მელანომის სპეციალისტი ექიმის ბრძოლა ტვინის კიბოსთან — მაღალი რისკის ნაბიჯი

პათოლოგი რიჩარდ სკოლიერი და ონკოლოგი ჯორჯინა ლონგი კიბოს კვლევის სფეროში გამორჩეული ორი მეცნიერი არიან, რომლებიც ინოვაციური მუშაობით ცნობილნი გახდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა გეოგრაფიულ ადგილას იმყოფებოდნენ, რიჩარდის ტვინის ვიზუალიზაციის შედეგმა ორივეს ღრმა შეშფოთება გამოიწვია.

რიჩარდ სკოლიერის ტვინის გამოსახულებაზე სკოლიერმა და ლონგმა, მიუხედავად იმისა, რომ მელანომის (კანის კიბოს ერთ-ერთი სახეობის) სპეციალისტი ექიმები იყვნენ, სიცოცხლისთვის პოტენციურად საშიში მდგომარეობის ნიშნები ამოიცნეს. ერთი შეხედვით ჩვეულებრივი ტვინის კვლევა მათი გამოცდილი თვალისთვის მნიშვნელოვანი მინიშნება იყო მოულოდნელ საფრთხეზე, რომელიც პროფესორ სკოლიერის თავის ქალის ერთ უბანში იმალებოდა.

ეს იყო რთული ნაბიჯების დასაწყისი, რომლებიც მათ კვლევისა და მკურნალობის პროცესში ერთად უნდა გადაედგათ. ეს მდგომარეობა აჩვენებს გამოწვევებს, რომელთა წინაშეც ორივე მეცნიერი იდგა, და მნიშვნელოვან ამოცანებს, რომელთა შესრულებაც მათ უნდა ეკისრათ.

თუმცა ეს ძველი მეგობრები, ორივე მელანომის წამყვანი სპეციალისტი, შიშობდნენ, რომ მას ტვინში ნელი მოქმედების ბომბი ჰქონდა.

მაგნიტურ-რეზონანსულ გამოსახულებაზე პროფესორ სკოლიერის თავის ქალის მარჯვენა ზედა ნაწილში იყო ქსოვილის უბანი, რომელიც დანარჩენზე უფრო ღია და ბუნდოვანი ჩანდა.

“რადიოლოგი არ ვარ, მაგრამ… ვიცოდი, რომ ეს სიმსივნე იყო,” ეუბნება ის BBC-ს.

ნეიროქირურგებმა მალე დაადასტურეს, რომ ეს უბრალოდ რომელიმე ტვინის სიმსივნე კი არა, ძალიან აგრესიული კიბო — გლიობლასტომა იყო.

განადგურებულმა, მაგრამ მტკიცედ გადაწყვეტილმა მეგობრებმა შეუძლებლის მიღწევა სცადეს: ეპოვათ გზა, რომელიც მის სიცოცხლეს გადაარჩენდა.

და რაც უნდა გიჟურად ჟღერდეს, ავსტრალიელ მკვლევრებს ეს მელანომის შემთხვევაში უკვე გაეკეთებინათ.

“სიკვდილთან შეგუება სწორად არ მეჩვენებოდა… «განუკურნებელი კიბო? რას ამბობთ!»” ამბობს პროფესორი სკოლიერი.

ოცდაათი წლის წინ, როდესაც პროფესორი სკოლიერი და პროფესორი ლონგი ერთმანეთს ბრწყინვალე ახალგაზრდა ექიმებად შეხვდნენ, შორსწასული მელანომა სიკვდილის განაჩენს ჰგავდა.

მაგრამ სწორედ ამან მიიზიდა ისინი.

ავსტრალია დიდი ხანია მსოფლიოში კანის ამ კიბოს ყველაზე მაღალი გავრცელების ქვეყანაა. იქ, სადაც ბევრი საშიშ გამოწვევას ხედავდა, მათ შესაძლებლობები დაინახეს.

“როდესაც ონკოლოგიურ განყოფილებაში ვმუშაობდი, ყველაზე რთული პაციენტები შორსწასული მელანომის მქონენი იყვნენ. ეს გულსატკენი იყო,” ამბობს პროფესორი ლონგი.

“მინდოდა, რამე შემეცვალა.”

დღეს შეგვიძლია ვთქვათ, რომ 2011 წელს იმუნოთერაპიის გამოყენების დაწყებასთან ერთად მელანომის ბედი მთლიანად შეიცვალა.

გასულ ათწლეულში გუნდის იმუნოთერაპიის კვლევებმა მთელ მსოფლიოში შორსწასული მელანომის მქონე პაციენტების შედეგები მკვეთრად გააუმჯობესა. ახლა პაციენტების ნახევარი ფაქტობრივად გამოჯანმრთელებულია, მაშინ როცა ადრე ეს მაჩვენებელი %10-ზე ნაკლები იყო.

