Tibbi termometr 1866 – Hərarət ölçənlər

1612-ci ildə italyan həkim Santorio Santorio termometrə bənzər cihazlara rəqəmli şkala əlavə edən ilk şəxslərdən olsa da, hava təzyiqinin ölçmələrə təsiri səbəbindən onun cihazları dəqiq nəticə vermirdi.

1709-cu ildə spirtli termometri, 1714-cü ildə isə civəli termometri icad edən alman fizik Daniel Gabriel Fahrenheit civəyə üstünlük verirdi, çünki civə geniş temperatur aralıqlarında istifadə oluna bilirdi. Bundan əlavə, civənin donma nöqtəsi spirtinki qədər aşağı, qaynama nöqtəsi isə suyun donma nöqtəsindən həm aşağı, həm də yuxarı temperaturları ölçməyə imkan verəcək qədər yüksək idi.

İlk klinik termometrlərin bəziləri təxminən bir fut (25 cm) uzunluğunda idi; bu da onları həkim çantasında daşımağı və xəstələrə tətbiq etməyi çətinləşdirirdi. Ölçmələr iyirmi dəqiqədən çox çəkə bilirdi. İngilis həkim Thomas Clifford Allbutt 1866-cı ildə cibində daim daşıya və stetoskop qədər tez-tez istifadə edə biləcəyi, cəmi altı düym (15 cm) uzunluğunda klinik termometr icad etdi.

Tibbi termometrlərin tarixində mühüm dönüş nöqtəsi 1868-ci ildə 25000 xəstənin temperatur məlumatlarını dərc edən alman həkim Carl Wunderlichin araşdırmalarıdır. Həmin il şotland həkim Thomas Maclagan tif və pnevmoniya xəstələrinin temperatur göstəricilərini araşdırdı. 

Wunderlich yalnız çoxlu sayda xəstənin temperatur məlumatlarını dərc etməklə kifayətlənmədi, insan bədən temperaturunun "normal" aralığını da müəyyənləşdirdi. Onun fikrincə, normal bədən temperaturu təxminən 37°C (98,6°F) idi. Bu göstəricilər hələ də ümumən qəbul edilsə də, sonrakı araşdırmalar həmin "orta" göstəricilərin şəxsdən şəxsə və günün müxtəlif vaxtlarında dəyişə biləcəyini göstərib.

Elektron və infraqırmızı texnologiyalar 20-ci əsrin ikinci yarısında tibbi termometrlərin daha sürətli və dəqiq olmasına kömək etdi. Xüsusilə 1980-ci illərdən etibarən elektron termometrlər geniş yayıldı. Bunlar civəli termometrlərlə müqayisədə daha təhlükəsiz və istifadəsi asan idi. Bu gün tibbi termometrlərdə çox vaxt infraqırmızı sensorlardan istifadə olunur.

Qızdırma orqanizmin infeksiyaya və ya digər xəstəliklərə reaksiyası sayılır və adətən müdafiə mexanizmidir. Orqanizmimizin temperaturunu yüksəltməsi bakteriya və virusların çoxalmasını çətinləşdirir, immun sisteminin fəaliyyətini gücləndirir. Buna görə yüksələn bədən temperaturu xəstəliyin ilk əlaməti ola bilər və həkimlərə infeksiya və ya xəstəliyin mövcudluğunu müəyyənləşdirməkdə kömək edə bilər.

Xüsusilə müəyyən xəstəliklərin gedişində tipik "qızdırma əyriləri" (yəni müəyyən vaxtlarda adətən yüksəlib-enən temperatur nümunələri) təsvir edilib. Məsələn, qarın yatalağı və malyariya kimi xəstəliklərdə müəyyən qızdırma nümunələri var. Bunlar diaqnostika prosesinə kömək edir.

Bədən temperaturunu ölçmək üçün müxtəlif növ termometrlər var: oral, rektal, qulaq (timpanik), dəri səthi və alın (temporal) termometrləri. Onlar müxtəlif yaş qrupları və vəziyyətlər üçün daha uyğun ola bilər.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Santorio Santorio (1561–1636), Daniel Gabriel Fahrenheit (1686– 1736), Carl Reinhold August Wunderlich (1815–1877), Thomas Clifford Allbutt (1836–1925), Thomas Maclagan (1838–1903)

• Əvvəlki mövzu: Mendelin genetikası 1865 – Noxud tədqiqatları
• Sonrakı mövzu: Qalxanabənzər vəz əməliyyatı 1872 – Fiziologiya üzrə Nobel mükafatı 1909