კიბორჩხალას ფარული მარწუხები: ვილჰელმ ფაბრი, იღლიის საიდუმლო და პირველი ოპერაცია ლიმფურ კვანძზე
ამ სტატიაში
დღე 49 (ციკლი „კიბოს ისტორია 365 დღეში“)
ონკოლოგია რადიკალურ ეპოქაში შედის „გერმანული ქირურგიის მამასთან“ ერთად, რომელმაც აღმოაჩინა, რომ კიბო მხოლოდ მასა კი არა, რეგიონული გავრცელებაა.
წინა დღეს ვისაუბრეთ, როგორ აქცია ამბრუაზ პარემ აბრეშუმის ძაფებით სისხლძარღვების გადაკვანძვით ოპერაციები ისეთ ჩარევად, რომელიც „სიკვდილით დასჯა“ აღარ იყო. თუმცა ქირურგები კვლავ უძლურნი იყვნენ: წარმატებული ოპერაციების შემდეგ კიბო სხეულის სხვა ადგილებში ხელახლა აღმოცენდებოდა. ვილჰელმ ფაბრი (Fabricius Hildanus) პირველი ექიმი იყო, რომელმაც გაიაზრა, რომ კიბო მხოლოდ „ლოკალური“ (ადგილობრივი) კი არა, „რეგიონული“ (არეალის მასშტაბის) პრობლემა იყო: სიმსივნე იღლიის „ჯირკვლებისკენ“ (ლიმფური კვანძებისკენ) ფარულ მარწუხებს იწვდიდა. ეს სტატია გვიყვება თანამედროვე „რადიკალური მასტექტომიისა“ და მეტასტაზების გაცნობიერების პირველ გამოღვიძებაზე, ჯერ კიდევ უჯრედების აღმოჩენამდე. განკურნება სიმსივნის კვალის გაყოლით იწყება.
ქალები, რომლებსაც სარძევე ჯირკვლის კიბოს ოპერაცია ჰქონდათ გადატანილი, მშვიდი პერიოდის შემდეგ, როცა თავი გამოჯანმრთელებული ეგონათ, გულმკერდის კედელზე ან იღლიაში გაჩენილი ახალი გამაგრებებით ისევ ექიმებს მიმართავდნენ. კიბო მხოლოდ იმ ადგილზე დარჩენილი „ქვა“ არ იყო; თითქოს სხეულის სიღრმისკენ გაწვდილი უხილავი ქსელები ჰქონდა.
ადამიანი, რომელიც ამ ფარულ ქსელებს შეამჩნევდა, მედიცინის ისტორიაში პირველად ასეთ ნაბიჯს გადადგამდა და თავისი გონებით, დაკვირვების უნარითა და ურყევი სიმამაცით „გერმანული ქირურგიის მამის“ წოდებას მოიპოვებდა, ვილჰელმ ფაბრი (Fabricius Hildanus, 1560-1634) იქნებოდა.
იღლიის „ჯირკვლები“: ლიმფური კვანძების ჩუმი მოწმობა
1598 წელს ვილჰელმ ფაბრიმ ონკოლოგიის ისტორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გაცნობიერების მომენტი განიცადა. სარძევე ჯირკვლის კიბოს შემთხვევების გულდასმით შესწავლისას შენიშნა, რომ სიმსივნე მხოლოდ სარძევე ჯირკვალში კი არ იზრდებოდა, არამედ იღლიის ჯირკვლებსაც (ლიმფურ კვანძებს), რომლებიც ნორმაში მუხუდოს მარცვლის ზომის იყო, ასიებდა და ქვასავით ამაგრებდა.
ფაბრიმდე ქირურგები მხოლოდ თვალით ხილულ ძირითად მასას ამოკვეთდნენ, იღლიის გამაგრებებს კი „ხელშეუხებლად“ მიიჩნევდნენ და არ ეხებოდნენ. თუმცა ფაბრიმ ეს ისტორიული სიმართლე ხმამაღლა თქვა: „თუ იღლიის ამ შეშუპებულ ჯირკვლებს (მეტასტაზს) შიგნით დატოვებთ, სიმსივნის ამოკვეთას არავითარი აზრი არ აქვს; დაავადება აუცილებლად დაბრუნდება!“
პირველი რეგიონული გასუფთავება: რადიკალური ქირურგიის დაბადება
ფაბრი ერთ-ერთი პირველი ექიმი იყო, რომელმაც გაიგო, რომ კიბო მხოლოდ ადგილობრივი კი არა, მთელი „არეალის“ პრობლემა იყო. 1598 წელს მან სამედიცინო ლიტერატურაში უპრეცედენტო ოპერაცია ჩაატარა:
სარძევე ჯირკვლის ოპერაციისას სკალპელი იღლიამდე მიიტანა და იქ არსებული დაავადებული, კიბოს გავრცელებით დაზიანებული ლიმფური კვანძები სათითაოდ მოაცილა. ეს თანამედროვე ონკოლოგიის ერთ-ერთი ყველაზე ძირითადი პრინციპია.
