ჯეიმს იანგ სიმპსონი და ქლოროფორმი — მშობიარობის ტკივილის ტაბუს რღვევა
ამ სტატიაში
1847 წლის 4 ნოემბრის საღამოს ვახშამი ედინბურგში, ქუინ-სტრიტ 52-ში, სამი კაცი, სითხის სამი ბოთლი და იატაკზე დაცემა: ჯეიმს იანგ სიმპსონი, ქლოროფორმი და სამეანო ანესთეზიის ტაბუს დარღვევა
ბოსტონის მასაჩუსეტსის საერთო საავადმყოფოში 1846 წლის 16 ოქტომბერს გამართული ეთერის დღის დემონსტრაციიდან ზუსტად ერთი წლისა და სამი კვირის შემდეგ — 1847 წლის 4 ნოემბერს, ხუთშაბათ საღამოს — შოტლანდიის ქალაქ ედინბურგში, ქუინ-სტრიტის 52 ნომერში მდებარე ქვის სახლის სასადილო ოთახში გამორჩეული ვახშამი გაიმართა. მასპინძელი იყო 36 წლის პროფესორი ჯეიმს იანგ სიმპსონი— ბათგეიტელი მცხობლის მეშვიდე ან მერვე ვაჟი (წყაროები ამ საკითხზე განსხვავდება), რომელიც 14 წლისა ედინბურგის უნივერსიტეტში შევიდა, 21 წლისა MD დიპლომი მიიღო, 28 წლისა ედინბურგში მეანობისა და მშობიარობის მეცნიერების პროფესორი გახდა და ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მოთხოვნადი მეანი იყო. მასთან ერთად სუფრასთან ორი ასისტენტი იჯდა: დოქტორი ჯორჯ სკინ კითი (1819-1910) და დოქტორი ჯეიმს მეთიუს დანკანი (1826-1890). უკვე ერთი წლის განმავლობაში სამი კაცის საღამოს რუტინა ასეთი იყო: ვახშმის შემდეგ სიმპსონის სასადილო ოთახში შეკრება, მაგიდაზე ახალი ქიმიური ნივთიერების დოქის დადგმა, მისი ორთქლის შესუნთქვა და დაკვირვება, ჰქონდა თუ არა საანესთეზიო ეფექტი. 1847 წლის 19 იანვარს სიმპსონს ბრიტანეთში პირველად უკვე გამოეყენებინა ეთერი მშობიარობისას. ეს წარმატებული იყო, მაგრამ ეთერის მძაფრი სუნი, ფილტვების გაღიზიანება, ხანგრძლივი ინდუქცია და ოპერაციის შემდგომი გულისრევა კლინიკური ნაკლოვანებები იყო. უკეთეს ნივთიერებას ეძებდნენ. იმ ხუთშაბათ საღამოს მაგიდაზე ლინლითგოუელი ფარმაცევტის დევიდ ვალდისრეკომენდაციით მიღებული ახალი ნივთიერება დადეს: ედინბურგის ნორთ-ბრიჯზე მდებარე Duncan and Flockhart-ის აფთიაქში, უილიამ ფლოკჰარტისგანშეძენილი გამჭვირვალე, მძიმე, მოტკბო სუნის მქონე სითხე. მისი სახელი იყო ქლოროფორმი. თითოეულმა თასში ჩაასხა, ზედ გადაიხარა და ღრმად ჩაისუნთქა. რამდენიმე წამში სამივე იატაკზე დაეცა. როცა სიმპსონი მაგიდის ქვეშ გონს მოვიდა, ახსოვდა, რომ სკამიდან გადავარდნილიყო და მისი მეუღლე ჯესი და მსახური სირბილით მოსულიყვნენ; მეთიუს დანკანი მაგიდის ქვეშ ხვრინავდა; კითი ფეხებს მაგიდიდან იღებდა და სკამთან ერთად ვარდებოდა. სიმპსონმა მაშინ გადაწყვეტილება მიიღო: ეს იყო ნივთიერება, რომელსაც თანამედროვე მედიცინა ეძებდა. 1847 წლის 8 ნოემბერსის პირველად გამოიყენა მშობიარობისას; 1847 წლის 15 ნოემბერსედინბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ საზოგადოებაში საჯარო დემონსტრაცია გამართა; იმავე კვირაში გამოაქვეყნა ბროშურა სახელწოდებით „Account of a New Anaesthetic Agent“ . თუმცა ნამდვილი ბრძოლა ახლა იწყებოდა: სიმპსონი ქლოროფორმს იყენებდა არა მხოლოდ ქირურგიაში, არამედ მშობიარობის ტკივილის შესამსუბუქებლად . ბრიტანეთის კონსერვატიული საეკლესიო წრეები კი ეწინააღმდეგებოდნენ და ამბობდნენ: „ღმერთმა ევა მშობიარობის ტკივილით დასაჯა“. ტაბუს დარღვევას ექვსი წელი დასჭირდებოდა და საბოლოო დასტური დადგებოდა 1853 წლის 7 აპრილსბუკინგემის სასახლეში, დედოფალ ვიქტორიას მერვე შვილის, პრინც ლეოპოლდის დაბადებისას. დღეს, სერიის 79-ე დღეს, ამ ამბავს მთლიანად ვიკვლევთ.
უნივერსიტეტში 14 წლისა, პროფესორი 28 წლისა
ჯეიმს იანგ სიმპსონი 1811 წლის 7 ივნისს შოტლანდიის ლინლითგოუშირის პატარა ქალაქ ბათგეიტში დაიბადა. მამა, დევიდ სიმპსონი, სოფლის მცხობელი იყო; დედა, მერი ჯარვისი, გარდაიცვალა, როცა სიმპსონი ცხრა წლის იყო, და ვაჟი ღრმა მწუხარებაში დატოვა. ოჯახი ღარიბი იყო, მაგრამ შვილის სწავლის ნიჭი ადრე შენიშნა. ყველა უფროსი ძმა შემოსავლის ნაწილს უმცროსის განათლებას ახმარდა.
1825 წელს, სულ 14 წლის ასაკში, ჯეიმსი ედინბურგის უნივერსიტეტში მიიღეს: ჯერ ხელოვნების ფაკულტეტზე, შემდეგ, ორი წლის შემდეგ, სამედიცინოზე გადავიდა. 1832 წელს, 21 წლისამ, MD დიპლომი მიიღო. სამედიცინო დოქტორატის შემდეგ ედინბურგში ზოგად პრაქტიკოს ექიმად მუშაობდა; 1839 წელს განაცხადი შეიტანა კათედრაზე, რომელიც მისი მასწავლებლის, ჯეიმს ჰამილტონის პენსიაზე გასვლით გათავისუფლდა. კანდიდატი ახალგაზრდა და გამოუცდელი იყო, თან დაუქორწინებელი, რაც ვიქტორიანულ აკადემიურ გარემოში უარყოფით თვისებად ითვლებოდა.
