რა არის დისემინირებული ინტრავასკულური კოაგულაცია (DİK)? რა იწვევს და რა სიმპტომები აქვს?
ამ სტატიაში
ინგლისურად „disseminated intravascular coagulation“ (DIC) — დისემინირებული ინტრავასკულური კოაგულაცია (DİK) — მძიმე დაავადებაა, რომელიც სისხლის შედედებასა და სისხლდენასთან დაკავშირებულ პრობლემებს იწვევს. კიბოს ან ინფექციაზე იმუნური სისტემის პათოლოგიური პასუხით გამოწვეული ორგანოთა დისფუნქციის — სეფსისის — მსგავსმა ძირითადმა ჯანმრთელობის პრობლემამ DIC შეიძლება გამოიწვიოს.
DIC-ს ორი განსხვავებული ეტაპი აქვს:
- პირველ ეტაპზე ზედმეტად გააქტიურებული შედედება ვითარდება, რამაც ორგანოები შეიძლება დააზიანოს;
- მეორე ეტაპზე კი ვითარდება ძნელად სამართავი სისხლდენა; ანუ ჯერ შედედება, შემდეგ სისხლდენა.
დადებითი შედეგის მიღწევის საფუძველი ძირითადი დაავადების მკურნალობაა.
რა არის დისემინირებული ინტრავასკულური კოაგულაცია (DIC)?
DIC ვითარდება, როცა ორგანიზმი სისხლის შედედების სისტემაზე კონტროლს კარგავს.
სისხლის კოლტი ჩვეულებრივ დაზიანებისას სისხლდენის შეჩერებას ეხმარება. კოლტის წარმოსაქმნელად ორგანიზმს თრომბოციტები და შედედების ფაქტორები სჭირდება. თრომბოციტები სისხლის უჯრედების ერთ-ერთი სახეობაა. შედედების ფაქტორები კი ცილებია, რომლებიც კოლტების წარმოქმნას იწვევს.
DIC-ის პირველ ეტაპზე შედედების პროცესზე პასუხისმგებელი ცილები ორგანიზმში ზედმეტად აქტიურდება და სისხლძარღვებში მრავალი კოლტის სპონტანურ წარმოქმნას იწვევს. ამ კოლტებმა შეიძლება სასიცოცხლო ორგანოებს, მათ შორის ტვინს, ღვიძლსა და თირკმელებს, სისხლის მიწოდება შეუფერხოს. ეს ამ ორგანოების დაზიანებას იწვევს.
DIC-ის მეორე ეტაპზე სისხლი იმდენად ინტენსიურად დედდება, რომ თრომბოციტები და შედედების ფაქტორები იწურება (ამას „მოხმარების კოაგულოპათიას“ ვუწოდებთ). ეს იწვევს უკონტროლო სისხლდენას, რომელიც შეიძლება კანის უშუალოდ ქვეშ, ცხვირში, პირში ან სხეულის შიგნით განვითარდეს.
რა სიმპტომები აქვს DIC-ს?
სიმპტომები იცვლება იმის მიხედვით, ადამიანს DIC-ის პირველი თუ მეორე ეტაპი აქვს. თუმცა ზოგადად, DIC-ის სიმპტომებია:
- სისხლდენა ჭრილობის ადგილიდან
- სისხლდენა ცხვირიდან, პირიდან ან ღრძილებიდან
- სისხლდენა სწორი ნაწლავიდან ან საშოდან
- სისხლი განავალში ან შარდში
- კანზე მცირე წერტილები ან უფრო დიდი ჩალურჯებები
- გულმკერდის ტკივილი
- ფეხის ტკივილი, ანთება და შეშუპება
სისხლის კოლტის რაიმე ნიშნის მქონე პირებმა სასწრაფოდ უნდა მიიღონ სამედიცინო დახმარება. აუხსნელი ან უკონტროლო სისხლდენის დროსაც დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას.
DIC-ის მიზეზები და რისკფაქტორები
ინფექციით, დაზიანებით ან დაავადებით გამოწვეულმა ძლიერმა ანთებამ DIC შეიძლება გამოიწვიოს. DIC ყოველთვის ჯანმრთელობის სხვა პრობლემის შედეგად ვითარდება და უმეტესად იმ პაციენტებში გვხვდება, რომლებიც მძიმე მიზეზის გამო საავადმყოფოში იმყოფებიან. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ექიმმა და სამედიცინო გუნდმა DIC ამოიცნონ და ადრეულად შეამჩნიონ.
