კვება ჰემატოლოგიური კიბოების დროს – ნაწლავის მიკრობიომიდან კეტოგენურ დიეტამდე

დიეტისა და კვების გავლენა კიბოს მიმდინარეობაზე სამეცნიერო კვლევებში მზარდი ინტერესის საგანია. ამერიკის ჰემატოლოგთა საზოგადოების (ASH, American Society of Hematology) 2024 წლის ყოველწლიურ კონგრესზე წარდგენილი ახალი მიგნებები ყურადღებას ამახვილებს საკვების კავშირზე ისეთ ჰემატოლოგიურ კიბოებთან, როგორიცაა ლეიკემია და ლიმფომა, და აჩვენებს, რომ დიეტურ ჩარევებს დაავადების მიმდინარეობაზე განმსაზღვრელი გავლენა შეიძლება ჰქონდეს. ამ სტატიაში დეტალურადაა განხილული სხვადასხვა კვლევის მიგნებები და შეფასებულია კვების სტრატეგიების წვლილი მკურნალობის პროცესში.

NUTRIVENTION: ბოჭკოთი მდიდარი დიეტა და მრავლობითი მიელომის რისკის შემცირება

Memorial Sloan Kettering-ის კიბოს ცენტრში ექიმ Urvi A. Shah-ის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა NUTRIVENTION კვლევამ აჩვენა, რომ ბოჭკოთი მდიდარ დიეტას შეუძლია განუსაზღვრელი მნიშვნელობის მონოკლონური გამაპათიის (MGUS) და მბჟუტავი მიელომის მსგავსი კიბოსწინარე მდგომარეობების მრავლობით მიელომად პროგრესირება შეანელოს.

ჰიპოთეზა: მკვლევრები სწავლობდნენ, შემცირდებოდა თუ არა მიელომის განვითარების რისკი წონის კონტროლითა და სისხლში შაქრის დაბალანსებით, დიეტის ხარისხის გაზრდით და მიკრობიომისა და იმუნური სისტემის გაუმჯობესებით.

საპილოტე კვლევის დეტალები:

• მონაწილეთა რაოდენობა: 20 პაციენტი (სხეულის მასის ინდექსი, BMI > 25 kg/m²)

• ხანგრძლივობა: 12 კვირა (დაკვირვების საერთო ხანგრძლივობა 52 კვირა)

• დიეტის ტიპი: მცენარეული, ბოჭკოთი მდიდარი კერძები (მონაწილეებს საკვების პაკეტებს სახლში უგზავნიდნენ)

• პირველადი საბოლოო წერტილი: პროტოკოლის შესრულებადობა (> 70% დაცვა) და BMI-ის 5%-ით შემცირება.

შედეგები:

• პროტოკოლის დაცვის მაჩვენებელი მე-12 კვირაზე 91%, 52-ე კვირაზე კი 58% იყო.

• BMI-ის საშუალო შემცირება: 7% (მე-12 კვირის ბოლოს საწყის მაჩვენებელთან შედარებით შენარჩუნებული).

• ინსულინრეზისტენტობის, ანთებისა და ფეკალური მიკრობიომის მრავალფეროვნების გაუმჯობესება.

მნიშვნელოვანი მიგნებები: ექიმმა Shah-მა აღნიშნა, რომ პროგრესირებადი დაავადების მქონე ორ პაციენტში დიეტურმა ჩარევამ მიმდინარეობა დაასტაბილურა: „ეს იშვიათი მაგალითია იმისა, რომ დიეტისა და ცხოვრების წესის შეცვლას დაავადების მიმდინარეობის შეცვლა შეუძლია.“

დაიწყო უფრო ფართო შემდგომი კვლევა NUTRIVENTION-3, რომელშიც 150 პაციენტი ჩაერთვება. ბოჭკოთი მდიდარ დიეტასთან ერთად მონაწილეებს დანამატის ან პლაცებოს ჯგუფში გაანაწილებენ.

ბოჭკოთი მდიდარი დიეტის როლი ღეროვანი უჯრედების ალოგენური გადანერგვისას: GVHD-ის პრევენცია

City of Hope-ის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის ექიმმა Jenny Paredes-მა და მისმა გუნდმა შენიშნეს, რომ ღეროვანი უჯრედების ალოგენური გადანერგვის შემდეგ ბოჭკოთი მდიდარი დიეტა საერთო გადარჩენას ზრდიდა და ტრანსპლანტატის მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადების (GVHD) სიხშირეს ამცირებდა.

მონაცემების დეტალები:

• მონაწილეთა რაოდენობა: 173 პაციენტი

• აღრიცხული კვებები: 35228 კვება (სულ 3837 დღე)

• GVHD ჯგუფი: ქვედა კუჭ-ნაწლავის GVHD-ის მქონე 29 პაციენტი და GVHD-ის გარეშე 29 პაციენტი.

მიგნებები:

• ბოჭკოთი მდიდარმა დიეტამ მიკრობიომის მრავალფეროვნება, ბუტირატის წარმომქმნელი ბაქტერიების რაოდენობა და განავალში მოკლეჯაჭვიანი ცხიმოვანი მჟავების კონცენტრაცია გაზარდა.

