრავაზაცია), ისე მექანიკური და სისხლძარღვოვანი ფაქტორებია. ტკივილისას მდგომარეობის სიმძიმე უნდა შეფასდეს და საჭიროების შემთხვევაში ინფუზია შეწყდეს და შესაბამისი მკურნალობა დაიწყოს.

ვის უვითარდება ინექციის (ინფუზიის) ადგილის ტკივილი?

ინექციის (ინფუზიის) ადგილის ტკივილი უფრო ხშირად გვხვდება პაციენტებში, რომლებიც ქიმიოთერაპიის გარკვეულ წამლებს ვენაში (IV) იღებენ. მისი განვითარება დამოკიდებულია როგორც გამოყენებული წამლის თვისებებზე, ისე პაციენტის ვენების აგებულებასა და შეყვანის ტექნიკაზე.

გამაღიზიანებელი ან ვეზიკანტური წამლების მიმღებ პაციენტებში

გამაღიზიანებელი წამლები ვენის კედელს აღიზიანებს და ტკივილისა და ანთების გამოწვევა შეუძლია.

გამაღიზიანებელი წამლების მაგალითები:

• მაალკილირებელი საშუალებები: კარბოპლატინი, ცისპლატინი, ოქსალიპლატინი, ციკლოფოსფამიდი, ბენდამუსტინი, კარმუსტინი, დაკარბაზინი, ბუსულფანი, იფოსფამიდი, მელფალანი
• ტოპოიზომერაზის ინჰიბიტორები: ლიპოსომური დოქსორუბიცინი, მიტოქსანტრონი, ეტოპოზიდი, ირინოტეკანი, ტოპოტეკანი
• ტაქსანები: პაკლიტაქსელი, დოცეტაქსელი, იქსაბეპილონი
• ტრასტუზუმაბ ემტანზინი

ვენის გარეთ გაჟონვისას ვეზიკანტურმა წამლებმა შეიძლება ქსოვილის მძიმე დაზიანება გამოიწვიოს.

• ანტრაციკლინები: დოქსორუბიცინი, დაუნორუბიცინი, ეპირუბიცინი, იდარუბიცინი
• ვინკას ალკალოიდები: ვინკრისტინი, ვინბლასტინი, ვინორელბინი
• ტრაბექტედინი
• ოქსალიპლატინი
• მიტომიცინი
• დაქტინომიცინი

ამ წამლებით ნამკურნალებ პაციენტებში ტკივილის განვითარების რისკი უფრო მაღალია.

პაციენტებში, რომლებსაც ვეზიკანტური წამლები პერიფერიული ვენით შეჰყავთ

• მცირე დიამეტრის პერიფერიული ვენები დიდ ცენტრალურ ვენებზე უფრო მგრძნობიარეა.
• ცენტრალური ვენური კათეტერის (პორტი, PICC, Hickman და სხვ.) არგამოყენებისას რისკი უფრო მაღალია.

ხანდაზმულ პირებში

• ასაკთან ერთად ვენები უფრო მყიფე ხდება და ვენური მიმოქცევა სუსტდება.
• ეს ვენაში წამლის თანაბარ განაწილებას ართულებს.

ვენების სუსტი სტრუქტურის მქონე პაციენტებში

• წინა ქიმიოთერაპიის, რადიოთერაპიის ან ქრონიკული დაავადებების გამო ვენების დაზიანებული სტრუქტურის მქონე პირებში რისკი იზრდება.

სწრაფი ინფუზიისას

• წამლის სწრაფმა შეყვანამ შეიძლება ვენის შიგნით გაღიზიანება გაზარდოს და ტკივილი გამოიწვიოს.

პაციენტებში, რომლებიც არასაკმარისად განზავებულ წამალს იღებენ

• განუზავებლად ან არასაკმარისი მოცულობით შეყვანილმა კონცენტრირებულმა წამალმა შეიძლება ვენის შიდა ზედაპირი დააზიანოს.

ხანგრძლივი ინფუზიური მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში

• ყოველდღიური ან ხშირი ინფუზიებისას ვენების განმეორებითი გამოყენების გამო მგრძნობელობა იზრდება.

როგორ მკურნალობენ ინფუზიის ადგილის ტკივილს?

ინექცია დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს

• ტკივილის, წვის, შეშუპების ან სიწითლის შემჩნევისას ინფუზია მაშინვე უნდა შეწყდეს.
• კათეტერიდან დარჩენილი წამალი და ცოტაოდენი სისხლი უკუასპირაციით უნდა ამოიღონ (განსაკუთრებით ექსტრავაზაციაზე ეჭვისას).