ეს გარღვევა, ან, როგორც პროფესორი ლონგი უწოდებს, «პენიცილინის მომენტი», ახლა კიბოს ბევრ სხვა სახეობაშიც გამოიყენება და უფრო მეტ სიცოცხლეს გადაარჩენს.

მათმა მუშაობამ ეს ორი მეცნიერი ეროვნულ საგანძურად აქცია. თითქმის ყველა ავსტრალიელი ალბათ იცნობს ადამიანს, რომელზეც მათმა საქმიანობამ გავლენა მოახდინა, და წელს ისინი ერთად წლის ავსტრალიელებად დასახელდნენ.

თუმცა მელანომის მკურნალობის გარდაქმნისას მათ ერთმანეთზეც დატოვეს კვალი.

მათ აკავშირებდათ მეგობრობა, რომელიც დაეფუძნა შემთხვევებს, რომელთა გადაწყვეტაც ვერ შეძლეს, სიცოცხლის შემცვლელი აღმოჩენების მწვერვალებს, ვარჯიშის სიყვარულსა და ისეთ მაღალ მიზნებს, როგორიცაა ავსტრალიაში მელანომით სიკვდილის შემთხვევების ნულამდე დაყვანა.

“ძალიან განსხვავებულები ვართ, მაგრამ იმავდროულად ძალიან ვგავართ ერთმანეთს იმაში, როგორ ვიკაპიწებთ სახელოებს და ვასრულებთ საქმეებს,” ამბობს პროფესორი ლონგი.

პროფესორი ლონგი და პროფესორი სკოლიერი 2019 წლის ტრიატლონის მსოფლიო ჩემპიონატზე შვეიცარიაში ავსტრალიას წარმოადგენდნენ. მოციმციმე თვალებით კლინიკური ონკოლოგი ჩამოთვლის თვისებებს — მამაცი, გულწრფელი, მხიარული, წამახალისებელი — რომლებიც პროფესორ სკოლიერს იდეალურ კოლეგად და მეგობრად აქცევს.

“მასთან ყოფნა სასიამოვნოა,” აჯამებს ის.

ამიტომ, როდესაც გასული ივნისის თვეში პოლონეთში დასვენებისას გადატანილი ეპილეფსიური შეტევის შემდეგ, რომელმაც ტვინის სიმსივნის დიაგნოზამდე მიიყვანა, ეს გამანადგურებელი ამბავი გაიგო, მან ის ღამე ცრემლებში გაატარა.

“ვგლოვობ… ვფიქრობდი, რომ ჩემი მეგობარი 12 თვეში მოკვდებოდა.”

მაგრამ შემდეგ დილა გეგმის შედგენაში გაატარა — სახელმძღვანელოებს ათვალიერებდა, კლინიკურ კვლევებს იკვლევდა და მსოფლიოს სხვადასხვა ადგილას მყოფ კოლეგებს ელფოსტას უგზავნიდა.

ტვინის შემაერთებელ ქსოვილში მდებარე გლიობლასტომები ძალიან აგრესიულია. მათი მკურნალობის ზოგადი პროტოკოლი — დაუყოვნებელი ქირურგიული მოცილება, შემდეგ სხივური თერაპია და ქიმიოთერაპია — ბოლო ორ ათწლეულში დიდად არ შეცვლილა.

გადარჩენის მაჩვენებლები ასევე დაბალი დარჩა. კვლავაც ყველა პაციენტის მხოლოდ %5 ცხოვრობს ხუთ წელზე მეტხანს.

სასოწარკვეთილმა პროფესორმა ლონგმა შესთავაზა პროფესორ სკოლიერის მკურნალობა რადიკალური გეგმით, რომელიც მელანომის დროს მუშაობდა, მაგრამ ტვინის კიბოს შემთხვევაში არასდროს გამოცდილი არ ყოფილა.

რისკი და ჯილდო

მელანომის შემთხვევაში პროფესორმა ლონგმა და მისმა გუნდმა აღმოაჩინეს, რომ იმუნოთერაპია უკეთ მუშაობს, როდესაც რამდენიმე წამალი გამოიყენება და მკურნალობა სიმსივნის ნებისმიერ ქირურგიულ მოცილებამდე ტარდება.

ამას მეძებარი ძაღლის გაწვრთნას ადარებენ: ძაღლს გაქცეულის — ამ შედარებაში, კიბოს უჯრედების — სუნს აცნობთ, რათა შემდეგ მათი პოვნა შეძლოს.

პროფესორი სკოლიერი ხუმრობით აღნიშნავს, რომ ამ მკურნალობის გამოცდა «გონივრული» იყო.

