چنگال‌های پنهان خرچنگ: ویلهلم فابری، راز زیر بغل و نخستین جراحی گره لنفاوی
در این مقاله
روز 49 (مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز)
با «پدر جراحی آلمان» که دریافت سرطان فقط یک توده نیست، بلکه گسترشی ناحیه‌ای است، انکولوژی وارد دوره‌ای رادیکال می‌شود.
روز پیش درباره این صحبت کردیم که آمبرواز پاره چگونه با بستن رگ‌ها با نخ‌های ابریشمی، جراحی را از «اعدام» بودن بیرون آورد. اما جراحان هنوز درمانده بودند؛ زیرا پس از عمل‌های موفق، سرطان در نقاط دیگر بدن دوباره جوانه می‌زد. ویلهلم فابری (Fabricius Hildanus) نخستین پزشکی بود که دریافت سرطان نه فقط مشکلی «موضعی» (محلی)، بلکه مسئله‌ای «ناحیه‌ای» (منطقه‌ای) است؛ یعنی تومور چنگال‌های موذیانه خود را به‌سوی «غده‌ها» (گره‌های لنفاوی) زیر بغل دراز می‌کند. این نوشته از نخستین بیداری «ماستکتومی رادیکال» مدرن و آگاهی از متاستاز، حتی پیش از کشف سلول‌ها، می‌گوید. شفا با دنبال‌کردن رد تومور آغاز می‌شود.
زنانی که جراحی سرطان پستان را پشت سر گذاشته بودند، پس از دوره‌ای آرام که گمان می‌کردند بهبود یافته‌اند، با سفتی‌های تازه در دیواره قفسه سینه یا زیر بغل دوباره به پزشکان مراجعه می‌کردند. سرطان فقط «سنگی» نبود که در همان محل بماند؛ گویی شبکه‌هایی نامرئی داشت که به اعماق بدن می‌رسیدند.
کسی که این شبکه‌های موذیانه را می‌دید و رویدادی بی‌سابقه در تاریخ پزشکی رقم می‌زد، و با هوش، قدرت مشاهده و شجاعت تزلزل‌ناپذیرش عنوان «پدر جراحی آلمان» را می‌گرفت، ویلهلم فابری (Fabricius Hildanus, 1560-1634) بود.
«غده‌های» زیر بغل: شهادت خاموش گره‌های لنفاوی
در سال 1598، ویلهلم فابری یکی از حیاتی‌ترین بیداری‌های تاریخ انکولوژی را تجربه کرد. هنگام بررسی دقیق موارد سرطان پستان، دریافت تومور فقط در پستان رشد نمی‌کند، بلکه غده‌های زیر بغل (گره‌های لنفاوی) را نیز که معمولاً به اندازه دانه نخودند، متورم و مانند سنگ سخت می‌کند.
جراحان پیش از فابری فقط توده اصلیِ قابل‌دیدن را می‌بریدند و به سفتی‌های زیر بغل با عنوان «دست‌نزدنی» کاری نداشتند. اما فابری آن حقیقت تاریخی را فریاد زد: «اگر این غده‌های متورم (متاستاز) زیر بغل را در بدن باقی بگذارید، بریدن و برداشتن تومور هیچ معنایی ندارد؛ بیماری قطعاً بازخواهد گشت!»
نخستین پاک‌سازی ناحیه‌ای: تولد جراحی رادیکال
فابری از نخستین پزشکانی بود که فهمید سرطان فقط مسئله‌ای موضعی نیست، بلکه مشکل یک «ناحیه» است. او در سال 1598 عملی بی‌سابقه در متون پزشکی انجام داد:
هنگام جراحی پستان، تیغ جراحی را تا زیر بغل برد و گره‌های لنفاوی بیمار و درگیر گسترش سرطان را یکی‌یکی پاک‌سازی کرد. این از بنیادی‌ترین اصول انکولوژی مدرن است.
سلول‌ها و دستگاه لنفاوی هنوز زیر میکروسکوپ توصیف نشده بودند؛ اما فابری با «پیش‌بینی بالینی» ثابت کرده بود سرطان در بدن سفر می‌کند.
پنس فابری: نبوغ مکانیکی در چند ثانیه
در روزگاری بدون بی‌حسی و بیهوشی، پاک‌سازی ناحیه زیر بغل که پر از شبکه‌های ظریف عروق و اعصاب بود، به سرعتی باورنکردنی نیاز داشت. فابری برای تمام‌کردن این عمل‌ها در چند ثانیه، ابزار جراحی خود را که در تاریخ ماندگار شد، یعنی «پنس فابری» اختراع کرد.
بی‌حسی موضعی ابتدایی
وقتی این ابزار پستان را از قاعده مانند گیره می‌فشرد، هم خونریزی را فوراً متوقف می‌کرد و هم با فشردن اعصاب، احساس درد بیمار را کاهش می‌داد. جراح با ثباتی که ابزار فراهم می‌کرد می‌توانست تومور را با یک حرکت بردارد و بی‌درنگ به خطر زیر بغل بپردازد.
غده‌های سخت‌شده‌ای که ویلهلم فابری از زیر بغل بیرون آورد، ملموس‌ترین شاهد بود که سرطان «مسافری» در بدن است. اما پرسشی هنوز بی‌پاسخ بود: سرطان چگونه به این غده‌ها می‌رسید؟
شفا یعنی دیدن کل
ویلهلم فابری حیاتی‌ترین بینش را در انکولوژی برای ما به ارث گذاشت: آگاهی ناحیه‌ای. او قرن‌ها پیش دید که حل‌کردن فقط «مشکل بزرگِ» آشکار کافی نیست؛ «ردهای لنفاوی» پنهان در سایه آن مشکل را هم باید پاک کرد. موفقیتش این بود که تیزبینی جراح چیزی را دید که میکروسکوپ نمی‌دید.
امروز در انکولوژی مدرن، هنگامی که با روش‌هایی مانند «بیوپسی گره لنفاوی نگهبان» می‌کوشیم بیماران را از عمل‌های بزرگ حفظ کنیم، در واقع فلسفه پاک‌سازی ناحیه‌ای آغازشده توسط فابری را ظریف‌تر و دقیق‌تر می‌کنیم. سرطان سنگی ساکن نیست، بلکه مسافری موذی است؛ شفا یعنی ردپای آن مسافر را به‌موقع پاک کنیم. فردا در دنیای گاسپاره آسلی دیدار خواهیم کرد که این راه‌های پنهان را هنگام بررسی معده یک سگ، تصادفی پیدا کرد.
منابع علمی و مطالعه بیشتر
- 1. Bland KI. "The history of breast cancer." The American Journal of Surgery, 1981.
- 2. De Moulin D. A Short History of Breast Cancer. Springer, Dordrecht, 1983.
- 3. Sakorafas GH, Safioleas M. "Breast cancer surgery: an historical narrative." European Journal of Cancer Care, 2009.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.