სიმპსონმა გამოსავალი სწრაფად იპოვა: 1839 წელს დაქორწინდა შორეულ ნათესავსა და დიდი ხნის ნაცნობზე, ჯესი გრინდლეიზე; იმავე წელს, 28 წლისა, დაინიშნა ედინბურგის უნივერსიტეტის მეანობის პროფესორად . ასეთ ასაკში ამგვარი თანამდებობა იმდროინდელი სტანდარტებით გამორჩეული იყო. შემდეგი 30 წელი ედინბურგის ყველაზე მოთხოვნად მეანად მუშაობდა; მის სახლში სამკურნალოდ ქალები ევროპის კონტინენტიდან და ამერიკიდანაც კი მოდიოდნენ. მან გინეკოლოგიის თანამედროვე საფუძვლებიც ჩაყარა: დღესაც გამოყენებული „სიმპსონის მაშები“ (გრძელი სამეანო მაშები) და „სიმპსონის საშვილოსნოს ზონდი“ მისი კონსტრუქციებია.
შენიშვნა ხასიათზე: თანამედროვენი სიმპსონს აღწერდნენ, როგორც განსაკუთრებული ენერგიის, პიროვნული მომხიბვლელობისა და ფართო ინტელექტუალური ცნობისმოყვარეობის მქონე ადამიანს. მედიცინის გარდა არქეოლოგია აინტერესებდა და შოტლანდიაში კეთრის ისტორიის სპეციალისტი მეცნიერი იყო; სამეფო ისტორიულ საზოგადოებაში წევრად აირჩიეს. პაციენტებთან მომთმენი, სტუდენტებთან გულუხვი და კოლეგებთან კამათში დაუღალავი იყო. ეს ბოლო თვისება დაეხმარებოდა 1847-1853 წლებში ქლოროფორმის ტაბუსთან ბრძოლაში, როცა საეკლესიო ხელისუფლებასა და კონსერვატიულ კოლეგებთან პირდაპირ კონფლიქტში შევიდა.
ბოსტონის ამბის ედინბურგში ჩასვლა და სიმპსონის სწრაფი რეაქცია
ბოსტონის 1846 წლის 16 ოქტომბრის ეთერის დღის ამბავმა ატლანტიკა ორთქლმავლით გადაკვეთა და ლონდონს 1846 წლის დეკემბრის შუა რიცხვებში მიაღწია. 1846 წლის 21 დეკემბერსრობერტ ლისტონმა, ჩვენი სერიის 78-ე დღის პერსონაჟმა, University College Hospital-ში ბრიტანეთის პირველი ეთერით ოპერაცია ჩაატარა; ამბავი ედინბურგში სწრაფად გავრცელდა. წაკითხვისთანავე სიმპსონი მოქმედებაზე გადავიდა.
1847 წლის 19 იანვარს, სამშაბათს, ედინბურგის სახლში, სადაც რთული მშობიარობის გამო გამოიძახეს, სიმპსონმა ეთერი პირველად გამოიყენა მშობიარობისას . პაციენტს შევიწროებული მენჯის გამო ხანგრძლივი და მტკივნეული მშობიარობა ჰქონდა; სიმპსონმა ეთერის ორთქლი ღრუბლით სახესთან მიუტანა და ნაყოფი მაშების დახმარებით გამოიყვანა. დედა გადარჩა, ბავშვი გადარჩა, დედას კი ტკივილი არ ახსოვდა. ეს ბრიტანეთში მშობიარობისას ანესთეზიის პირველი გამოყენება იყო.
თუმცა სიმპსონი ეთერით სრულად კმაყოფილი არ იყო. მისი პრაქტიკული ნაკლოვანებები იყო: მძაფრი, უსიამოვნო სუნი; ფილტვების გაღიზიანებით გამოწვეული ხველა; ხანგრძლივი ინდუქცია (5-10 წუთი); ოპერაციის შემდეგ ცნობიერების ხანგრძლივი დაბინდვა და გულისრევა; სახლში გამოყენებისას ადვილად აალების საფრთხე, რაც ვიქტორიანულ ხანაში გავრცელებული ზეთის ლამპებისა და სანთლების ფონზე საშიში იყო. სიმპსონი უფრო სწრაფად მოქმედ, ნაკლებად სუნიან და ნაკლები გვერდითი ეფექტების მქონე ალტერნატივას ეძებდა.
სამი კაცი, სასადილო ოთახი და აქროლადი ქიმიური ნივთიერებების ბოთლები
1847 წლის ზაფხულიდან სიმპსონმა ორ ახალგაზრდა ასისტენტთან ერთად სისტემური ძიება დაიწყო. ყოველ საღამოს, ვახშმის შემდეგ, ქუინ-სტრიტ 52-ში მისი ქვის სახლის სასადილო ოთახში იკრიბებოდნენ. მაგიდაზე იმ დღეს მოპოვებულ ახალ აქროლად ქიმიურ ნივთიერებას დებდნენ და შეისუნთქავდნენ: ან ჭურჭელში ასხამდნენ და ზემოდან იხრებოდნენ, ან ქსოვილს ასველებდნენ და ყნოსავდნენ.
ჯეიმს იანგ სიმპსონი
დოქტორი ჯორჯ სკინ კითი
დოქტორი ჯეიმს მეთიუს დანკანი
1847 წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე სამეულმა ათზე მეტი ქიმიური ნივთიერება გამოსცადა: ბრომიდის ნაერთები, აცეტალი, იოდიდი და სხვადასხვა ორგანული გამხსნელი. უმეტესობა ან არაეფექტიანი იყო, ან მიუღებელ გვერდით ეფექტებს იწვევდა. ოქტომბრის ბოლოსა და ნოემბრის დასაწყისში სიმპსონი მოკლე ვიზიტით ლინლითგოუშირში ჩავიდა. შეხვდა ბათგეიტში დაბადებულ და ლინლითგოუში მომუშავე ფარმაცევტს: დევიდ ვალდის.
ვალდი სიმპსონს სტუდენტობის დროიდან იცნობდა, მოგვიანებით კი ლივერპულში სამრეწველო ქიმიკოსად მუშაობდა. სიმპსონის ლინლითგოუში მოკლე ვიზიტისას უამბო ნაერთზე, რომელსაც ბოლო ხანს იკვლევდა: ქლოროფორმზე. ეს ნივთიერება, ტრიქლორმეთანი ფორმულით CHCl₃, პირველად 1831 წელს სამმა ქიმიკოსმა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მიიღო: იუსტუს ფონ ლიბიგმა გერმანიაში, ეჟენ სუბეირანმა საფრანგეთში და სამუელ გათრიმ აშშ-ში. ვალდიმ სიმპსონს შეახსენა, რომ ქლოროფორმს შეიძლება საანესთეზიო თვისებები ჰქონოდა და ცხოველებზე ექსპერიმენტები ადრე უკვე ჩატარებულიყო; მისი გამოცდა შესთავაზა.
