დადასტურდა, რომ ადამიანის შექმნილი დაავადება არ არის – დინოზავრის ნამარხში კიბო აღმოაჩინეს
1. დღე (კიბოს ისტორიის სერია 365 დღეში)
დღეს სულ უფრო ვრცელდება მცდარი რწმენა, თითქოს კიბო თანამედროვე ეპოქის და ადამიანის ხელით შექმნილი დაავადებაც კია. თუმცა ამ მცდარ წარმოდგენას გასაგები მხარე აქვს: მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების მნიშვნელოვანი წინსვლის მიუხედავად, კიბო კვლავ დიდ ჯანმრთელობის პრობლემად რჩება და მსოფლიოში მისი ტვირთი იზრდება... კიბოს ბიოლოგიის, მიზეზებისა და სოციალური გავლენის კვლევები ამ დაავადების სირთულეს წარმოაჩენს; მარტივი გამოსავლის შეთავაზება თითქმის შეუძლებელია. თუმცა ერთი ჭეშმარიტება ნათლად დგას ჩვენ წინაშე: კიბო არც თანამედროვე გამოგონებაა და არც მთლიანად ადამიანისგან წარმოშობილი დაავადება. 2020 წელს გამოქვეყნებულმა, დიდი გამოხმაურების მქონე კვლევამ აჩვენა, რომ კიბოს ისტორია მილიონობით წლის წინ, პალეონტოლოგიურ ხანებში იწყება და იგი დინოზავრებშიც გვხვდებოდა. ეს აღმოჩენა ცხადყოფს, რომ კიბო ისტორიის განმავლობაში ბიოლოგიურ რეალობად არსებობდა და სიცოცხლის ფუნდამენტური ნაწილია.
კანადის Royal Ontario მუზეუმისა (ROM) და McMaster უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობით თანამშრომლობამ პირველად დინოზავრში აგრესიული ავთვისებიანი ძვლის კიბოს (ოსტეოსარკომის) აღმოჩენა და დიაგნოსტირება განაპირობა. მანამდე დინოზავრებში ავთვისებიანი კიბო დოკუმენტირებული არ ყოფილა. სტატია 3 აგვისტოს, 2020 წელს სამედიცინო ჟურნალში The Lancet Oncology გამოქვეყნდა.
აღნიშნული კიბოთი დაზიანებული ძვალი 76-დან 77 მილიონი წლის წინ მცხოვრები რქიანი დინოზავრის, Centrosaurus apertus-ის ფიბულაა (წვივის მცირე ძვალი).
ეს სურათი დინოზავრის ფიბულის (წვივის მცირე ძვლის) სხვადასხვა კუთხიდან გადაღებულ გამოსახულებებს შეიცავს. მასზე ნაჩვენებია ძვლის კიბოს (ოსტეოსარკომის) ნიშნების მქონე დინოზავრის ძვლის ანალიზი:
- A: კიბოთი დაზიანებული ქსოვილის სხვადასხვა მაკროსკოპულ ჭრილს აჩვენებს. მკაფიოდ ჩანს განსხვავება ნორმალურ ძვლის ქერქსა და სიმსივნურ ქსოვილს შორის.
- B: დინოზავრის ჩონჩხის სქემას შეიცავს და აჩვენებს, სად მდებარეობდა დაზიანებული ფიბულა.
- C: ფიბულის 3D კომპიუტერული ტომოგრაფიის (BT) სკანირებასა და სიმსივნური ქსოვილის რეკონსტრუქციას შეიცავს. აქ ნორმალური (მწვანე) და სიმსივნური (წითელი) ძვლის ქსოვილის 3D ვიზუალიზაციაა.
- D და E: მიკროსკოპით ნანახ ნორმალურ და სიმსივნურ ძვლის ქსოვილს ადარებს. ნორმალურ ქსოვილს მოწესრიგებული და ერთგვაროვანი სტრუქტურა აქვს, სიმსივნურში კი უჯრედების არარეგულარული და არანორმალური აგებულება ჩანს.
ნამარხი პირველად 1989 წელს ალბერტის დინოზავრების პროვინციულ პარკში აღმოაჩინეს. ძლიერ დეფორმირებული ძვალი თავდაპირველად შეხორცებად მოტეხილობად მიიჩნიეს.
2017 წელს Royal Tyrrell მუზეუმში ვიზიტისას ძვლის უჩვეულო ნიშნები ROM-ის პალეონტოლოგმა Dr. David Evans-მა, McMaster უნივერსიტეტის პათოლოგიისა და მოლეკულური მედიცინის პროფესორმა Dr. Mark Crowther-მა და ოსტეოპათოლოგმა Dr. Snezana Popovic-მა შენიშნეს და თანამედროვე სამედიცინო მეთოდებით მისი შემდგომი შესწავლა გადაწყვიტეს.
