არასასურველი მემკვიდრეობა: გენეტიკური რისკი, ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა და გულის სისხლძარღვების დახშობა

გენეტიკური და ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები კორონარული არტერიების დაავადების ორი მნიშვნელოვანი მიზეზია; ეს რთული დარღვევა მსოფლიოში სიკვდილიანობის წამყვანი მიზეზია. კორონარული არტერიები გულის მკვებავი სისხლძარღვებია და ამ სისხლძარღვების დახშობის რისკში ოჯახური მიდრეკილების მნიშვნელობა პირველად 1938 წელს აღწერეს.

2007 წლიდან გენომის მასშტაბით ასოციაციის ანალიზებით (genomewide association analyses) გამოვლენილია კორონარული არტერიების დაავადების რისკთან დაკავშირებული 50-ზე მეტი დამოუკიდებელი გენური უბანი (ლოკუსი). ამ რისკის შემცველი გენების ანალიზისა და გაანგარიშების მეშვეობით ცდილობენ გამოთვალონ მომავალში გულის მკვებავი კორონარული სისხლძარღვების დახშობის ალბათობა. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების გენეტიკური ტესტების აქტიური გამოყენება კლინიკებში ჯერ არ დაწყებულა. ამ სფეროში ეფექტიანი გენეტიკური ტესტების შექმნა შესაძლებელი გახდება გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან დაკავშირებული გენების დიდი ნაწილის გამოვლენით. დღეს აქტიურად გამოყენებული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკის შეფასება ეფუძნება "ასაკს, სისტოლურ არტერიულ წნევას, სქესსა და ქოლესტერინის დონეს".

მრავალი მტკიცებულება აჩვენებს, რომ ჯანსაღი ცხოვრების წესის მიმდევარ ადამიანებში მნიშვნელოვნად ნაკლებია გულის შეტევისა და ინსულტის სიხშირე, რომლებსაც კარდიოვასკულურ მოვლენებს ვუწოდებთ.

რას გულისხმობს კვლევაში ჯანსაღი ცხოვრების წესი?

1. თამბაქოსა და თამბაქოს ნაწარმის გამოუყენებლობას
2. სიმსუქნის არქონას,
3. რეგულარულ ფიზიკურ აქტივობას და
4. ჯანსაღი რაციონით კვებას

ჯანსაღი ცხოვრების წესის ქცევების განვითარება მთელი საზოგადოების გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის გაუმჯობესების არსებული სტრატეგიის საფუძველს წარმოადგენს.

- დაკავშირებული თემა: რა არის გულ-სისხლძარღვთა დაავადება? რა რისკფაქტორები არსებობს?

ოჯახური ანამნეზი კორონარული არტერიების დაავადებების ძირითად რისკფაქტორებს შორისაა. ამასთან დაკავშირებით საკმაოდ შთამბეჭდავი გამონათქვამიც არსებობს: „ყველაზე ცუდი მემკვიდრეობა ოჯახიდან გადმოცემული გულ-სისხლძარღვთა დაავადების მემკვიდრეობაა“. ანუ, როგორც კიბოს ზოგიერთი სახეობის შემთხვევაში არსებობს მემკვიდრეობითობა (ყველა კიბოს დაახლოებით %10), გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებიც, სამწუხაროდ, შეიძლება დედისა და მამისგან შვილებს გენეტიკურ მემკვიდრეობად გადაეცეს.

ამასთან, გენეტიკური რისკის შემცირება ჯანსაღი ცხოვრების წესით შესაძლებელია პრესტიჟულ სამედიცინო ჟურნალ NEJM-ში 2016 წლის ნოემბერში ამ საკითხზე საკმაოდ ფართომასშტაბიანი კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა. კვლევაში სულ 55685 ადამიანი მონაწილეობდა; თავდაპირველად შემოწმდა, წარმოადგენდა თუ არა როგორც გენეტიკური ფაქტორები, ისე ჯანსაღი ცხოვრების წესის დაცვა ათეროსკლეროზად წოდებული სისხლძარღვთა დახშობის ორ ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ რისკფაქტორს. შემდეგ მაღალი გენეტიკური რისკის მქონე მონაწილეებს შორის განისაზღვრა, რამდენად უკავშირდებოდა ჯანსაღი ცხოვრების წესი კორონარული არტერიების დაავადების რისკის შემცირებას.

კვლევის შედეგები:

• მაღალი გენეტიკური რისკის მქონე ადამიანებში კორონარული მოვლენები % 91-ით უფრო ხშირი აღმოჩნდა.
• იმ ადამიანებში, რომლებსაც ჯანსაღი ცხოვრების წესისთვის ზემოთ ჩამოთვლილი ოთხი მახასიათებლიდან სულ მცირე სამი ჰქონდათ, გენეტიკური რისკისგან დამოუკიდებლად, კორონარული მოვლენები მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო.
• მაღალი გენეტიკური რისკის მქონე ადამიანებში ჯანსაღი ცხოვრების წესი კორონარული მოვლენის რისკს თითქმის ნახევრით (%46) ამცირებს.

დასკვნის სახით, გენეტიკური და ცხოვრების წესთან დაკავშირებული ფაქტორები დამოუკიდებლად დაუკავშირდა კორონარული არტერიების დაავადებისადმი მიდრეკილებას. კიდევ უფრო საყურადღებოა, რომ იმ ადამიანებში, რომლებსაც შეუცვლელი რისკფაქტორი — ოჯახური ანამნეზი — აქვთ, გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი ჯანსაღი ცხოვრების წესით % 50-ით შეიძლება შემცირდეს.

დაკავშირებული თემა:

- იცოდით, რომ კიბოს, დიაბეტისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ძირითადი გამომწვევი მიზეზები საერთოა?