მივიწყებული წინამორბედი: ქლოროფორმის საანესთეზიო თვისებები ცხოველებში მეცნიერულად პირველად სინამდვილეში სიმპსონს არ აღუწერია: 1842 წელს ნიუკასლელმა დოქტორმა რობერტ მორტიმერ გლოვერმაქლოროფორმის სედაციური და საანესთეზიო მოქმედება ძაღლებზე დისერტაციად გამოაქვეყნა და ჰარვეის საზოგადოების ოქროს მედალი მიიღო. თუმცა გლოვერი არ ფიქრობდა, რომ მისი ადამიანებში გამოყენება შესაძლებელი იყო; ნივთიერების უსაფრთხოება აშფოთებდა. ისტორიული ირონია ისაა, რომ ეს შიში გამართლდებოდა: მომდევნო ათწლეულებში ქლოროფორმი ათასობით პაციენტში მოულოდნელ გულისმიერ სიკვდილს გამოიწვევდა და საბოლოოდ 20-ე საუკუნის შუაში კლინიკური გამოყენებიდან ამოიღებდნენ. 1847 წელს ეს ჯერ უცნობი იყო. გლოვერის პიონერული ნაშრომი ვალდის შეთავაზების კონცეპტუალური საფუძველი იყო. თავად გლოვერი 1859 წელს, ბედის ირონიით, საკუთარი თავისთვის ქლოროფორმის გადაჭარბებული რაოდენობის მიცემით გარდაიცვალა.
ედინბურგში დაბრუნებულმა სიმპსონმა ქლოროფორმის ბოთლი ნორთ-ბრიჯის Duncan and Flockhart-ის აფთიაქში, ფარმაცევტ უილიამ ფლოკჰარტისგანშეიძინა. სცენა მზად იყო 1847 წლის 4 ნოემბრის ხუთშაბათ საღამოსთვის.
სამი ექიმი სასადილო მაგიდის ქვეშ
ქუინ-სტრიტი 52, ქვის სახლის სასადილო ოთახი · თანამედროვე სამეანო ანესთეზიის აღმოჩენის მომენტი
ვახშამი დასრულდა. სიმპსონი, კითი და მეთიუს დანკანი მაგიდას შემოუსხდნენ. სახლში სიმშვიდე იყო; სიმპსონის მეუღლე ჯესი და მსახური სხვა ოთახში იმყოფებოდნენ. მაგიდაზე იმ დღეს უილიამ ფლოკჰარტისგან შეძენილი ქლოროფორმის ბოთლი დადეს. ჯერ ერთი-ორი სხვა, ჯერ კიდევ შესწავლის ეტაპზე მყოფი ნაერთი გამოსცადეს: უშედეგოდ.
ქლოროფორმის ჯერი დადგა. სამმა კაცმა გამჭვირვალე სითხე თითო პატარა თეფშში ჩაასხა. ზემოდან გადაიხარნენ. ერთი ან ორი ღრმა ჩასუნთქვა — შემდეგ მყისიერი და დრამატული ეფექტი: სამივე სკამებიდან გადმოვარდა.
სიმპსონი როცა გონს მოვიდა, მაგიდის ქვეშ იწვა. პირველი აზრი: „ეს ეთერზე გაცილებით ძლიერი და სწრაფია.“ მიმოიხედა: მეთიუს დანკანი მაგიდის ქვეშ ხვრინავდა, ხოლო კითმა სკამიდან ვარდნისას ფეხებით სასადილო მაგიდა ზემოთ ასწია; ბოთლები, ჭიქები და თეფშები გადაყირავდა. ჯესი და მსახური კარის ზღურბლზე შეძრწუნებულნი იდგნენ.
რამდენიმე წუთში სამივე გამოფხიზლდა. არცერთს მძიმე გვერდითი ეფექტი არ ჰქონია. სიმპსონმა იმ წამს მიიღო გადაწყვეტილება: ეს იყო ნივთიერება, რომელსაც თანამედროვე მედიცინა ეძებდა.
მომდევნო საათებში სამეული კონტროლირებული დოზებით ისევ ცდებს ატარებდა. კიდევ რამდენჯერმე შეისუნთქეს ქლოროფორმი: ყოველ ჯერზე სწრაფი გონების დაკარგვა, ხანმოკლე ანესთეზია, სწრაფი გამოფხიზლება. ეთერის 5-10 წუთიანი ინდუქციის ნაცვლად ქლოროფორმი 30-60 წამში მოქმედებდა. ოპერაციის შემდგომი გულისრევა ეთერთან შედარებით ნაკლები იყო. აალების საფრთხე დაბალი იყო. სუნი მოტკბო და სასიამოვნო იყო, რაც სახლში გამოყენებას შესაძლებელს ხდიდა.
ვიწრო ზღვარი: მომდევნო წლებში სიმპსონი ზოგჯერ აღიარებდა, რამდენად საშიში იყო 1847 წლის 4 ნოემბრის ღამე. პირველი დოზა მეტისმეტად მაღალი რომ ყოფილიყო, სამივე კაცის სიკვდილი რეალისტური სცენარი იქნებოდა. ეთერისგან განსხვავებით, ქლოროფორმს შეუძლია გამოიწვიოს გულის არითმია და სუნთქვის დათრგუნვა და მას ვიწრო თერაპიული დიაპაზონი აქვს. მომდევნო ათწლეულებში ეს თვისება ათასობით სიკვდილს და 20-ე საუკუნის შუაში ქლოროფორმის კლინიკური გამოყენებიდან ამოღებას გამოიწვევდა. 4 ნოემბრის ღამე თანამედროვე მედიცინის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე იღბლიან შემთხვევად შეიძლება ჩაითვალოს: სამი კაცი რომ დაღუპულიყო, ქლოროფორმს საშიშ ნივთიერებად ჩაწერდნენ და ანესთეზიის ისტორია სხვა გზას დაადგებოდა. მათმა გადარჩენამ თანამედროვე სამეანო ანესთეზიის დაბადების მოწმობა დაწერა.
ვილჰელმინა კარსტერის ვაჟი: პირველი დაბადება, რომელიც სახელს „Anaesthesie“ უკავშირდება
ხუთშაბათ ღამეს, 4 ნოემბერს გაკეთებული აღმოჩენიდან მხოლოდ ოთხი დღის შემდეგ, 1847 წლის 8 ნოემბერს, ორშაბათს, სიმპსონი ედინბურგში რთულ მშობიარობაზე გამოიძახეს. პაციენტი იყო ქალი სახელად ვილჰელმინა კარსტერი ; რამდენიმე წლის წინ პირველმა მშობიარობამ ტრავმული გამოცდილება მოუტანა: დღეების განმავლობაში გაგრძელდა და ბავშვის დაკარგვით დასრულდა. ეს მეორე ორსულობა იყო და შიში ძვლებამდე ატანდა.