გუნდმა სხვადასხვა დარგის ექსპერტებისა და სამედიცინო პროფესიონალების ჯგუფი შეკრიბა, მათ შორის პათოლოგიის, რადიოლოგიის, ორთოპედიული ქირურგიისა და პალეოპათოლოგიის სპეციალისტები.
მათ ძვლები ხელახლა შეისწავლეს და დინოზავრის ნამარხში კიბოს დიაგნოსტირებას ისე მიუდგნენ, თითქოს ადამიანში სიმსივნის დადგენას ცდილობდნენ.
Dr. Crowther: "დინოზავრებში ასეთი აგრესიული კიბოს დიაგნოსტირება რთული იყო და მისი სწორად ამოსაცნობად სამედიცინო ცოდნა და მრავალდონიანი ანალიზია საჭირო," — ამბობს იგი.
ძვლების გულდასმით დათვალიერების, დოკუმენტირებისა და ანაბეჭდების აღების შემდეგ, გუნდმა ძვალში კიბოს გავრცელების გამოსახვისთვის ძლიერი სამგანზომილებიანი BT რეკონსტრუქციის ხელსაწყოები გამოიყენა.
ამ საფუძვლიანი პროცესით მკვლევრებმა ოსტეოსარკომის დიაგნოზი დასვეს.
დიაგნოზის დასადასტურებლად ნამარხი იმავე სახეობის დინოზავრის ნორმალურ ფიბულასა და ოსტეოსარკომის მქონე ადამიანის ფიბულას შეადარეს.
ნამარხი ეკუთვნოდა ზრდასრულ დინოზავრს შორს წასული კიბოთი, რომელიც, სავარაუდოდ, სხეულის სხვა სისტემებშიც იყო გავრცელებული. ამ რქიანი დინოზავრების სპეციალისტი Dr. Evans ამბობს: "წვივის ძვალში შორს წასული აგრესიული კიბო ჩანს. მას ცხოველისთვის დიდი ზიანი უნდა მიეყენებინა და იმ ხანის საშიში მტაცებელი ტირანოზავრების წინაშე მეტად დაუცველი გაეხადა".
"ამ ბალახისმჭამელი დინოზავრის დიდ, დამცველ ჯოგში ცხოვრებას, შესაძლოა, საშუალება მიეცა, ასეთი დამანგრეველი დაავადების მიუხედავად ჩვეულებრივზე დიდხანს ეცოცხლა."
ოსტეოსარკომა ძვლის კიბოა, რომელიც, ჩვეულებრივ, სიცოცხლის მეორე ან მესამე ათწლეულში ვლინდება.
იგი ძვლის არარეგულარული ზრდის შედეგად ვითარდება და სწრაფად ვრცელდება როგორც საწყის ძვალში, ისე სხვა ორგანოებში, ყველაზე ხშირად ფილტვებში.
McMaster უნივერსიტეტის ორთოპედიული ქირურგიის სპეციალისტი Dr. Seper Ekhtiari ამბობს: "საინტერესო და შთამაგონებელია იმის ნახვა, რომ ჩვენი პაციენტების ოსტეოსარკომის დიაგნოსტირებისა და მკურნალობისას გამოყენებულის მსგავსი ინტერდისციპლინური ძალისხმევა დინოზავრში ოსტეოსარკომის პირველ დიაგნოზს განაპირობებს".
"ეს აღმოჩენა ცხოველთა მთელ სამყაროში არსებულ საერთო ბიოლოგიურ კავშირებს გვახსენებს და ამყარებს თეორიას, რომ ოსტეოსარკომა მოქმედებს იქ და მაშინ, სადაც და როდესაც ძვლები ყველაზე სწრაფად იზრდება."
ეს კვლევა დინოზავრების ნამარხებში გაურკვეველი დაავადებების დიაგნოსტირების ახალი სტანდარტის დამკვიდრებას და უფრო ზუსტი, ნათელი დიაგნოზებისთვის გზის გახსნას ისახავს მიზნად.
ადამიანის დაავადებებსა და წარსულის დაავადებებს შორის კავშირების დამყარება მეცნიერებს სხვადასხვა დაავადების ევოლუციისა და გენეტიკის უკეთ გაგებაში დაეხმარება.
მუზეუმების კოლექციებში ჯერ კიდევ შეიძლება ინახებოდეს მტკიცებულებები მრავალი სხვა დაავადების შესახებ, რომლებიც დინოზავრებსა და სხვა გადაშენებულ ცხოველებთან გვაერთიანებს და თანამედროვე ანალიტიკური მეთოდებით ხელახალ შესწავლას ელოდება.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.