თუმცა მას დიდი რისკები ახლავს.

ზოგიერთი ონკოლოგი ეჭვობდა, საერთოდ მიაღწევდა თუ არა წამლები მის ტვინამდე და, თუნდაც მიეღწია, უპასუხებდა თუ არა იმუნური სისტემა.

ისინი შიშობდნენ, რომ ექსპერიმენტი მას უფრო სწრაფად მოკლავდა.

გლიობლასტომა, რომელსაც GBM-საც უწოდებენ, იმდენად სწრაფად იზრდება, რომ ოპერაციის ორი კვირით გადადებამაც კი შეიძლება ქირურგიული ჩარევა დაგვიანებული გახადოს. ამასთან, იმუნოთერაპიის წამლებს, განსაკუთრებით კომბინაციაში გამოყენებისას, საკმაოდ ბევრი გვერდითი ეფექტი აქვს.

კოლეგები ჩუმად შიშობდნენ, რომ პროფესორ ლონგის ემოციური მიჯაჭვულობა მის განსჯას აბინდებდა.

“ამბობდნენ: «მიეცი ნეიროონკოლოგიის სპეციალისტებს თავიანთი საქმის კეთების საშუალება და შენ მისი მეგობარი იყავი»,” ამბობს ის.

“[მაგრამ] მას ჩვენ ვჭირდებით… ეს ღრმა ცოდნა გვაქვს, ეს ჩვენი მოვალეობაა.”

ასე, პროფესორ ლონგისა და სპეციალისტთა გუნდის მეთვალყურეობით, პროფესორი სკოლიერი ტვინის კიბოს პირველი პაციენტი გახდა, რომელმაც ოპერაციამდე კომბინირებული იმუნოთერაპია მიიღო.

ის ასევე პირველი ადამიანი გახდა, რომელმაც თავისი სიმსივნის მარკერებზე მორგებული ვაქცინა მიიღო; ეს წამლების მიერ კიბოს ამოცნობის უნარს აძლიერებს.

იმედის სხივი

რამდენიმე კვირის შემდეგ, რაც პირველმა კვლევამ მათი ცხოვრება თავდაყირა დააყენა, პროფესორი სკოლიერი და პროფესორი ლონგი სხვა ტესტის შედეგს დააკვირდნენ.

ეს იყო პროფესორ სკოლიერის თავის ქალიდან ფრთხილად ამოღებული სიმსივნის ანალიზი.

“გაოცებული დავრჩი. ერთ მილიწამში,” ამბობს ის.

“აშკარაა, რომ ოპერაციამდე ჩატარებული მკურნალობა რაღაცას აკეთებს.”

სიმსივნეში წამლების კვალის პოვნასთან ერთად — რაც მათ ტვინში შეღწევას ადასტურებდა — იმუნური უჯრედების მკვეთრი მატება ჩანდა აქტივაციის ნიშნებით. ამან გუნდს იმედი მისცა, რომ იმ მომენტში ისინი შესაძლოა კიბოს უჯრედებს უტევდნენ.

გლიობლასტომა საშუალოდ ოპერაციიდან ექვსი თვის შემდეგ მეორდება. მაგრამ რვა თვის შემდეგ, მიმდინარე იმუნოთერაპიის ფონზე, პროფესორ სკოლიერს აქტიური კიბოს ნიშნები არ აქვს.

გასულ კვირას კიდევ ერთი კვლევა სუფთა იყო და პროფესორი ლონგი ამბობს, რომ მისი ტვინი «ნორმას უბრუნდება».

აქამდე მიღებულმა შედეგებმა დიდი აღფრთოვანება გამოიწვია.

იზრდება იმედი ამ მეთოდის მიმართ, რომელმაც შესაძლოა პროფესორ სკოლიერის სიცოცხლე გაახანგრძლივოს.

ამავე დროს არსებობს ოპტიმიზმი, რომ ეს ორი მეცნიერი შესაძლოა აღმოჩენის ზღვარზე იყოს, რომელიც მსოფლიოში ყოველწლიურად ტვინის კიბოს დიაგნოზის მქონე სამას ათას (300.000) ადამიანს დაეხმარება.

ასეთი კვლევა ჩვეულებრივ წლებს, ზოგჯერ ათწლეულებსაც კი მოითხოვს. თუმცა იმან, რასაც პროფესორმა სკოლიერმა და პროფესორმა ლონგმა სულ რამდენიმე თვეში მიაღწიეს, უკვე მიიპყრო ფარმაცევტული კომპანიების ყურადღება და კლინიკური კვლევების შესახებ საუბრები დაიწყო.