სიმპსონმა მას ქლოროფორმი მისცა. მშობიარობას საათების ნაცვლად წუთები დასჭირდა და უმტკივნეულოდ ჩაიარა; ვილჰელმინამ ჯანმრთელი ბიჭი გააჩინა. როცა დედამ ბავშვის სანახავად გაიღვიძა, იმდენად მადლიერი იყო, რომ შვილს მეორე სახელად Anaesthesie დაარქვა, ბერძნულ-ლათინური სიტყვიდან „უგრძნობელობა“. (ბავშვის სრული სახელი წყაროებში განსხვავდება; ზოგი „Wilhelmina Anaesthesie Carstairs“-ს ასახელებს.) თანამედროვე სამეანო ანესთეზიის პირველი პაციენტი ამ ამბის მეორე სახელში ტარებით გაიზარდა.
„Account of a New Anaesthetic Agent“ და ედინბურგის სწრაფი გამოცემა
სიმპსონს აღმოჩენა არ დაუმალავს. 4 ნოემბრიდან ზუსტად 11 დღის შემდეგ, 1847 წლის 15 ნოემბერს, ორშაბათს, ედინბურგის სამედიცინო-ქირურგიული საზოგადოების ყოველკვირეულ შეხვედრაზე საჯარო დემონსტრაცია ჩაატარა. იმავე კვირაში, ზოგი წყაროს მიხედვით 10 ნოემბერს, სხვების მიხედვით 15 ნოემბერს, გამოაქვეყნა ბროშურა სახელწოდებით „Account of a New Anaesthetic Agent, as a Substitute for Sulphuric Ether in Surgical Operations and Midwifery“ . The Scotsman-მა ამბავი პირველ გვერდზე გამოაცხადა; ბროშურა ლონდონში დაიბეჭდა და ევროპაში გავრცელდა.
შედეგი დრამატული იყო. წლის დასრულებამდე ინგლისის, საფრანგეთისა და გერმანიის დიდმა ქირურგიულმა ცენტრებმა ქლოროფორმი სტანდარტულ ანესთეტიკად მიიღეს. Duncan and Flockhart-ის აფთიაქი მოთხოვნას ვეღარ აკმაყოფილებდა; უილიამ ფლოკჰარტი დღედაღამ აწარმოებდა და ევროპაში ქლოროფორმს გზავნიდა. ამავე დროს ახლოვდებოდა ყირიმის ომი (1853-1856); ფლორენს ნაიტინგეილმა და ბრიტანეთის არმიამ სიმპსონს სამხედრო ქირურგიისთვის ქლოროფორმის მიწოდება სთხოვეს. ეს თანამედროვე სამხედრო ანესთეზიოლოგიის დასაწყისია.
მაგრამ ერთი ფრონტი წინააღმდეგობას უწევდა და ის ყველაზე ძლიერი იყო: ეკლესია.
„ღმერთმა ევა მშობიარობის ტკივილით დასაჯა“
✝ ეკლესიის წინააღმდეგობა — რელიგიური საფუძველი
ბრიტანეთის კონსერვატიული საეკლესიო წრეები მკაცრად ეწინააღმდეგებოდნენ სიმპსონის მიერ მშობიარობის ტკივილის შესამსუბუქებლად ქლოროფორმის გამოყენებას. არგუმენტი ძველი აღთქმის „დაბადებიდან“ მოდიოდა: ევას სამოთხეში ცოდვის შემდეგ ღმერთი მას ეუბნება (Genesis 3:16): „ძალიან გავამრავლებ შენს ტანჯვას; ტკივილით გააჩენ შვილებს.“
საეკლესიო ხელისუფლება მუხლს ასე განმარტავდა: მშობიარობის ტკივილი ქალისთვის ღმერთისგან დაწესებული ღვთიური სასჯელია; მისი ფარმაკოლოგიური მოხსნა ღვთის ნების წინააღმდეგ წასვლაა. ექიმისა და პაციენტის მორალური პასუხისმგებლობაა მშობიარობის ტკივილის მიღება და არა მისი მოხსნა.
ეს არგუმენტი მხოლოდ თეოლოგიური არ იყო; ვიქტორიანული საზოგადოების გენდერულ როლებსაც ამყარებდა. მშობიარობის ტკივილს ქალობის „განსაკუთრებული მოვალეობის“ ნაწილად წარმოაჩენდნენ. ქლოროფორმის მიღება ამ ჩარჩოს დარღვევას ნიშნავდა.
სიმპსონი პირდაპირ ეკამათებოდა საეკლესიო ხელისუფლებასა და კონსერვატიულ კოლეგებს. 1847 წლის ბოლოსა და 1848 წლის დასაწყისში საკუთარი პოზიციის დასაცავად რამდენიმე ბროშურა გამოაქვეყნა. ყველაზე ცნობილი იყო წერილი, რომელიც Genesis 2:21-სარგუმენტად იყენებდა:
სიმპსონის პასუხი გონივრული იყო: ეკლესიის საკუთარი წმინდა ტექსტი ანესთეზიის სასარგებლო არგუმენტად აქცია. თუმცა ბრიტანეთის ფართო საეკლესიო სტრუქტურის დასარწმუნებლად ეს არ კმაროდა. კამათი 1848-1853 წლებში ხუთი წელი გაგრძელდა; სიმპსონი ედინბურგისა და ლონდონის განათლებულ სამედიცინო წრეებში ქლოროფორმს ავრცელებდა, ხოლო სოფლისა და კონსერვატიულ ბრიტანეთში მშობიარობის ტკივილს კვლავ „ბუნებრივად“ მიიჩნევდნენ.
„Chloroform à la reine“ — ტაბუს საბოლოო დარღვევა
დედოფალ ვიქტორიას მერვე შვილის, პრინც ლეოპოლდის დაბადება
33 წლის დედოფალი ვიქტორია მერვე ორსულობას გადიოდა. წინა შვიდი ბავშვის, ვიქტორიას, ედუარდის, ალისას, ალფრედის, ჰელენას, ლუიზასა და არტურის დაბადებისას ანესთეზია არ გამოუყენებია, მაგრამ ყოველი მშობიარობის შემდეგ ხანგრძლივი დაღლილობა, დეპრესია და ფიზიკური სირთულეები ჰქონდა. 1853 წლის დასაწყისში, მეუღლის, პრინც ალბერტისდაჟინებით, მერვე მშობიარობაზე ქლოროფორმის გამოცდა გადაწყვიტეს.
მშობიარობის ექიმი ლონდონის ერთ-ერთი ყველაზე პატივცემული მეანი და ეპიდემიოლოგიური მკვლევარი, ბროდ-სტრიტის 1854 წლის ქოლერის აფეთქების კვლევის მთავარი ფიგურა, დოქტორი ჯონ სნოუ (1813-1858) იყო. სნოუმ ქლოროფორმი ცხვირსახოცის ტექნიკით გამოიყენა (ღია წვეთოვანი მეთოდი): ქსოვილს ქლოროფორმით ასველებდა და დედოფლის სახესთან მიჰქონდა. დოზა ფრთხილი და შეზღუდული იყო, ცნობიერება ბოლომდე არ ითიშებოდა; თანამედროვე ტერმინით, „ნაწილობრივი სედაციის“ დონეზე ინარჩუნებდნენ. მოგვიანებით ტექნიკას „chloroform à la reine“ უწოდეს: ქლოროფორმი დედოფლის წესით.
