Kimyaterapiyadan yaranan sinir zədəsinə qarşı soyutma: həqiqətən işləyirmi?

Krioterapiya ilə kimyaterapiyanın ən çətin yan təsirlərindən birinin qarşısını almaq mümkündürmü?

Kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiya xərçəngdən müalicə alanlar üçün ən narahatedici və çətin yan təsirlərdəndir. Lakin krioterapiya, yəni soyuq müalicəsi bu sinir zədəsinə qarşı təsirli və aşağı riskli həll kimi önə çıxır.

Yeni araşdırmalar xüsusilə taksan əsaslı kimyaterapiya (dosetaksel, paklitaksel) alanlarda krioterapiyanın neyropatiya riskini nəzərəçarpacaq azaltdığını göstərir. Lakin ümidverici nəticələrə baxmayaraq hələ standart müalicə sayılmır. Əsas səbəblər məlumat çatışmazlığı, tətbiq çətinlikləri və standart protokolların olmamasıdır.

Krioterapiya necə işləyir?

Kimyaterapiyaya bağlı periferik neyropatiya ən çox əl və ayaq barmaqlarında keylik, iynələnmə, ağrı və bəzən əzələ gücü itkisi ilə özünü göstərir. Xəstələrdə tez-tez temperatur və toxunmaya həddindən artıq həssaslıq yaranır.

Risk kimyaterapiya növünə görə dəyişir. Taksanlar (paklitaksel və dosetaksel), platin əsaslı preparatlar (sisplatin və oksaliplatin) ən yüksək neyropatiya riski ilə əlaqəlidir.

Krioterapiya infuziya zamanı əllərə və ayaqlara -30 ilə 4 dərəcə arasında aşağı temperatur tətbiq edərək damarları daraldır. Bu, preparatın barmaqlara az çatmasını təmin edir, sinir zədəsinin qarşısını ala bilər.

Bəzi klinikalarda soyuğa təzyiq tətbiqini əlavə edən “kriokompressiya” da sınanır.

Elmi sübutlar krioterapiyanı dəstəkləyirmi?

Yeni araşdırmalar təsirliliyi göstərir:

• 2024 ilində dərc olunan meta-təhlildə süd vəzi, mədə-bağırsaq və ginekoloji xərçəngləri olan 2800-dən çox xəstə qiymətləndirilib. Krioterapiyanın kimyaterapiya mənşəli periferik neyropatiya riskini 77% azaltdığı (RR: 0.23) müəyyən edilib.

• Başqa meta-təhlildə əsasən süd vəzi xərçəngi xəstələrini əhatə edən 2250 xəstəli 11 araşdırma krioterapiyanın bu təsirlərini göstərib:

  • Hissi neyropatiya riskini 35% azaldıb (RR: 0.65).

  • Hərəki neyropatiya riskini 82% azaldıb (RR: 0.18).

Niyə geniş istifadə olunmur?

Sübutlara baxmayaraq standartlaşmamasının bir neçə səbəbi var:

1. Məlumatlılığın azlığı: 184 onkoloq və digər klinisistin qatıldığı sorğuda yalnız 60% hissəsi krioterapiyanı müalicə seçimi kimi bildiyini deyib, yalnız 25% hissəsi xəstələrinə rutin tövsiyə edib.

2. Standart protokolun olmaması: Soyutma müddəti, optimal temperatur, kompressiya əlavə edilməsi barədə aydın təlimat yoxdur.

3. Tətbiq çətinlikləri: Klinikada buz torbalarını dəyişmək, xəstənin ehtiyac zamanı əlcək və çəkmələri çıxarması kimi praktik problemlər var.

4. Qəti klinik sübutun olmaması: İndiyədək işlərin əksəriyyəti kiçikdir, bəziləri retrospektiv təhlilə əsaslanır. 3-cü faza randomizə edilmiş nəzarətli araşdırmalar hələ çatışmır.

5. Sığorta əhatəsinin olmaması: Bir çox tibbi sığorta krioterapiyanı ödəmir; bu, xəstələrin çıxışını məhdudlaşdırır.

Nəticə və şərh

Bəzi kimyaterapiya mərkəzlərində krioterapiya yayılmağa başlayıb. Bundan əlavə, 800 xəstədə aparılacaq geniş 3-cü faza klinik araşdırma planlaşdırılır.

Sübutlar çox ümidvericidir, krioterapiya isə aşağı risklidir. Buna görə sınamağa dəyər.

Krioterapiya kimyaterapiya neyropatiyasının qarşısını almaqda ümidvericidir. Daha böyük sınaqlarda təsiri qəti təsdiqlənsə, onkologiyada inqilab yarada bilər!