ძილი ნერვულ უჯრედებში DNA-ის დაზიანების აღდგენას უზრუნველყოფს
ამ სტატიაში
ძილს ადამიანებისა და მრავალი ცხოველის ყოველდღიურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ ძილს გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობის შენარჩუნებაში, იმუნური სისტემის გამართულ მუშაობასა და დიაბეტის მსგავსი მეტაბოლური დაავადებებისგან დაცვაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს. ადამიანები ცხოვრების დაახლოებით მესამედს ძილში ატარებენ. მრავალი ცხოველი ბუნებაში დაუცველ მდგომარეობაში ყოფნის მიუხედავად იძინებს. მაშ, რატომ მიდიან ისინი ბუნებრივად ამ რისკზე? რატომ არის ძილი ჩვენს ცხოვრებაში ასე მნიშვნელოვანი? ამ კითხვებს კიდევ ერთი ახალი პასუხი დაემატა. 2019 წლის მარტში Nature Communications ჟურნალში გამოქვეყნებულ კვლევაში აღმოჩნდა, რომ ძილი ნერვულ უჯრედებში წარმოქმნილი DNA-ის დაზიანებების აღდგენის საშუალებას იძლევა.
ქვემოთ კვლევის გრაფიკული შეჯამებაა ნაჩვენები:
კვლევა ისრაელში მდებარე ბარ-ილანის უნივერსიტეტში ჩატარდა. მოდელურ ორგანიზმად გამოიყენეს ზებრა თევზი, რომელიც მრავალ კვლევაში ადამიანებთან მსგავსებას ავლენს. ზებრა თევზის გენების 70 % ადამიანის გენების იდენტურია. ამიტომ ის კვლევებისთვის ძალიან კარგი მოდელია. ამავე დროს, ზებრა თევზის სხეული განვითარების ადრეულ ეტაპზე გამჭვირვალეა, რაც დაკვირვებას აადვილებს. კვლევაში ზებრა თევზის ქრომოსომები „ფერადი“ ქიმიური ნივთიერებებით მონიშნეს. შემდეგ 3 განზომილებიანი დაჩქარებული გადაღებით მიღებული გამოსახულებებით შეისწავლეს ძილის მიკრომასშტაბური გავლენა ზებრა თევზის ტვინის უჯრედებში, ანუ ნეირონებში. ამ მაღალი გარჩევადობის ტექნოლოგიით ტვინის უჯრედებში DNA-ისა და ცილების მოძრაობაზე დაკვირვებაც შესაძლებელი გახდა.
კვლევის შედეგების მიხედვით;
აღმოჩნდა, რომ ძილის დროს ნეირონები უჯრედის ბირთვში აღდგენას უფრო ეფექტიანად ახორციელებს. უჯრედის ბირთვში აღდგენის დარღვევა DNA-ის დაზიანებასაც იწვევს. ამას კი დაბერება და დაავადებები მოჰყვება.
სხვა სიტყვებით; ძილის დროს ნერვულ უჯრედებს სტრესისგან თავის არიდების შესაძლებლობა აქვს. ამგვარად მათ დღის განმავლობაში დაგროვილი DNA-ის დაზიანებების აღდგენა შეუძლია.
ამავე დროს დადგინდა, რომ სიფხიზლისას ქრომოსომების მოძრაობა ძალიან მცირეა. ეს ნერვულ უჯრედებს DNA-ის ეფექტიან აღდგენაში უშლის ხელს. ძილის დროს კი ქრომოსომების მოძრაობა უფრო ინტენსიური იყო და DNA-ის დაზიანებების აღდგენა ეფექტიანად მიმდინარეობდა.
რას ნიშნავს ეს კვლევა ჩვენთვის?
- ძილსა და DNA-ის აღდგენას შორის ძლიერი კავშირი გამოვლინდა. ძილი დღის განმავლობაში დაგროვილი დაზიანებების აღდგენას შესაძლებელს ხდის.
- ჩვენ ძილის მნიშვნელობის უკეთ გაგებას უჯრედულ დონეზე ვიწყებთ. საკმარისი ძილი DNA-ის დაზიანებების აღდგენას უზრუნველყოფს. DNA-ის დაზიანებების დაგროვება მრავალ ნევროლოგიურ დაავადებას, მაგალითად, პარკინსონისა და ალცჰაიმერის დაავადებებს იწვევს.
- მკვლევრები შემდგომ ეტაპებზე ანალიზების ჩატარებას თაგვის მოდელებსა და ადამიანის უჯრედებში გეგმავენ.
- ეს კვლევა აჩვენებს, რომ გარემოს რისკების მიუხედავად (მტაცებლებისა და სხვა საფრთხეების წინაშე დაუცველობა) ცხოველებმა და ადამიანებმა ნეირონებში DNA-ის დასაცავად უნდა დაიძინონ. ეს იმასაც გვიჩვენებს, რატომ ჩამოყალიბდა ძილი ევოლუციურად და რატომ უჭირავს მას ჩვენს ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ადგილი.
დაკავშირებული თემები:
წყაროები
Sleep increases chromosome dynamics to enable reduction of accumulating DNA damage in single neurons.
Nature Communications, 5 March 2019.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.