სეფსისი DIC-ის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია. სეფსისის მქონე პირის ორგანიზმი ანთების გამომწვევ ინფექციას მთელ სხეულში გავრცელებული პასუხით რეაგირებს. სეფსისის მქონეთა დაახლოებით 35%-ს DIC უვითარდება.
DIC-ის მიზეზები შეიძლება იყოს აგრეთვე:
- ორგანოს მძიმე დაზიანება: ეს შეიძლება ღვიძლის ციროზმა, პანკრეატიტმა, მძიმე ტრავმამ ან დამწვრობამ, ან დიდმა ოპერაციამ გამოიწვიოს.
- გადაჭარბებული იმუნური რეაქცია: ის შეიძლება არასწორმა სისხლის ტრანსფუზიამ (გადასხმამ), ორგანიზმის მიერ გადანერგილი ორგანოს უარყოფამ ან ისეთი ტოქსინის ზემოქმედებამ გამოიწვიოს, როგორიცაა გველის შხამი.
- ორსულობის მძიმე გართულებები: სისხლის მიმოქცევაში მოხვედრილი ამნიონური სითხე, მშობიარობისას ან მის შემდეგ ძლიერი სისხლდენა და ორსულობისას საშვილოსნოსგან პლაცენტის მოცილება ორსულობის მძიმე გართულებებია და მათაც DIC შეიძლება გამოიწვიონ.
- ძალიან იშვიათად DIC-ის მიზეზი კიბოც შეიძლება გახდეს.
ცხრილი 1: ქვემოთ ჩამოთვლილია DIC-თან დაკავშირებული დაავადებები და მათი შესაძლო შედეგები:
როგორ ისმება DIC-ის დიაგნოზი?
DIC-ის დიაგნოსტიკისთვის სპეციალისტები პირის სამედიცინო ისტორიას ეცნობიან, ფიზიკურ გასინჯვას ატარებენ და საჭირო ტესტებს ნიშნავენ. DIC-ის დიაგნოზის დასასმელად ერთი ცალკეული ტესტი არ არსებობს.
2007 წელს მკვლევრებმა შეიმუშავეს ქულათა სისტემა, რომელიც სპეციალისტებს DIC-ის დიაგნოსტიკაში შეიძლება დაეხმაროს. ამ სისტემაში გათვალისწინებულია:
- თრომბოციტების მაჩვენებელი
- პროთრომბინის დრო (PT), ანუ სისხლის შედედებისთვის საჭირო დრო
- ფიბრინის მარკერები — ფიბრინი კოლტების წარმოქმნისთვის მნიშვნელოვანი ნივთიერებაა
- ფიბრინოგენის დონე — დაზიანების შემდეგ ორგანიზმი მას ფიბრინად გარდაქმნის
DIC-ის მეორე ეტაპზე პაციენტს თრომბოციტებისა და ფიბრინოგენის დაბალი დონე და გახანგრძლივებული შედედების დრო ექნება.
ცხრილი 2: ქვემოთ მოცემულია DIC-ის დიაგნოსტიკისთვის გამოყენებული ქულათა სისტემა. თუ ჯამური ქულა 5 ან მეტია, DIC-ის დიაგნოზი ისმება.
DIC-ის მქონე პირებს ხშირად იმავდროულად აქვთ სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა, რომელსაც მკურნალობა სჭირდება. ამიტომ, თუ DIC-ის მიზეზი უცნობია, სპეციალისტები ძირითადი ჯანმრთელობის პრობლემის დასადგენად ტესტებს ჩაატარებენ.
როგორ მკურნალობენ DIC-ს?
DIC-ის მკურნალობის მიზანია შედედების ან სისხლდენის კონტროლი და მათი გამომწვევი ძირითადი მდგომარეობის მკურნალობა.
