ملاتونین، تنظیم‌کننده خواب چیست؟ آیا در درمان سرطان یا پیشگیری از آن نقشی دارد؟

ملاتونین هورمونی است که غده صنوبری موجود در مغز ترشح می‌کند. همچنین اندام‌های گوارشی، مغز استخوان، چشم، گلبول‌های سفید و پوست نیز آن را تولید می‌کنند. ریتم شبانه‌روزی نام ساعت زیستی است که تنظیم خواب همراه با آن، وظیفه اصلی ملاتونین محسوب می‌شود. همچنین آثار تنظیم‌کننده فشار خون و کاهش‌دهنده استرس اکسیداتیو دارد.

در 150 سال اخیر، ورود نخست چراغ و سپس تلویزیون به زندگی ما، صنعتی شدن و زندگی مدرن، تغییرات مهمی در عادت‌های خواب چندین‌هزارساله ما ایجاد کرده‌اند. به این دلایل و بسیاری از علل دیگر، اختلالات خواب به وضعیتی تبدیل شده‌اند که افراد بسیاری از آن رنج می‌برند. تلاش برای درک و درمان اختلالات خواب، یکی از مهم‌ترین تنظیم‌کننده‌های خواب، یعنی هورمون ملاتونین را به ما معرفی کرده است. در بسیاری از اختلالات مرتبط با خواب، مشخص شده است که سطح ملاتونین کمتر از مقدار طبیعی است.

این هورمون که انتقال‌دهنده عصبی (مولکول فراهم‌کننده ارتباط میان سلول‌های عصبی) نیز نامیده می‌شود، نه تنها از یک اندام ترشح می‌شود و نه تنها بر یک اندام هدف اثر می‌گذارد. به بیان دیگر، از طریق گیرنده‌ها در سلول‌های گوناگون بدن اثر خود را نشان می‌دهد.

ارتباط ملاتونین و سرطان

نقش ملاتونین در سرطان، یکی از موضوعاتی است که بیشترین پژوهش درباره آن انجام می‌شود. با این حال، ملاتونین نه در پیشگیری از سرطان و نه در درمان آن نقش مشخص و روشنی ندارد.

جدیدترین پژوهش‌های انجام‌شده درباره نقش ملاتونین در جلوگیری از رشد تومور عبارت‌اند از؛

• در پژوهشی منتشرشده در سال 2016 در Breast Cancer، همه پژوهش‌های 20 سال گردآوری شد و در نتیجه بیان شد که «ملاتونین ممکن است از رشد سلول سرطانی و ایجاد رگ جلوگیری کند»، اما این پژوهش‌ها باید با تحلیل‌های پیشرفته‌تر تأیید شوند.
• بر اساس پژوهشی منتشرشده در سال 2016 در Genes and Cancer، مشخص شد که هورمون ملاتونین، سرطان پستان و رشد تومورهای آن را مهار می‌کند. تصور می‌شود ملاتونین با اتصال به گیرنده استروژن، مانع اتصال استروژن طبیعی می‌شود و بدین ترتیب از رشد تومور جلوگیری می‌کند.

پژوهش‌های ذکرشده در بالا، پژوهش‌های کشت سلولی هستند؛ یعنی اثرات ملاتونین بر تومورهای واقعی انسان هنوز اندازه‌گیری نشده است. همچنین در پژوهش‌های کشت سلولی آزمایشگاهی گزارش شده که هورمون ملاتونین ممکن است آثار آنتی‌اکسیدانی، تنظیم‌کننده سیستم ایمنی و جلوگیری‌کننده از رشد تومور داشته باشد. اما برای تأیید این پژوهش‌ها تحلیل‌های پیشرفته‌تری لازم است. در سال 2013 مؤسسه ملی سرطان آمریکا اعلام کرد که شواهد قانع‌کننده‌ای درباره اثر پیشگیرانه مصرف ملاتونین بر سرطان وجود ندارد.

نقش ملاتونین در درمان عوارض سرطان

همچنین پژوهش‌های بالینی درباره نقش هورمون ملاتونین در درمان عوارض سرطان وجود دارند. این پژوهش‌ها شامل؛

• در نتیجه تحلیل آماری پژوهش‌هایی با 61 بیمار که شامل 8 پژوهش تصادفی بودند، گزارش شد که مصرف روزانه ملاتونین خوراکی نتایج مثبتی در سیر بیماری ایجاد می‌کند. اما برای معنادار بودن آماری، پژوهش‌های جامع‌تر با شرکت‌کنندگان بیشتر لازم است. با این پژوهش نمی‌توان به نتیجه قطعی رسید.
• ملاتونین در سندرم کاشکسی سرطان (کاهش وزن ناخواسته) که می‌تواند ناشی از خود سرطان یا عارضه درمان باشد، آزمایش شده است. اگرچه نتایج پژوهش‌های اولیه مطرح می‌کردند که مصرف ملاتونین ممکن است برای کاهش وزن ناشی از سرطان مفید باشد، این اثر مثبت بالقوه در پژوهش‌های بزرگ‌تر تأیید نشد.

ارتباط ملاتونین و سرطان هنوز در مرحله آزمایشی است و روشن شدن آن سال‌های طولانی زمان خواهد برد. پژوهش‌های بالینی هنوز در مراحل اولیه و با تعداد کمی بیمار انجام می‌شوند. در نتیجه، ملاتونین نقش روشنی در پیشگیری یا درمان سرطان ندارد و تنها در چارچوب کاربردهای طب جایگزین قابل ارزیابی است. لطفاً بدون مشورت با پزشک، برای وضعیت مرتبط با سرطان از قرص‌های خوراکی ملاتونین استفاده نکنید. 

موضوع مرتبط:

- آیا کار در شیفت شب - کشیک دادن، خطر سرطان را افزایش می‌دهد؟