მშობიარობა წარმატებული იყო. პრინცი ლეოპოლდი ჯანმრთელი დაიბადა; ვიქტორია წინა ბავშვების დაბადების შემდგომ პერიოდთან შედარებით გაცილებით სწრაფად გამოჯანმრთელდა. ცნობიერებასთან დაკავშირებული გამოცდილება იმდენად დადებითი იყო, რომ შემდეგი შვილის, პრინცესა ბეატრიჩეს, 1857 წლის დაბადების დროსაც ქლოროფორმი გამოიყენა.
დედოფლის გადაწყვეტილებამ რელიგიური და სოციალური ტაბუ ერთი ნაბიჯით დაარღვია. თუ ვიქტორიას, ინგლისის ეკლესიის ხელმძღვანელს, ბრიტანეთის უმაღლესი სტატუსის ქალს, რომელსაც „იმპერატრიცად და იმპერიის დედად“ მიიჩნევდნენ, ქლოროფორმის მიღება შეეძლო, ეს ჩვეულებრივ ბრიტანელ ქალსაც შეეძლო. არგუმენტი „ღმერთმა ევა მშობიარობის ტკივილით დასაჯა“ სამეფო თანხმობის წინაშე ერთ ღამეში უსაფუძვლო გახდა.
1853 წლის შემდეგ რამდენიმე წელიწადში ქლოროფორმი ბრიტანეთის ყველა სამშობიაროში სტანდარტად იქცა. დანარჩენმა ევროპამ მას მიბაძა. ჩრდილოეთ ამერიკაში ეთერი უფრო დიდხანს დომინირებდა მასაჩუსეტსის საერთო საავადმყოფოს 1846 წლის მემკვიდრეობის გამო, მაგრამ ბრიტანული მხარე ქლოროფორმმა გაანათა. სამეანო ანესთეზიის ტაბუ დარღვეული იყო.
1847-1870: მწვერვალი, ბარონეტობა და მშვიდი დასასრული
1847 წლის აღმოჩენის შემდეგ სიმპსონის 23 წლიანი კარიერა წარმატებათა ჯაჭვად იკითხება:
1847-1870: სიმპსონის მწვერვალი
- 1847: დაინიშნა დედოფლის ექიმად შოტლანდიაში (Physician to the Queen in Scotland) — სამეფო თანხმობა ქლოროფორმზე ექვსი წლით ადრე მოვიდა.
- 1850: ედინბურგის ექიმთა სამეფო კოლეჯის (Royal College of Physicians of Edinburgh, RCPE) პრეზიდენტი, ასევე ედინბურგის სამედიცინო-ქირურგიული საზოგადოების პრეზიდენტი.
- 1852: ედინბურგის სამეფო საზოგადოების (Royal Society of Edinburgh) პრეზიდენტი — მეცნიერული მწვერვალი.
- 1853: საფრანგეთის სამედიცინო აკადემიის (Académie de Médecine) უცხოელი წევრი.
- 1863: ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების საერთაშორისო წევრი.
- 1866: დედოფალმა ვიქტორიამ მიანიჭა ბარონეტის ტიტული — „Sir James Young Simpson, 1st Baronet of Strathavon, in the County of Linlithgow, and of the City of Edinburgh“. ის მედიცინის ისტორიაში ერთ-ერთი პირველი ექიმი იყო, რომელმაც ბარონეტობა მიიღო.
- 1869: ედინბურგის ქალაქის თავისუფლების ჯილდო (Freedom of the City of Edinburgh) — ქალაქის უმაღლესი სამოქალაქო პატივი.
- 1870 წლის 6 მაისი: ედინბურგის სახლში გულის უკმარისობის გართულებებით გარდაიცვალა. 58 წლის იყო.
სიმპსონის დაკრძალვა შოტლანდიის მედიცინის ისტორიაში უდიდეს საზოგადოებრივ მოვლენად იქცა. იმ დღეს ედინბურგში „შოტლანდიური დასვენების დღე“ გამოცხადდა: ბანკები და ბირჟები დაიხურა. დაკრძალვის მსვლელობაში 1.700-ზე მეტი კოლეგა და ბიზნესის ლიდერი, ანუ ათას შვიდასზე მეტი ადამიანი, მონაწილეობდა. ედინბურგის ქუჩებში, ქუინ-სტრიტიდან უორისტონის სასაფლაომდე, 100.000-ზე მეტი ადამიანი, ანუ ასი ათასზე მეტი, დაკრძალვის მსვლელობას ხვდებოდა (ზოგი წყარო 30.000-ს, ანუ ოცდაათი ათასს, ასახელებს; ედინბურგის ჩანაწერები უფრო მაღალ შეფასებებს გვთავაზობს). სიმპსონის ოჯახს უესტმინსტერის სააბატოში საფლავის ადგილი შესთავაზეს, თუმცა უარი თქვეს და ედინბურგთან უფრო ახლოს მდებარე უორისტონის სასაფლაოზედაკრძალეს. უესტმინსტერის სააბატოში კი დღესაც არის სიმპსონის მემორიალური ბიუსტი — მას ბრიტანეთის მეცნიერების ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი მიაკუთვნეს. ერთი წლის შემდეგ ქლოროფორმის მიმწოდებელი ფარმაცევტი უილიამ ფლოკჰარტისიმპსონის ახლოს დაკრძალეს; ორი მეგობარი გვერდიგვერდ განისვენებს.
ისტორიული გვერდითი ირონიები: ორმა დიდმა ვიქტორიანულმა ფიგურამ, რომლებიც სიმპსონის ქლოროფორმს იყენებდნენ, ბედის ირონიით, სიცოცხლე სხვა ქიმიური ნივთიერების გამო დაასრულა. ჯონ სნოუ — ექიმი, რომელმაც დედოფალ ვიქტორიას 1853 წელს ქლოროფორმი მისცა — 1858 წელს, მხოლოდ ხუთი წლის შემდეგ, 45 წლისა ინსულტით გარდაიცვალა. სიკვდილამდე რამდენიმე კვირით ადრე ქლოროფორმის ექსპერიმენტებს ატარებდა და ფიქრობენ, რომ ნივთიერების ნეიროტოქსიკურ ზემოქმედებას განიცდიდა. რობერტ მორტიმერ გლოვერი — რომელმაც 1842 წელს ქლოროფორმის საანესთეზიო თვისებები ცხოველებში პირველად აღწერა — 1859 წელს საკუთარ თავზე გადაჭარბებული ქლოროფორმის გამოყენებით გარდაიცვალა. თანამედროვე ანესთეზიოლოგიის დაბადების წლებში ქლოროფორმმა ორი დიდი წინამორბედი შეიწირა. სიმპსონმა ქლოროფორმის მავნე შედეგებს თავი დააღწია, მაგრამ მთელი პროფესიული ცხოვრების განმავლობაში ნივთიერების სისტემური ზემოქმედების გრძელვადიანი გულისმიერი ეფექტები შესაძლოა მისი 1870 წელს, 58 წლის ასაკში სიკვდილის ფონიც ყოფილიყო.