ადგილობრივი პროცედურები (კომპრესები)

• შეიძლება თბილი ან ცივი კომპრესის გამოყენება:
• გაღიზიანებისას: ჩვეულებრივ, ცივი კომპრესი სჯობს.
• ზოგიერთი წამლის ექსტრავაზაციისას (მაგალითად, ვინკრისტინი, ვინორელბინი) რეკომენდებულია თბილი კომპრესი.
• კომპრესის დადება შეიძლება დღეში რამდენჯერმე, 15–20 წუთით.

ექსტრავაზაციისას სპეციალური წამლებით ჩარევა

• ზოგიერთი წამლის ვენის გარეთ გაჟონვისას შეიძლება ადგილობრივი ანტიდოტის ან გამანაწილებელი საშუალების გამოყენება გახდეს საჭირო.

სიმპტომური მხარდაჭერა

• ტკივილისთვის შეიძლება სისტემური ტკივილგამაყუჩებლების გამოყენება (პარაცეტამოლი, NSAID-ები).
• ადგილობრივი შეშუპებისას რეკომენდებულია ხელის მაღლა აწევა და დასვენება.

დაკვირვება და მონიტორინგი

• ექსტრავაზაციის ან ძლიერი გაღიზიანების ეჭვისას პაციენტს სულ მცირე 24–48 საათის განმავლობაში უნდა დააკვირდნენ.
• ქსოვილის ნეკროზის განვითარებისას შესაძლოა ქირურგის კონსულტაცია გახდეს საჭირო.

როგორ ავიცილოთ ინფუზიის ადგილის ტკივილი?

უნდა შეირჩეს შესაფერისი ვენა.

• უნდა შეირჩეს დიდი, მტკიცე ვენა კარგი სისხლის ნაკადით.
• მცირე, სუსტი ან ადრე გამოყენებული ვენები რისკს ქმნის.
• უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იდაყვის ზემოთ მდებარე ვენებს, ხელის ზურგის ვენებს უნდა მოერიდონ.

ვეზიკანტური წამლებისთვის სასურველია ცენტრალური კათეტერი.

ვეზიკანტური წამლები (ქსოვილის დამაზიანებელი საშუალებები), შეძლებისდაგვარად, ცენტრალური ვენური კათეტერით უნდა შეჰყავდეთ:

• PICC ხაზი
• ტუნელიზებული კათეტერები (Hickman, Groshong)
• იმპლანტირებული პორტები

ამგვარად წამალი მცირე ვენის ნაცვლად დიდი დიამეტრის ცენტრალურ ვენაში ხვდება და ექსტრავაზაციისა და ტკივილის რისკი მცირდება.

უნდა გამოიყენებოდეს შესაბამისი სისქის (Gauge) კათეტერი.

• წამლის სიბლანტისა და ინფუზიის ხანგრძლივობის მიხედვით სათანადო დიამეტრის ნემსი ან კანულა უნდა შეირჩეს.
• ძალიან წვრილმა ვენურმა ნემსებმა შეიძლება მაღალი წნევა, ვენის დაზიანება და ტკივილი გამოიწვიოს.

განზავება და ნელი ინფუზია

• წამლები სათანადოდ უნდა განზავდეს და კონტროლირებადი სიჩქარით შეიყვანონ.
• სწრაფი ინფუზია ვენის შიგნით გაღიზიანებასა და ტკივილს აძლიერებს.

ვენის მონიტორინგი შეყვანისას

ექთანი ინფუზიის განმავლობაში:

• მუდმივად უნდა აკვირდებოდეს ვენის ადგილს შეშუპების, სიწითლის, წვის, წინააღმდეგობის მატებისა და სხვა ნიშნების გამოსავლენად.
• პაციენტიც უნდა იყოს გაფრთხილებული პროცედურისას ტკივილის, წვის ან ჩხვლეტის შეგრძნების შესახებ.

ინფუზიამდე ვენის გამტარობა უნდა შემოწმდეს.

• უკუასპირაცია და მარილხსნარის გავლა ნორმალური უნდა იყოს.
• თუ წინააღმდეგობა იგრძნობა, ინფუზია არ უნდა დაიწყოს.

სწავლება და ინფორმირება

ექთნები და სამედიცინო პერსონალი:

• ვეზიკანტური წამლების მართვის
• ექსტრავაზაციის პრევენციის პროტოკოლების

მსგავს საკითხებში რეგულარულად უნდა გადიოდნენ სწავლებას.