უჯრედები და ლიმფური სისტემა მიკროსკოპის ქვეშ ჯერ აღწერილი არ იყო, თუმცა ფაბრიმ „კლინიკური შორსმჭვრეტელობით“ დაამტკიცა, რომ კიბო სხეულში მოგზაურობს.
ფაბრის მაშები: მექანიკური გენიალურობა წამებში
ანესთეზიის გარეშე ეპოქაში იღლიის, ნაზი სისხლძარღვოვანი და ნერვული ქსელებით სავსე უბნის, გასუფთავება წარმოუდგენელ სისწრაფეს მოითხოვდა. ამ ოპერაციების წამებში დასასრულებლად ფაბრიმ გამოიგონა თავისი ისტორიული ქირურგიული ინსტრუმენტი — „ფაბრის მაშები“ .
პრიმიტიული ადგილობრივი ანესთეზია
როდესაც ეს ინსტრუმენტი სარძევე ჯირკვალს ფუძესთან გირაგის მსგავსად უჭერდა, მაშინვე აჩერებდა სისხლდენას და ნერვებზე ზეწოლით პაციენტის ტკივილის შეგრძნებას ამცირებდა. მის მიერ უზრუნველყოფილი სტაბილურობით ქირურგს შეეძლო სიმსივნე ერთი მოძრაობით მოეცილებინა და დაუყოვნებლივ იღლიის საფრთხეზე გადასულიყო.
ის გამაგრებული ჯირკვლები, რომლებიც ვილჰელმ ფაბრიმ იღლიიდან ამოიღო, ყველაზე ხელშესახები მტკიცებულება იყო, რომ კიბო სხეულში „მოგზაურია“. თუმცა ერთი კითხვა კვლავ პასუხგაუცემელი რჩებოდა: როგორ აღწევდა კიბო ამ ჯირკვლებამდე?
განკურნება მთლიანობის დანახვაა
ვილჰელმ ფაბრიმ ონკოლოგიაში ყველაზე სასიცოცხლო ხედვა დაგვიტოვა: რეგიონული ცნობიერება. მან საუკუნეების წინ დაინახა, რომ მხოლოდ თვალში საცემი „დიდი პრობლემის“ გადაჭრა საკმარისი არ იყო; მის ჩრდილში დამალული „ლიმფური კვალიც“ უნდა გასუფთავებულიყო. მისი წარმატება ისაა, რომ ქირურგის გამჭრიახობამ დაინახა ის, რასაც მიკროსკოპი ვერ ხედავდა.
დღეს თანამედროვე ონკოლოგიაში ისეთი მეთოდებით, როგორიცაა „სენტინელური ლიმფური კვანძის ბიოფსია“, პაციენტების დიდი ოპერაციებისგან დაცვას ვცდილობთ; ამით სინამდვილეში ფაბრის მიერ დაწყებული რეგიონული გასუფთავების ფილოსოფიას ვხვეწთ და უფრო ზუსტს ვხდით. კიბო ადგილზე დარჩენილი ქვა კი არა, ფარული მოგზაურია; განკურნება კი ამ მოგზაურის ნაკვალევის დროულად წაშლაა. ხვალ შევხვდებით გასპარე აზელის სამყაროში, რომელმაც ეს ფარული გზები ძაღლის კუჭის შესწავლისას შემთხვევით აღმოაჩინა.
სამეცნიერო წყაროები და სიღრმისეული საკითხავი
- 1. Bland KI. "The history of breast cancer." The American Journal of Surgery, 1981.
- 2. De Moulin D. A Short History of Breast Cancer. Springer, Dordrecht, 1983.
- 3. Sakorafas GH, Safioleas M. "Breast cancer surgery: an historical narrative." European Journal of Cancer Care, 2009.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.