79-ე დღის კავშირი კიბოს ისტორიასთან
ეს წერილი კიბოს ისტორიის სერიას ეკუთვნის; სიმპსონის ქლოროფორმის აღმოჩენა პირდაპირ კიბოს მკურნალობას არ ეხება. თუმცა 79-ე დღეს სიმპსონს ვიკვლევთ, რადგან მისი წარმატება თანამედროვე ონკოლოგიური ქირურგიის გზაზე მნიშვნელოვანი საფეხურია. ეს შემდეგ ჯაჭვში უნდა წავიკითხოთ:
ქლოროფორმიდან ონკოლოგიურ ქირურგიამდე — სამი რგოლი
1. ანესთეზიის სპექტრის გაფართოება. ეთერი (მორტონი, 1846) ერთადერთი საშუალება რომ დარჩენილიყო, თანამედროვე ქირურგია შეუძლებელი იქნებოდა; პრაქტიკული ნაკლოვანებები ხანგრძლივ პროცედურებში მის გამოყენებას ზღუდავდა. ქლოროფორმმა (სიმპსონი, 1847), როგორც ეთერის ალტერნატივამ, დარგში ნდობა განამტკიცა: ექიმებს უკვე ერთი ნივთიერება კი არა, ორი ძლიერი საშუალება ჰქონდათ. ეს ქირურგიული გამბედაობის მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური საფუძველი იყო.
2. სამეანო ანესთეზიის სამართლებრივი და საზოგადოებრივი აღიარება. 1853 წლის დედოფალ ვიქტორიას შემთხვევის შემდეგ ტაბუ „მშობიარობის ტკივილი ბუნებრივია“ არა მხოლოდ მეანობისთვის, არამედ ქირურგიული ტკივილის მთელი კონცეფციისთვის დაირღვა. თუ დედოფალს მშობიარობისას ცნობიერების დაკარგვის მიღება შეეძლო, ჩვეულებრივ პაციენტსაც შეეძლო კიბოს ოპერაციისთვის იგივე გაეკეთებინა. საზოგადოებრივმა აღიარებამ საოპერაციო მაგიდაზე ცნობიერების დაკარგვის ცნება ნორმად აქცია.
3. ოპერაციის ხანგრძლივობის გაზრდის შესაძლებლობა. ეთერი და ქლოროფორმი ანესთეზიის ისეთ პერიოდებს უზრუნველყოფდა, რომლებშიც პაციენტის საათობით შენარჩუნება შეიძლებოდა, განსაკუთრებით ქლოროფორმი, რომელიც უფრო ღრმად და დიდხანს მოქმედებდა. ეს იყო პრაქტიკული საფუძველი, რომლითაც უილიამ ჰალსტედმა1894 წელს რადიკალური მასტექტომიის მსგავსი ხანგრძლივი და რთული პროცედურების შექმნა შეძლო, სერიის 110-ე დღის თემა. ჰალსტედის მრავალსაათიანი დისექცია ისეთი პროცედურა იყო, რომლისთვისაც მარტო ეთერი არასაკმარისი იქნებოდა; ქლოროფორმმა ხანგრძლივი ანესთეზიის ქირურგიის დაბადების პირობები შექმნა.
დღეს, როცა Memorial Göztepe-ში ძუძუს კიბოს ოპერაცია ტარდება და პაციენტი წინასწარ უგონო მდგომარეობაში გადაჰყავთ, გამოყენებული თანამედროვე ინტრავენური ანესთეტიკები (პროპოფოლი, ეტომიდატი, სევოფლურანი) ქლოროფორმის პირდაპირი მემკვიდრეები არ არის. მაგრამ კლინიკური ანესთეზიის, როგორც ცნობიერების დაკარგვის საათობით შესანარჩუნებელი მდგომარეობის, ნორმად ქცევა ქუინ-სტრიტ 52-ის სასადილო ოთახის 1847 წლის 4 ნოემბრის ამბის არაპირდაპირი შედეგია. იმ ღამეს სამი კაცის მაგიდის ქვეშ უგონოდ წოლა პირველი დაცემის მომენტი იყო, რომელმაც თანამედროვე ონკოლოგიური ქირურგიის საათობით გაგრძელება შესაძლებელი გახადა.
თიბჰანეი ამირე და ქლოროფორმის შემოსვლა ოსმალურ მედიცინაში
სიმპსონის 1847 წლის 4 ნოემბრის აღმოჩენა ბრიტანეთიდან ევროპაში ორთქლმავლისა და ტელეგრაფის სისწრაფით გავრცელდა. სტამბოლში ამბავმა დაახლოებით ერთ-ორ თვეში მიაღწია, ეთერის წელიწადნახევრიან დაგვიანებაზე გაცილებით სწრაფად, რაც სერიის 78-ე დღეს განვიხილეთ. 1848 წლის დასაწყისში თიბჰანეი ამირეში (Tıphane-i Âmire)(დღე 75 — მუსტაფა ბეჰჩეთ ეფენდის მიერ 1827 წელს დაარსებული დაწესებულება) ეთერისა და ქლოროფორმის ამბებს ერთდროულად განიხილავდნენ. უფროსი ავსტრიელი მასწავლებლები, განსაკუთრებით დოქტორი კარლ ამბროს ბერნარდი და მოგვიანებით მოსული დოქტორი ზიგმუნდ შპიცერი ევროპულ ანესთეზიოლოგიურ ლიტერატურას თვალს ადევნებდნენ.
სტამბოლში პირველი დოკუმენტირებული ქლოროფორმის ანესთეზია 1848-49 წლების პერიოდს ეკუთვნის; კლინიკური გამოყენება სწრაფად გავრცელდა. 1850-იან წლებში თიბჰანეი ამირესა და მექთები თიბბიეი შაჰანეს ქირურგიულ პრაქტიკაში ეთერიც და ქლოროფორმიც სტანდარტად იქცა. ყირიმის ომისას (1853-1856) ოსმალეთის სამხედრო ქირურგიაც ქლოროფორმის გამოყენებაზე გადავიდა, ფლორენს ნაიტინგეილისა და ბრიტანეთის არმიის პარალელურად.
თანამედროვე თურქული ქირურგიის დამფუძნებელი ფიგურა ჯემილ თოფუზლუ ფაშა (1866-1958), სერიის 92-ე დღის თემა, სიმპსონის აღმოჩენიდან 19 წლის შემდეგ დაიბადა. 1880-იან წლებში პარიზში სწავლისას მთელი თანამედროვე ევროპული ქირურგიული პრაქტიკა შეისწავლა, ეთერისა და ქლოროფორმის რუტინული გამოყენების ჩათვლით; ბერლინსა და ვენაში მაღალი დონის როტაციები გაიარა. 1890-იან წლებში სტამბოლში დაბრუნებისას ლისტონის ანატომიური სისწრაფე, ლისტერის ანტისეპტიკა, მორტონ–ლონგ–უელსის ეთერი და სიმპსონის ქლოროფორმი — ოთხივე ერთად — თურქულ სამედიცინო პრაქტიკაში გადაიტანა. თანამედროვე თურქული ონკოლოგიური ქირურგიის დღევანდელი საფუძველი ედინბურგის 1847 წლის 4 ნოემბრის ღამის გაგრძელებაც არის.