DIC-ის პირველ ეტაპზე სისხლის გამათხელებელმა პრეპარატებმა სისხლის შედედების შეჩერებით ორგანოთა დაზიანება შეიძლება აღკვეთოს. თუმცა პაციენტი შეიძლება მეორე ეტაპზე გადავიდეს და ძლიერი სისხლდენა ჰქონდეს, ან სისხლდენის გამო გართულებების მაღალი რისკის ქვეშ იყოს. ასეთ დროს მას შეიძლება პლაზმის, თრომბოციტების ან შედედების ფაქტორების გადასხმა დასჭირდეს.
სპეციალისტები თრომბოციტებისა და პლაზმის დამატებას მხოლოდ შემდეგ შემთხვევებში განიხილავენ:
თუ პირს:
- აქტიური სისხლდენა აქვს
- სისხლდენის მაღალი რისკი აქვს
- ინვაზიური (ჩარევითი) სამედიცინო პროცედურა სჭირდება
ძირითადი დაავადების მკურნალობა ადამიანის მდგომარეობაზე იქნება დამოკიდებული. მაგალითად:
- ანტიბიოტიკოთერაპია სეფსისის დროს
- ოპერაცია მათთვის, ვისაც შეიძლება შინაგანი დაზიანება ჰქონდეს
- პლაცენტის აშრევების მქონე ორსულებში, თუ შესაძლებელია, ნაადრევი მშობიარობა
რა გართულებები აქვს DIC-ს?
DIC მძიმე მდგომარეობაა და გარკვეული გართულებები შეიძლება გამოიწვიოს:
- სიცოცხლისთვის საშიში სისხლდენა
- განგრენა (ქსოვილის სიკვდილი ჟანგბადით მდიდარი სისხლის ნაკლებობის გამო)
- ინსულტი
- ვენური თრომბოემბოლია
- გულის შეტევა
- თირკმლის მწვავე უკმარისობა
- სამედიცინო შოკი
DIC-მა შეიძლება ასევე გამოიწვიოს მდგომარეობა, რომელსაც მრავალორგანული დისფუნქციის სინდრომს ან მრავალორგანულ უკმარისობას უწოდებენ. ის პოტენციურად შექცევადია, თუმცა ძალიან მძიმეა, შეიძლება სწრაფად განვითარდეს და სიცოცხლის დაკარგვა გამოიწვიოს.
DIC-ის მქონე ზოგი პირი შეიძლება გამოჯანმრთელდეს, თუმცა სიკვდილიანობა მაღალია. სეფსისის ან ტრავმის მქონე პირებში DIC-თან დაკავშირებული სიკვდილიანობა ორჯერამდე იზრდება.
მწვავე და შექცევადი DIC-ის მქონე პირი შეიძლება სრულად გამოჯანმრთელდეს. თუმცა ეს მის მდგომარეობასა და იმაზეა დამოკიდებული, რამდენად სწრაფად დაიწყო მკურნალობა. DIC-ის ძალიან ადრეულ ეტაპზე დიაგნოსტიკა და სწრაფი მკურნალობა დადებითი შედეგის შანსს გაზრდის.
რადგან DIC ორგანოთა მრავალ სისტემას შეიძლება შეეხოს, გამოჯანმრთელებას დიდი დრო შეიძლება დასჭირდეს. პირის გადარჩენისა და გამოჯანმრთელებისთვის საჭირო იქნება სხვადასხვა დარგის ჯანდაცვის სპეციალისტთა გუნდური მუშაობა.
შეჯამება
DIC მდგომარეობაა, რომელიც სისხლის უკონტროლო შედედებას იწვევს. როცა ორგანიზმში კოლტების წარმოქმნაში მონაწილე თრომბოციტები და ცილები იწურება, ადამიანს სისხლდენა ეწყება. ეს სისხლდენა შეიძლება პირში, სწორ ნაწლავში, საშოში ან კანის ქვეშ განვითარდეს.
DIC ყოველთვის ჯანმრთელობის სხვა მდგომარეობის შედეგად ვითარდება და ძირითადი მიზეზი ჩვეულებრივ ჯანმრთელობის მძიმე პრობლემაა.
მკურნალობა მოიცავს შედედებისა და სისხლდენის კონტროლს და ნამდვილი ძირითადი მიზეზის შეძლებისდაგვარად სწრაფ მკურნალობას.
*
ცხრილი 3: ქვემოთ მოცემულია ჯანდაცვის პროფესიონალებისთვის მომზადებული DIC-ის მკურნალობის ალგორითმი:
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.