• პრეკლინიკური მოდელები: 12% ცელულოზის შემცველმა დიეტამ Treg/T კონვენციური უჯრედების თანაფარდობა გაზარდა და GVHD-ით სიკვდილიანობა შეამცირა.

დასკვნები: ეს მიგნებები აჩვენებს, რომ დიეტური ბოჭკოს გაზრდა შეიძლება GVHD-ის სიმძიმის შესამცირებელ სტრატეგიულ ღონისძიებად განიხილებოდეს. City of Hope-ის გუნდი გადანერგვის პაციენტებისთვის კვების ახალი პროტოკოლების დანერგვას გეგმავს.

კეტოგენური დიეტის მნიშვნელობა CAR T-უჯრედულ თერაპიაში

პენსილვანიის უნივერსიტეტის ექიმმა Shan Liu-მ და მისმა გუნდმა წარადგინეს საყურადღებო მიგნებები, რომელთა მიხედვითაც კეტოგენური დიეტა (ბევრი ცხიმითა და მცირე ნახშირწყლებით) ქიმერული ანტიგენის რეცეპტორის (CAR) T-უჯრედული თერაპიის ეფექტიანობას ზრდის.

კვლევის დეტალები:

• გამოსცადეს ხუთი დიეტა: კეტოგენური, ბოჭკოთი მდიდარი, ცხიმით მდიდარი, ცილით მდიდარი და დასავლური ტიპის.

• კეტოგენური დიეტით გამოკვებულ თაგვებში მიიღეს სიმსივნის საუკეთესო კონტროლი და გადარჩენის ხანგრძლივი პერიოდები.

BHB და CAR T-უჯრედები: კეტოზისას ცხიმის დაშლით წარმოქმნილმა β-ჰიდროქსიბუტირატის (BHB) მოლეკულამ CAR T-უჯრედების კვებით მათი სიმსივნის საწინააღმდეგო ეფექტები გააძლიერა.

• შედეგები: როდესაც CAR T-უჯრედების ფუნქციებს BHB-ით უჭერდნენ მხარს, გაიზარდა მეტაბოლური გამძლეობა, გენების ექსპრესია და ციტოკინების გამოყოფა.

• კლინიკურ დონეზე, ლიმფომის გამო CAR T-უჯრედულ თერაპიაზე მყოფ პაციენტებში BHB-ის უფრო მაღალი დონე CAR T-უჯრედების უფრო ფართო გავრცელებასთან იყო დაკავშირებული.

ექიმმა Liu-მ აღნიშნა, რომ ეს მიგნებები კიბოს მკურნალობის დამხმარე კომპონენტად კეტოგენური დიეტის გამოყენების შესაძლებლობას უსვამს ხაზს. მან ასევე განაცხადა, რომ BHB-ის დანამატის შესაფასებლად არაჰოჯკინის ლიმფომის პაციენტებში ახალი კლინიკური კვლევა დაიწყო.

ექსპერტის მოსაზრება: ხიდი დიეტასა და კიბოს მკურნალობას შორის

Moffitt-ის კიბოს ცენტრის ექიმმა Ciara L. Freeman-მა აღნიშნა, რომ ეს კვლევები კიბოს პრევენციისა და მკურნალობის ოპტიმიზაციისთვის მეტად მნიშვნელოვანია:

• ნაწლავის მიკრობიომი: „NUTRIVENTION-ისა და City of Hope-ის კვლევები აჩვენებს ნაწლავის მიკრობიომის კრიტიკულ როლს კიბოსგან დაცვასა და გამოჯანმრთელებაში. მეტი მცენარეული და ბოჭკოთი მდიდარი საკვების მიღების დადებით ეფექტებს თან ახლავს ანთების შემცირება და იმუნიტეტის გაძლიერება“, — თქვა მან.

• CAR T-უჯრედული თერაპია: „კეტოგენური დიეტა შეიძლება განსაკუთრებით იმუნოთერაპიისას იმედისმომცემი სტრატეგია იყოს. CAR T-უჯრედების მეტაბოლიზმზე BHB-ის გამაუმჯობესებელი ეფექტი აჩვენებს, რომ მკურნალობის ეფექტიანობის ოპტიმიზაციისთვის კვების სტრატეგიები შეიძლება პროტოკოლებში ჩაერთოს.“

დასკვნა და განხილვა

მიუხედავად იმისა, რომ ეს ადრეული მიგნებებია, კვლევები კვებასა და კიბოს მკურნალობას შორის რთულ კავშირებს წარმოაჩენს და მომავალ კლინიკურ პრაქტიკაზე მნიშვნელოვანი გავლენის პოტენციალი აქვს.

ASH 2024-ზე წარდგენილმა მიგნებებმა ხაზი გაუსვა, რომ კვების ერთი შეხედვით მარტივ ცვლილებებს კიბოს მკურნალობისა და პრევენციის სტრატეგიებში გარდამტეხი ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს. მიკრობიომსა და იმუნურ სისტემაზე დიეტის გავლენის უკეთ გაგება მომავალში ინდივიდუალურ მკურნალობის გეგმებს ახალ განზომილებას შესძენს.