ანესთეზიის ისტორიის გრძელი ჯაჭვი
ამ სტატიაში გადამოწმებული ინფორმაცია
- ჯეიმს იანგ სიმპსონი: 1811 წლის 7 ივნისი, ბათგეიტი, ლინლითგოუშირი — 1870 წლის 6 მაისი, ედინბურგი. მცხობლის ვაჟი. ედინბურგის უნივერსიტეტში 1825 წელს, 14 წლისა შევიდა; MD 1832 წელს; მეანობის პროფესორი 1839 წელს, 28 წლისა. ჯესი გრინდლეიზე ქორწინება 1839 წელს.
- ასისტენტები: დოქტორი ჯორჯ სკინ კითი (1819-1910) და დოქტორი ჯეიმს მეთიუს დანკანი (1826-1890). სამივე ყოველ საღამოს სიმპსონის სასადილო ოთახში ახალ ქიმიურ ნივთიერებებს ცდიდა.
- ეთერის პირველი სამეანო გამოყენება ბრიტანეთში: 1847 წლის 19 იანვარი, სიმპსონი, ედინბურგი.
- ქლოროფორმის სინთეზი: 1831 — ლიბიგი (გერმანია) + სუბეირანი (საფრანგეთი) + გათრი (აშშ), დამოუკიდებლად.
- რობერტ მორტიმერ გლოვერი: 1842 — დისერტაცია ქლოროფორმის ცხოველთა საანესთეზიო ეფექტზე, ჰარვეის საზოგადოების ოქროს მედალი. 1859 წელს საკუთარი ქლოროფორმის ზედოზირებით გარდაიცვალა.
- დევიდ ვალდი: ლინლითგოუს ფარმაცევტი, რომელმაც სიმპსონს ქლოროფორმი შესთავაზა. სიმპსონის სტუდენტობისდროინდელი ნაცნობი.
- უილიამ ფლოკჰარტი: ედინბურგის ნორთ-ბრიჯის Duncan and Flockhart-ის ფარმაცევტი; სიმპსონის ქლოროფორმის მიმწოდებელი. სიმპსონის შემდეგ ერთი წლის თავზე უორისტონში დაკრძალეს.
- აღმოჩენის თარიღი: 1847 წლის 4 ნოემბერი, ხუთშაბათი, ქუინ-სტრიტი 52, ედინბურგი.
- პირველი სამეანო ქლოროფორმი: 1847 წლის 8 ნოემბერი, ვილჰელმინა კარსტერი.
- საჯარო დემონსტრაცია და ბროშურა: 1847 წლის 15 ნოემბერი (ზოგ წყაროში 10 ნოემბერი), ედინბურგის სამედიცინო-ქირურგიული საზოგადოება. „Account of a New Anaesthetic Agent.“
- დედოფლის ექიმი შოტლანდიაში: 1847.
- ეკლესიის წინააღმდეგობა: Genesis 3:16 — მუხლი „ტკივილით გააჩენ შვილებს“. სიმპსონის დაცვა: Genesis 2:21 — ღმერთმა ადამს ღრმა ძილი მოჰგვარა.
- დედოფალი ვიქტორია + პრინცი ლეოპოლდი: 1853 წლის 7 აპრილი, ბუკინგემის სასახლე. ანესთეზიოლოგი დოქტორი ჯონ სნოუ (1813-1858, ბროდ-სტრიტის ქოლერის ეპიდემიის მთავარი ფიგურა). ტექნიკა „chloroform à la reine".
- RCPE-ის პრეზიდენტობა: 1850. ედინბურგის სამეფო საზოგადოების პრეზიდენტობა: 1852.
- ბარონეტი: 1866, სტრათავონი (ლინლითგოუშირი), დედოფალ ვიქტორიას მიერ მინიჭებული.
- სიკვდილი: 1870 წლის 6 მაისი, ედინბურგი, 58 წლისა.
- დაკრძალვა: შოტლანდიური დასვენების დღე გამოცხადდა, ბანკები და ბირჟები დაიხურა. 1.700+ კოლეგა, ანუ ათას შვიდასზე მეტი, დაკრძალვის მსვლელობაში; 100.000+ ადამიანი, ანუ ასი ათასზე მეტი, ქუჩებში. უორისტონის სასაფლაოზე დაკრძალვა. მემორიალური ბიუსტი უესტმინსტერის სააბატოში.
ჯოზეფ ლისტერი და ანტისეპტიკა: კარბოლის მჟავიდან თანამედროვე ქირურგიულ მიკრობიოლოგიამდე, გლაზგო 1865-1867
ანესთეზია (მორტონი 1846, სიმპსონი 1847) თანამედროვე ქირურგიის პირველი საყრდენი იყო, თუმცა მარტო არასაკმარისი. ქირურგიული ოპერაციების უმეტესობა ოპერაციის შემდგომი ინფექციების, სეფსისისა და „საავადმყოფოს ცხელების“ სახელით ცნობილი პალატების ინფექციების გამო სიკვდილით სრულდებოდა; ზოგ სერიაში სიკვდილიანობა 50%-ს აჭარბებდა. გლაზგოს უნივერსიტეტის პროფესორმა ჯოზეფ ლისტერმა (1827-1912) პასტერის ფერმენტაციასა და მიკრობებს შორის კავშირის ნაშრომები წაიკითხა და ქირურგიულ პრაქტიკაში გამოიყენა: ჭრილობის დეზინფექცია კარბოლის მჟავით (ფენოლით), ხელსაწყოების სტერილიზაცია, ხელებისა და კანის ანტისეპტიკა. 1867 წელს The Lancet-შიგამოქვეყნებულმა შედეგებმა სიკვდილიანობა გაანახევრა. ანტისეპტიკა ანესთეზიას მეორე საყრდენად დაემატა და თანამედროვე ქირურგია საბოლოოდ დაიბადა. ჰალსტედის 1894 წლის რადიკალური მასტექტომია, სერიის 110-ე დღე, ამ ორი საყრდენის შედეგი იქნებოდა. ხვალ მთელ ამ ამბავს განვიხილავთ.
