ადრეული კოლორექტული კიბო და კვება — რომელი საკვები ქმნის რისკს?

დღეს კოლორექტული კიბო, განსაკუთრებით ახალგაზრდებში, სწრაფად მზარდ ჯანმრთელობის პრობლემად იქცა. ამან ტრადიციული რისკფაქტორების მიღმა ახალი კვლევითი მიმართულებები წარმოშვა. 2024 წლის 17 ივლისს Jayakrishnan-ისა და გუნდის მიერ npj Precision Oncology ჟურნალში გამოქვეყნებულ კვლევაში აღინიშნა, რომ წითელ და გადამუშავებულ ხორცთან დაკავშირებული საკვებიდან მიღებული მოლეკულები, ადრეული კოლორექტული კიბოს რისკის მთავარი გამომწვევები შეიძლება იყოს.

კვლევის საფუძველი

კოლორექტული კიბოს მონიტორინგისა და სკრინინგის წარმატების მიუხედავად, ახალგაზრდებს შესაძლოა სხვა მიდგომები სჭირდებოდეთ. 50 წელზე უფროსებისთვის გამოყენებული მოდელების ახალგაზრდებზე გადატანა პრაქტიკული არ არის: რუტინული კოლონოსკოპიის შეთავაზება არც განხორციელებადია და შეიძლება არც საჭირო იყოს. ამის ნაცვლად რისკის დასადგენი მარტივი ბიომარკერის ტესტი უფრო პრაქტიკულია. ასე ყველაზე მაღალი რისკის ადამიანები გამოვლინდებიან და შესაბამისი სკრინინგი შეირჩევა. კვლევის მთავარი მოტივაციაც ამ მიდგომის შესწავლა იყო.

წინა კვლევაში მკვლევრებმა ადრეულ და საშუალო ასაკში დაწყებულ კოლორექტულ კიბოს შორის მეტაბოლიტების განსხვავება აღმოაჩინეს. სხვა კვლევებმა ახალგაზრდა და ხანდაზმულ პაციენტებში ნაწლავის მიკრობიომის განსხვავებებიც აჩვენა. ეს მიგნებები ადრეული კიბოს შესასწავლად მრავალ მიმართულებას იძლევა, თუმცა დამატებითი ფაქტორების ჩართვისას მათი გავლენის გაგება რთულდება.

მეთოდები და შედეგები

მკვლევრებმა ადრეული ან საშუალო ასაკში დაწყებული კოლორექტული კიბოს გამო ნამკურნალები პაციენტების ფართო მეტაბოლიტებისა და მიკრობიომის მონაცემთა ნაკრებები გააანალიზეს. არსებული კვლევების მონაცემების გასაერთიანებლად და სამომავლოდ შესასწავლი უმთავრესი ფაქტორების გამოსავლენად ხელოვნური ინტელექტის ალგორითმი შეიმუშავეს. ანალიზმა აჩვენა, რომ კვებასთან დაკავშირებული გამოვლენილი მეტაბოლიტები ადრეულ და გვიან დაწყებული დაავადების მქონე პაციენტებს შორის განსხვავებების მნიშვნელოვან ნაწილს ხსნიდა.

კვება და არა მიკრობიომი

კვლევის ერთ-ერთი თანახელმძღვანელი, Cleveland Clinic-ის დოქტორი Naseer Sangwan, აღნიშნავს, რომ იზრდება ინტერესი ნაწლავის მიკრობიომის როლის მიმართ კოლორექტული კიბოს რისკში. თუმცა მისი ხაზგასმით, ეს მონაცემები ნათლად აჩვენებს, რომ მთავარი გამომწვევი სწორედ კვებაა. Sangwan-ის თქმით, ადრეული კიბოს რისკთან დაკავშირებული მთავარი მეტაბოლიტები უკვე ცნობილია და მომავალ კვლევებს ამ მიმართულებაზე ფოკუსირებით უფრო ზუსტი გზის არჩევა შეუძლია.

მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ სხვადასხვა მიკრობისთვის განავალში ბაქტერიული DNA-ის სეკვენირებაზე მარტივი შესაძლოა სისხლში მეტაბოლიტების დათვლა იყოს რისკის მქონე პაციენტების გამოსავლენად. "მიკრობიომის შეცვლა მართლაც რთული შეიძლება იყოს. ყოველთვის ადვილი რომც არ იყოს, კოლორექტული კიბოს თავიდან ასაცილებლად კვების შეცვლა ბევრად უფრო მარტივია," — ამატებს მკვლევარი.

აღმოჩნდა, რომ ადრეული კოლორექტული კიბოს ახალგაზრდა პაციენტებს ხანდაზმულებთან შედარებით არგინინის წარმოქმნასა და მეტაბოლიზმთან, ასევე შარდოვანას ციკლთან დაკავშირებული მეტაბოლიტების უფრო მაღალი დონე ჰქონდათ. ეს სხვაობები წითელი და გადამუშავებული ხორცის ხანგრძლივ მოხმარებას შეიძლება უკავშირდებოდეს.

კომენტარი

მკვლევრები ხაზს უსვამენ, რომ 60 წლამდე ადამიანებში კოლორექტული კიბოს პრევენციის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი სტრატეგია ექიმთან კვების დეტალური განხილვაა.

ამჟამად მიგნებების პაციენტებში შესამოწმებლად აშშ-ის ეროვნული მონაცემთა ნაკრებები ანალიზდება. მკვლევრები ელიან, რომ ახალგაზრდებში არგინინისა და შარდოვანას ციკლის მეტაბოლიტები წითელი და გადამუშავებული ხორცის ჭარბ მოხმარებასთან კავშირში მაღალი იქნება. გეგმავენ შეაფასონ, შეიძლება თუ არა კონკრეტულმა დიეტებმა ან არგინინის წარმოქმნისა და შარდოვანას ციკლის მარეგულირებელმა არსებულმა წამლებმა ადრეული კოლორექტული კიბოს პრევენციასა ან მკურნალობაში იმოქმედოს.

კვების ფაქტორების მოქმედების უკეთ გასაგებად მეტი კვლევაა საჭირო, თუმცა ფიქრობენ, რომ მიგნებები პაციენტების მოვლაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს შთააგონებს. მთავარი ავტორი, დოქტორი Suneel Kamath, განმარტავს: "კვლევამდე კვების მნიშვნელოვანი როლი ვიცოდით, თუმცა პაციენტთან პირველ შეხვედრაზე ყოველთვის არ ვახსენებდი. ისედაც ბევრი თემაა და ეს პაციენტებისთვის საკმაოდ დამთრგუნველია," — განმარტავს იგი. "ახლა ამას პაციენტებსა და მათ თანმხლებ ჯანმრთელ მეგობრებსა თუ ოჯახის წევრებთან აუცილებლად განვიხილავ და ვცდილობ, ცხოვრების წესის გაცნობიერებული არჩევანისთვის საჭირო საშუალებები მივცე," — ამატებს იგი.