სამედიცინო თერმომეტრი 1866 — ტემპერატურის საზომები
1612 წელს იტალიელი ექიმი Santorio Santorio ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც თერმომეტრის მსგავს მოწყობილობას რიცხვითი შკალა დაამატა, თუმცა ჰაერის წნევის გავლენის გამო მის ხელსაწყოებს ზუსტი გაზომვა არ შეეძლო.
გერმანელმა ფიზიკოსმა Daniel Gabriel Fahrenheit-მა, რომელმაც სპირტიანი თერმომეტრი 1709 წელს, ვერცხლისწყლიანი კი 1714 წელს გამოიგონა, ვერცხლისწყალი ამჯობინა, რადგან მისი გამოყენება ტემპერატურის ფართო დიაპაზონში შეიძლებოდა. ამასთან, ვერცხლისწყალს სპირტივით დაბალი გაყინვის წერტილი და იმდენად მაღალი დუღილის წერტილი ჰქონდა, რომ წყლის გაყინვის წერტილის ქვემოთ და ზემოთ ტემპერატურის გასაზომად გამოდგებოდა.
ზოგი ადრეული კლინიკური თერმომეტრი თითქმის ერთი ფუტის (25 cm) სიგრძისა იყო, რაც ექიმის ჩანთით ტარებასა და პაციენტზე გამოყენებას ართულებდა. გაზომვას ოც წუთზე მეტი შეიძლებოდა დასჭირვებოდა. ინგლისელმა ექიმმა Thomas Clifford Allbutt-მა 1866 წელს მხოლოდ ექვსი დუიმის (15 cm) სიგრძის კლინიკური თერმომეტრი გამოიგონა, რომლის ჯიბით მუდმივად ტარება და სტეთოსკოპივით ხშირად გამოყენება შეეძლო.
სამედიცინო თერმომეტრების ისტორიაში მნიშვნელოვანი გარდატეხა იყო გერმანელი ექიმის Carl Wunderlich-ის მუშაობა, რომელმაც 1868 წელს 25000 პაციენტის ტემპერატურის მონაცემები გამოაქვეყნა. იმავე წელს შოტლანდიელმა ექიმმა Thomas Maclagan-მა ტიფისა და პნევმონიის მქონე პაციენტების ტემპერატურა შეისწავლა.
Wunderlich-მა არა მხოლოდ პაციენტთა დიდი ჯგუფის ტემპერატურის მონაცემები გამოაქვეყნა, არამედ ადამიანის სხეულის ტემპერატურის „ნორმალური“ დიაპაზონიც განსაზღვრა. მისი აზრით, სხეულის ნორმალური ტემპერატურა დაახლოებით 37°C (98,6°F) იყო. ეს მნიშვნელობები დღესაც ზოგადად მიღებულია, თუმცა შემდგომმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ეს „საშუალო“ მაჩვენებლები ადამიანებსა და დღის სხვადასხვა მონაკვეთს შორის შეიძლება განსხვავდებოდეს.
მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში ელექტრონულმა და ინფრაწითელმა ტექნოლოგიებმა სამედიცინო თერმომეტრები უფრო სწრაფი და ზუსტი გახადა. განსაკუთრებით 1980-იანი წლებიდან ელექტრონული თერმომეტრები გავრცელდა. ვერცხლისწყლიანებთან შედარებით ისინი უფრო უსაფრთხო და მარტივი გამოსაყენებელი იყო. დღეს სამედიცინო თერმომეტრებში ხშირად ინფრაწითელი სენსორები გამოიყენება.
ცხელება ორგანიზმის რეაქციაა ინფექციაზე ან სხვა დაავადებაზე და ჩვეულებრივ დამცავი მექანიზმია. სხეულის ტემპერატურის მომატება ბაქტერიებისა და ვირუსების გამრავლებას ართულებს და იმუნური სისტემის ეფექტიანობას ზრდის. ამიტომ სხეულის ტემპერატურის ზრდა დაავადების პირველი ნიშანი შეიძლება იყოს და ექიმებს ინფექციის ან დაავადების არსებობის დიაგნოსტიკაში დაეხმაროს.
განსაკუთრებით აღწერილია გარკვეული დაავადებების მიმდინარეობის ტიპური „ცხელების მრუდები“, ანუ კონკრეტულ დროს ტემპერატურის მატებისა და კლების კანონზომიერებები. მაგალითად, მუცლის ტიფისა და მალარიის დროს ცხელებას გარკვეული სურათი აქვს. ეს კანონზომიერებები დიაგნოსტიკაში გვეხმარება.
სხეულის ტემპერატურის გასაზომად არსებობს სხვადასხვა თერმომეტრი: პირის, რექტალური, ყურის (ტიმპა), კანის ზედაპირისა და შუბლის (ტემპორალური). ისინი სხვადასხვა ასაკისა და მდგომარეობისთვის შეიძლება უფრო შესაფერისი იყოს.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პიროვნებები: Santorio Santorio (1561–1636), Daniel Gabriel Fahrenheit (1686– 1736), Carl Reinhold August Wunderlich (1815–1877), Thomas Clifford Allbutt (1836–1925), Thomas Maclagan (1838–1903)
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.