ექიმი, რომლის სახელსაც გლიობლასტომების მკურნალობის თანამედროვე პროტოკოლი ატარებს, ამბობს, რომ პროფესორ სკოლიერის პროგნოზი «პესიმისტურია» და ჯერ ძალიან ადრეა იმის თქმა, მუშაობს თუ არა ეს მკურნალობა.

“«იმედისმომცემი» რთული სიტყვაა… მე მას გამამხნევებელს ვუწოდებდი,” ეუბნება ის BBC-ს ჩიკაგოდან.

“ეს რევოლუცია არ არის, მაგრამ მაინც წინ გადადგმული ნაბიჯია.”

მას სურს ნახოს, რომ პროფესორი სკოლიერი 12, ან თუნდაც 18 თვეს, კიბოს განმეორების გარეშე გაივლის.

თუმცა დოქტორი სტუპი «აბსოლუტურად» დარწმუნებულია, რომ იმუნოთერაპიამ შეიძლება ტვინის კიბოს მკურნალობა შეცვალოს.

“კომფორტის ზონებიდან უნდა გამოვიდეთ და ვნახოთ, რა მუშაობს სიმსივნის სხვა ტიპების შემთხვევაში,” ამბობს ის.

პროფესორი სკოლიერი და პროფესორი ლონგიც ცდილობენ, ზედმეტმა აღფრთოვანებამ არ გაიტაცოს.

საუკეთესო სცენარი პროფესორ სკოლიერის გამოჯანმრთელებაა, თუმცა ამის ალბათობას ისინი «ძალიან მცირედ» აფასებენ.

“შეიძლება სასწაული მოხდეს,” ამბობს პროფესორი სკოლიერი.

რაც შეეხება ყველაზე უარეს სცენარს, ის BBC-ს ეუბნება, რომ ეს უკვე გადალახა: “ამ დროისთვის უკვე მკვდარი ვიქნებოდი.”

ამის ნაცვლად, დეკემბერში დაბადების დღე აღნიშნა, როდესაც 57 წლის გახდა, და ოჯახთან — ცოლ ქეითისთან და მოზარდ შვილებთან, ემილისთან, მეთიუსთან და ლუსისთან — კიდევ ერთი შობა გაატარა.

პროფესორ სკოლიერს სურს იმდენხანს იცოცხლოს, რომ შვილების «ნამდვილად დამოუკიდებლობა» დაინახოს. მაგრამ ყოველი დამატებითი მნიშვნელოვანი ეტაპისა და ყოველი სუფთა კვლევისადმი მადლიერებასთან ერთად არსებობს შიში, რომ ეს უკანასკნელი შეიძლება იყოს.

“რთულია,” ამბობს პროფესორი ლონგი თავისი მეგობრის მკურნალობაზე.

მათ სიკვდილსა და დაკრძალვებზე ისაუბრეს. “ის არაჩვეულებრივად გამძლეა,” ამატებს ის.

მაგრამ თავის კაბინეტში ჯდომისას — შვილების ფოტოებს, თეთრ დაფაზე ჩამოწერილ ამოცანებსა და ჩარჩოებში ჩასმული ჯილდოებით სავსე თაროებს შორის — პროფესორი სკოლიერი ცრემლებად იღვრება.

მიუხედავად მთელი გარეგნული პოზიტიურობისა, ის აღიარებს, რომ ეშინია და გრძნობს სევდას, რომელიც სულს სიღრმისეულად მოიცავს.

“მიყვარს ჩემი ოჯახი. მიყვარს ჩემი ცოლი… მიყვარს ჩემი საქმე,” ამბობს ის მწარე ღიმილით.

“გაბრაზებული ვარ. განადგურებული ვარ… სიკვდილი არ მინდა.”

თუმცა მას ამშვიდებს აზრი, რომ ამ კვლევამ მის დიაგნოზს შეიძლება აზრი და მიზანი შესძინოს.

“ვიცი, რომ მონაცემები, რომლებსაც ვქმნით, ამ სფეროს ცვლის და, თუ ხვალ მოვკვდები, ამით ძალიან ვიამაყებ.”

*

როდესაც პაციენტი იმავდროულად ონკოლოგიის სფეროში მომუშავე ექიმია, მკურნალობის პროცესში წამოჭრილმა ინიციატივებმა და გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმებმა შესაძლოა განსხვავებული განზომილება შეიძინოს. ეს ხდება როგორც მკურნალობის მეთოდების ღრმა ცოდნის, ისე იმის გამო, რომ პროფესიული გამოცდილება საკუთარი დაავადების წინააღმდეგ ბრძოლას უნიკალურ პერსპექტივას სძენს. მიუხედავად ამისა, ერთი შემთხვევის შედეგი, რამდენადაც იმედისმომცემი უნდა იყოს, ფართომასშტაბიანი კლინიკური კვლევებით უნდა იყოს გამყარებული და დადასტურებული.