ფარისებრი ჯირკვლის ოპერაცია 1872 – ნობელის პრემია ფიზიოლოგიაში 1909
1886 წელს, ჩიყვის სახელით ცნობილი მდგომარეობის გამო გადიდებული ფარისებრი ჯირკვლის ამოკვეთის სირთულეების შესახებ ამერიკელი ქირურგი Samuel Gross-ი თავის ჩანაწერებში წერდა:
„გონიერი ადამიანი ჩიყვით გადიდებული ფარისებრი ჯირკვლის ამოკვეთას არ ეცდება. თუ ქირურგი ასეთი გაბედული ან თავზეხელაღებული აღმოჩნდა, დანის ყოველი მოქნევისას სისხლს დაღვრის, და თუ მისი მსხვერპლი ამ საშინელი ხოცვა-ჟლეტის დასრულებამდე იცოცხლებს, თავი იღბლიანად უნდა ჩათვალოს.“
ჩიყვი იოდის ნაკლებობით ვითარდება; იოდი ხელს უწყობს ფარისებრი ჯირკვლის მუშაობას, რომელიც მეტაბოლიზმისა და ზრდისთვის აუცილებელ ჰორმონებს სინთეზავს. ფარისებრი ჯირკვლის თანამედროვე წარმატებული ოპერაციები შვეიცარიელი ქირურგით, Emil Theodor Kocher-ით დაიწყო, რომელმაც 1872 წლიდან ათასობით ოპერაცია ჩაატარა. Kocher-მა ფარისებრი ჯირკვლის ფიზიოლოგიის, პათოლოგიისა და ქირურგიის შესწავლისთვის ნობელის პრემია მიიღო.
სამწუხაროდ, მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანებს ფარისებრი ჯირკვლის გარეშე წლების განმავლობაში ცხოვრება შეუძლიათ, მისი ჰორმონების ნაკლებობა საბოლოოდ ფსიქიკურ და ფიზიკურ დარღვევებს იწვევს. Kocher-ი ამბობდა: „ჩიყვით დაავადებული ადამიანები ვეგეტატიური არსებობისთვის გავწირე, [ბევრი მათგანი] კრეატინინად ვაქციე, გადავარჩინე, რათა ეცხოვრათ ცხოვრებით, რომელიც ცხოვრებად არ ღირდა.“
კისერში მდებარე ფარისებრ ჯირკვალს ორი წილისგან შემდგარი სტრუქტურა აქვს, რომელიც პეპლის ფრთებს ჰგავს. ჯირკვლის მიერ გამოყოფილი ორი ძირითადი ჰორმონია ტრიიოდთირონინი და თიროქსინი.
- ჰიპერთირეოზი მდგომარეობაა, როდესაც ეს ჰორმონები ჭარბად წარმოიქმნება; მის სიმპტომებს შორისაა წონის კლება, გულისცემის აჩქარება და სისუსტე.
- ჰიპოთირეოზი კი ჰორმონების არასაკმარის წარმოქმნას ნიშნავს და მისი სიმპტომებია დაღლილობა, შეკრულობა და თმის ცვენა.
საბედნიეროდ, ჰიპერთირეოზის მკურნალობა სხვადასხვა გზით შეიძლება, მაგალითად, რადიოაქტიური იოდით, რომელიც ფარისებრ ჯირკვალში გროვდება და მის მთლიანად ან ნაწილობრივ განადგურებას იწვევს. ამ მკურნალობის შედეგად ადამიანს შეიძლება ჰიპოთირეოზის ნიშნები განუვითარდეს, თუმცა მათი მკურნალობა სინთეზური თიროქსინის შემცველი აბების ყოველდღიური მიღებით შესაძლებელია.
თუ ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დონე დაბალია, თავის ტვინში არსებული ჰიპოთალამუსი გამოყოფს თირეოტროპინის გამათავისუფლებელ ჰორმონს (TRH), რომელიც ჰიპოფიზს ფარისებრი ჯირკვლის მასტიმულირებელი ჰორმონის (TSH) გამოყოფას აიძულებს. ამგვარად ფარისებრი ჯირკვლის მიერ ჰორმონების წარმოება სტიმულირდება. იმავე პრინციპით, თუ მისი ჰორმონების დონე მაღალია, TRH-ისა და TSH-ის წარმოება ითრგუნება.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: შვეიცარიელი ქალი, რომელსაც Emil Theodor Kocher-მა ოპერაცია გაუკეთა
სტატიაში მოხსენიებული ისტორიული პირები: Samuel David Gross (1805–1884), Emil Theodor Kocher (1841– 1917)
- წინა თემა: სამედიცინო თერმომეტრი 1866 – სიცხის საზომები
- შემდეგი თემა: კეთრი 1873 – ღვთის წყევლა
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.