გაგრილების თერაპია ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ნერვული დაზიანების წინააღმდეგ: ნამდვილად მოქმედებს?

შესაძლებელია კრიოთერაპიით ქიმიოთერაპიის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე გვერდითი ეფექტის თავიდან აცილება?

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული პერიფერიული ნეიროპათია კიბოს მკურნალობაზე მყოფი პაციენტებისთვის ერთ-ერთი ყველაზე შემაწუხებელი და რთული გვერდითი ეფექტია. თუმცა, კრიოთერაპია, ანუ სიცივით მკურნალობა, ამ ნერვული დაზიანების წინააღმდეგ ეფექტიან და დაბალი რისკის მქონე გამოსავლად იკვეთება.

ბოლო კვლევები აჩვენებს, რომ განსაკუთრებით ტაქსანებზე დაფუძნებული ქიმიოთერაპიის (docetaxel, paclitaxel) მიმღებ პაციენტებში კრიოთერაპია ნეიროპათიის განვითარების რისკს მნიშვნელოვნად ამცირებს . თუმცა, იმედის მომცემი შედეგების მიუხედავად, ეს მეთოდი ჯერ სტანდარტულ მკურნალობად არ ითვლება. ამის ძირითად მიზეზებს შორისაა ინფორმაციის ნაკლებობა, გამოყენების სირთულეები და სტანდარტული პროტოკოლების არარსებობა.

როგორ მოქმედებს კრიოთერაპია?

ქიმიოთერაპიით გამოწვეული პერიფერიული ნეიროპათია ყველაზე ხშირად ხელისა და ფეხის თითებში იგრძნობა და ვლინდება დაბუჟებით, ჩხვლეტით, ტკივილით და ზოგჯერ კუნთების ძალის დაქვეითებით . პაციენტებს ხშირად უვითარდებათ ტემპერატურისა და შეხების მიმართ მომატებული მგრძნობელობა.

ამ მდგომარეობის რისკი გამოყენებული ქიმიოთერაპიის სახეობის მიხედვით იცვლება. ტაქსანები (paclitaxel და docetaxel) და პლატინაზე დაფუძნებული პრეპარატები (cisplatin და oxaliplatin) ნეიროპათიის ყველაზე მაღალ რისკთან არის დაკავშირებული.

კრიოთერაპია ქიმიოთერაპიის ინფუზიის დროს ხელებსა და ფეხებზე -30-დან 4 გრადუსამდე დაბალი ტემპერატურის ზემოქმედებით სისხლძარღვებს ავიწროებს. ამ შევიწროების შედეგად ქიმიოთერაპიული პრეპარატის ნაკლები რაოდენობა აღწევს ხელისა და ფეხის თითებამდე და შესაძლოა ნერვული დაზიანება აღიკვეთოს.

გარდა ამისა, ზოგიერთ კლინიკაში გამოცდას გადის „კრიოკომპრესიის“ მეთოდიც, რომელიც კრიოთერაპიას კომპრესიას უთავსებს.

უჭერს თუ არა სამეცნიერო მტკიცებულებები მხარს კრიოთერაპიას?

ახალი კვლევები კრიოთერაპიის ეფექტიანობას აჩვენებს:

• 2024 წელს გამოქვეყნებულ მეტაანალიზში შესწავლილი იყო ძუძუს, კუჭ-ნაწლავისა და გინეკოლოგიური კიბოს მქონე 2800-ზე მეტი პაციენტი . აღმოჩნდა, რომ კრიოთერაპიამ ქიმიოთერაპიით გამოწვეული პერიფერიული ნეიროპათიის რისკი 77%-ით შეამცირა (RR: 0.23).

• სხვა მეტაანალიზში, რომელშიც ძირითადად ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტები იყვნენ შესწავლილი, 2250 პაციენტის მომცველმა 11 კვლევამ კრიოთერაპიის შემდეგი ეფექტები გამოავლინა:

  • სენსორული ნეიროპათიის რისკი 35%-ით შემცირდა (RR: 0.65).

  • მოტორული ნეიროპათიის რისკი 82%-ით შემცირდა (RR: 0.18).

რატომ არ გამოიყენება ფართოდ?

სამეცნიერო მტკიცებულებების მიუხედავად, კრიოთერაპიის სტანდარტულ პრაქტიკად არქცევას რამდენიმე მიზეზი აქვს:

1. ინფორმირებულობის ნაკლებობა: 184 ონკოლოგისა და სხვა კლინიცისტის მონაწილეობით ჩატარებულ გამოკითხვაში მხოლოდ 60%-მა განაცხადა, რომ კრიოთერაპიას მკურნალობის ვარიანტად იცნობდა , ხოლო მხოლოდ 25% რეგულარულად ურჩევდა მას თავის პაციენტებს.

2. სტანდარტული პროტოკოლის არარსებობა: არ არსებობს მკაფიო რეკომენდაციები ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა გაგრილების ხანგრძლივობა, ოპტიმალური ტემპერატურა და კომპრესიის დამატება.

3. გამოყენების სირთულეები: კლინიკებში პრაქტიკულ პრობლემებს ქმნის ყინულის პაკეტების გამოცვლა და საჭიროებისას პაციენტების მიერ ხელთათმანებისა და ჩექმების მოხსნა.

4. მყარი კლინიკური მტკიცებულებების ნაკლებობა: დღემდე ჩატარებული კვლევების უმეტესობა მცირე მასშტაბისაა და ზოგი რეტროსპექტიულ ანალიზებს ეყრდნობა. ჯერ კიდევ აკლია ფაზა 3-ის რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევები.

5. სადაზღვევო დაფარვის არარსებობა: კრიოთერაპიას ბევრი სამედიცინო დაზღვევა არ აფინანსებს, რაც პაციენტებისთვის მის ხელმისაწვდომობას ზღუდავს.

დასკვნა და კომენტარი

ქიმიოთერაპიის ზოგიერთ ცენტრში კრიოთერაპიის გამოყენება ფართოვდება. გარდა ამისა, 800 პაციენტზე ჩასატარებელი ფაზა 3-ის ფართომასშტაბიანი კლინიკური კვლევა იგეგმება.

მტკიცებულებები საკმაოდ იმედის მომცემია, კრიოთერაპია კი დაბალი რისკის მქონე მეთოდია. ამიტომ მისი ცდა ღირს.

კრიოთერაპია ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ნეიროპათიის პრევენციის იმედის მომცემი მეთოდია. თუ უფრო დიდი კლინიკური კვლევები მის ეფექტიანობას დაადასტურებს, ამ მეთოდმა ონკოლოგიაში შესაძლოა გარდატეხა მოახდინოს!