ავტორის შენიშვნა: ამ სტატიაში სიმპსონის ციტატა 1847-48 წლების დამცველი ბროშურებიდან შედგენილი კონცეპტუალური ადაპტაციაა; საეკლესიო წინააღმდეგობაზე სიმპსონის Genesis 2:21 პასუხი თანამედროვე სამედიცინო ეთიკის ისტორიაში მნიშვნელოვან დამცველ არგუმენტად რჩება. ამბავი, რომ ვილჰელმინა კარსტერის ვაჟს მეორე სახელად „Anaesthesie“ ერქვა, ფართოდ არის გავრცელებული; თუმცა ბავშვის სრული სახელი და შემდგომი ცხოვრების დეტალები ისტორიულ ჩანაწერებში განსხვავდება. 1859 წელს რობერტ მორტიმერ გლოვერის საკუთარი ქლოროფორმის ზედოზირებით სიკვდილი ანესთეზიის ისტორიის ტრაგიკული დეტალია. სერიის 78-ე დღის უელს–მორტონ–ჯექსონის ტრაგედიებთან ერთად წაკითხვისას უფრო ნათელი ხდება, რამდენი პიონერი გამოფიტა თანამედროვე ანესთეზიის დაბადების წლებმა. 89-ე დღეს დეტალურად განვიხილავთ ეთერისა და ქლოროფორმის ქიმიასა და ფარმაკოლოგიას, 92-ე დღეს ჯემილ თოფუზლუ ფაშას მაგალითზე თანამედროვე თურქულ ქირურგიულ ტრადიციას, ხოლო 110-ე დღეს უილიამ ჰალსტედის რადიკალურ მასტექტომიას.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Simpson JY. Account of a New Anaesthetic Agent, as a Substitute for Sulphuric Ether in Surgical Operations and Midwifery. ედინბურგი, ნოემბერი 1847. (სიმპსონის მთავარი ბროშურა ქლოროფორმის შესახებ განცხადებისთვის.)
- Simpson JY. Answer to the Religious Objections Advanced Against the Employment of Anaesthetic Agents in Midwifery and Surgery. ედინბურგი, 1847-48. (Genesis 2:21-ზე დაფუძნებული დაცვა საეკლესიო წინააღმდეგობისგან.)
- Duns J. Memoir of Sir James Y. Simpson, Bart. ედინბურგი: Edmonston and Douglas, 1873. (პირველი ვრცელი ბიოგრაფია, სიმპსონის სიკვდილიდან სამი წლის შემდეგ გამოქვეყნებული.)
- ედინბურგის ექიმთა სამეფო კოლეჯი. James Young Simpson — ბიოგრაფიული და საარქივო ჩანაწერები. RCPE Heritage Collection, ედინბურგი.
- ედინბურგის ქირურგთა სამეფო კოლეჯი. James Young Simpson Papers-ის არქივი. RCSed-ის ბიბლიოთეკა, ედინბურგი.
- ედინბურგის უნივერსიტეტი, მედიცინისა და ვეტერინარული მედიცინის კოლეჯი. James Young Simpson (1811-1870) — კურსდამთავრებულის ისტორიული ბიოგრაფია. ედინბურგის უნივერსიტეტის ისტორიული ჩანაწერები.
- სამეანო ანესთეზიისა და პერინატოლოგიის საზოგადოება (SOAP). Sir James Young Simpson — ბიოგრაფია. (ძირითადი წყარო თანამედროვე სამეანო ანესთეზიოლოგიის ისტორიაში.)
- Encyclopedia.com. James Young Simpson — ბიოგრაფიული სტატია. (აკადემიური ენციკლოპედიური წყარო.)
- Glover RM. On the Physiological and Medicinal Properties of Bromine and Its Compounds, and on the Analogies between the Physiological Action of Bromine and Chlorine, Iodine, and Fluorine. ჰარვეის საზოგადოების ოქროს მედალი, 1842. (ქლოროფორმისა და სხვა ჰალოგენური ანესთეტიკების პირველი ექსპერიმენტები ცხოველებზე.)
- Snow J. On Chloroform and Other Anaesthetics: Their Action and Administration. ლონდონი: Churchill, 1858. (ჯონ სნოუს კლასიკური ნაშრომი ქლოროფორმის ტექნიკის შესახებ; სნოუ იმავე წელს გარდაიცვალა.)
- Caton D. What a Blessing She Had Chloroform: The Medical and Social Response to the Pain of Childbirth from 1800 to the Present. ნიუ-ჰეივენი: Yale University Press, 1999. (სამეანო ანესთეზიის ისტორიის სოციალურ-კულტურული ანალიზი, რომლის ცენტრში დედოფალ ვიქტორიას შემთხვევაა.)
- Stratmann L. Chloroform: The Quest for Oblivion. სტრაუდი: Sutton Publishing, 2003. (ქლოროფორმის კლინიკური და სოციალური ისტორია.)
- თურქეთის ანესთეზიოლოგიისა და რეანიმაციის საზოგადოება (TARD). ანესთეზიის ისტორია თურქეთში — თიბჰანეი ამირედან რესპუბლიკის ეპოქამდე. ანკარა: TARD-ის გამოცემები, 2018 წლის კრებული.
- Wikipedia. James Young Simpson — ბიოგრაფიული სტატია (წყაროთა სია საგულდაგულოდ გადამოწმებულია).
ეს სტატია სერიის „კიბოს ისტორია 365 დღეში“ 79-ე დღეა. ჯეიმს იანგ სიმპსონის ქლოროფორმის აღმოჩენა პირდაპირ კიბოს მკურნალობას არ ეხებოდა, მაგრამ თანამედროვე ონკოლოგიური ქირურგიის პრაქტიკული საფუძვლის ერთ-ერთი საკვანძო საფეხურია. ანესთეზიის (ეთერი + ქლოროფორმი) და ანტისეპტიკის (ლისტერი 1865-1867, სერიის 80-ე დღე) გაერთიანებით უილიამ ჰალსტედის 1894 წლის რადიკალური მასტექტომია (დღე 110) და 20-ე საუკუნის ონკოლოგიური ქირურგიის პარადიგმა შესაძლებელი გახდა. დღევანდელ თანამედროვე მესამეული დონის ონკოლოგიურ ცენტრებში, როგორიცაა Memorial Göztepe, ყოველი ოპერაციის წინ გამოყენებული ზოგადი ანესთეზია არაპირდაპირ 1847 წლის 4 ნოემბრის ედინბურგის ქუინ-სტრიტ 52-ის სასადილო ოთახის მემკვიდრეობაა. ეკლესიის წინააღმდეგობა და სიმპსონის Genesis-ზე დაფუძნებული დაცვა ვიქტორიანული სამედიცინო ეთიკის მნიშვნელოვან კამათს აჯამებს; იგივე დისკუსია დღესაც სხვადასხვა ფორმით გრძელდება, მაგალითად სამეანო ეპიდურული ანესთეზიის, სიცოცხლის ბოლოს სედაციისა და ევთანაზიის საკითხებზე. სტატია ისტორიულ-პოპულარული ხედვით არის მომზადებული და სამედიცინო მკურნალობის მითითებებს არ შეიცავს. ყველა თარიღი, ბიოგრაფიული და ადგილის მონაცემი დადასტურებულია დანსის 1873 წლის მემორიალური ბიოგრაფიით, RCPE-ისა და RCSed-ის არქივებით, ედინბურგის უნივერსიტეტის ისტორიული ჩანაწერებით, Encyclopedia.com-ის აკადემიური სტატიებით, კატონის 1999 და სტრატმანის 2003 წლის მონოგრაფიებითა და თანამედროვე Wikipedia-ს კრებულებით.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.