რა არის ძილის მარეგულირებელი მელატონინი? აქვს თუ არა როლი კიბოს მკურნალობასა ან პრევენციაში?

მელატონინი ტვინში არსებული ფიჭვისებრი ჯირკვლის მიერ გამოყოფილი ჰორმონია. მას აგრეთვე კუჭ-ნაწლავის ორგანოები, ძვლის ტვინი, თვალი, თეთრი სისხლის უჯრედები და კანი წარმოქმნის. ცირკადულ რიტმად წოდებულ ბიოლოგიურ საათთან ერთად ძილის რეგულირება მისი მთავარი ფუნქციაა. მას ასევე არტერიული წნევის მარეგულირებელი და ოქსიდაციური სტრესის შემამცირებელი ეფექტები აქვს.

ბოლო 150 წლის განმავლობაში ჯერ ნათურის, შემდეგ ტელევიზორის შემოსვლამ, ინდუსტრიალიზაციამ და თანამედროვე ცხოვრებამ ათასწლოვანი ძილის ჩვევები მნიშვნელოვნად შეცვალა. ამ და მრავალი სხვა მიზეზით ძილის დარღვევები მრავალი ადამიანის პრობლემად იქცა. მათი გაგებისა და მკურნალობის მცდელობებმა ძილის ერთ-ერთი უმთავრესი მარეგულირებელი, მელატონინის ჰორმონი წარმოაჩინა. ძილთან დაკავშირებულ მრავალ დარღვევაში მელატონინის დონე ნორმალურზე დაბალი აღმოჩნდა.

ამ ჰორმონს ნეიროტრანსმიტერსაც (ნერვულ უჯრედებს შორის კავშირის უზრუნველმყოფ მოლეკულას) უწოდებენ; ის არც ერთი ორგანოდან გამოიყოფა და არც მხოლოდ ერთ სამიზნე ორგანოზე მოქმედებს. სხვა სიტყვებით, ეფექტს ორგანიზმის სხვადასხვა უჯრედში რეცეპტორებით ახდენს.

მელატონინისა და კიბოს კავშირი

მელატონინის როლი კიბოში, ერთ-ერთი ყველაზე შესწავლილი თემაა. თუმცა მას არც კიბოს პრევენციასა და არც მკურნალობაში განსაზღვრული/დაზუსტებული როლი არ აქვს.

სიმსივნის ზრდის შეჩერებაში მელატონინის როლზე უახლესი კვლევებია;

• 2016 წელს Breast Cancer-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში 20 წლის ყველა კვლევა შეაჯამეს და დაასკვნეს, რომ „მელატონინს შეუძლია კიბოს უჯრედის ზრდისა და სისხლძარღვების წარმოქმნის შეჩერება“, თუმცა საჭიროა დამატებითი ანალიზებით დადასტურება.
• 2016 წელს Genes and Cancer-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, მელატონინის ჰორმონის მიერ ძუძუს კიბოს სიმსივნეების ზრდის დათრგუნვა გამოვლინდა. მიიჩნევა, რომ მელატონინი ესტროგენის რეცეპტორს უკავშირდება, ბუნებრივი ესტროგენის შეკავშირებას აფერხებს და ამგვარად სიმსივნის ზრდას აჩერებს.

ზემოხსენებული კვლევები უჯრედულ კულტურებზეა, ანუ ადამიანების რეალურ სიმსივნეებზე მელატონინის ეფექტი ჯერ არ გაზომილა. ასევე ლაბორატორიულ უჯრედულ კულტურებში აღწერილია მისი შესაძლო ანტიოქსიდანტური, იმუნომარეგულირებელი და სიმსივნის ზრდის შემაფერხებელი ეფექტები. თუმცა მათ დასადასტურებლად დამატებითი ანალიზებია საჭირო. 2013 წელს ამერიკის კიბოს ეროვნულმა ინსტიტუტმა განაცხადა, რომ მელატონინის გამოყენების კიბოს პრევენციული ეფექტის დამაჯერებელი მტკიცებულება არ არსებობს.

მელატონინის როლი კიბოს გვერდითი მოვლენების მკურნალობაში

არსებობს კლინიკური კვლევებიც მელატონინის კიბოს გვერდითი მოვლენების მკურნალობაში როლის შესახებ. ესენია;

• 61 პაციენტის მომცველი 8 რანდომიზებული კვლევის სტატისტიკური ანალიზით ყოველდღიური პერორალური მელატონინის გამოყენებისას დაავადების მიმდინარეობაში დადებითი შედეგები აღწერეს. თუმცა სტატისტიკური მნიშვნელობისთვის უფრო ფართო და მეტი მონაწილის კვლევებია საჭირო. ამ კვლევით საბოლოო დასკვნა შეუძლებელია.
• მელატონინი გამოსცადეს კიბოს კახექსიის (უნებლიე წონის კლების) სინდრომში, რომელიც თვით კიბოთი ან მკურნალობის გვერდით მოვლენად ვითარდება. ადრეული შედეგები მიანიშნებდა, რომ იგი კიბოსთან დაკავშირებულ წონის კლებაში შეიძლება სასარგებლო იყოს, თუმცა უფრო ფართო კვლევებში ეს შესაძლო დადებითი ეფექტი ვერ დადასტურდა.

მელატონინისა და კიბოს კავშირი ჯერ ექსპერიმენტულ ეტაპზეა და მის გარკვევას მრავალი წელი დასჭირდება. კლინიკური კვლევები ჯერ ადრეულ ეტაპზეა და პაციენტების მცირე რაოდენობით ტარდება. შედეგად მელატონინს კიბოს პრევენციასა ან მკურნალობაში დაზუსტებული როლი არ აქვს და მხოლოდ ალტერნატიული მედიცინის პრაქტიკების ფარგლებში შეიძლება შეფასდეს. გთხოვთ, კიბოსთან დაკავშირებული მდგომარეობისთვის ექიმის კონსულტაციის გარეშე პერორალური მელატონინის ტაბლეტები არ მიიღოთ. 

დაკავშირებული თემა:

- ღამის ცვლაში მუშაობა — მორიგეობა ზრდის თუ არა კიბოს რისკს?