انعقاد منتشر داخل عروقی (DİK) چیست؟ علت‌ها و نشانه‌های آن کدام‌اند؟
در این مقاله
انعقاد منتشر داخل عروقی که نام انگلیسی آن «disseminated intravascular coagulation» (DIC) است و با DİK نیز نشان داده می‌شود، بیماری جدی‌ای است که باعث مشکلات لخته شدن خون و خون‌ریزی می‌شود. سرطان یا اختلال عملکرد اندام بر اثر پاسخ غیرطبیعی دستگاه ایمنی به عفونت، یعنی سپسیس ، از وضعیت‌های زمینه‌ای هستند که DIC ممکن است در پی آن‌ها رخ دهد.
DIC دو مرحله متفاوت دارد:
- نخست، فعالیت بیش‌ازحدی که می‌تواند به اندام‌ها آسیب بزند، باعث لخته شدن خون می‌شود؛
- مرحله دوم باعث خون‌ریزی می‌شود که مهار آن دشوار است؛ یعنی ابتدا لخته شدن و سپس خون‌ریزی رخ می‌دهد.
درمان وضعیت زمینه‌ای، پایه دستیابی به نتیجه مطلوب است.
انعقاد منتشر داخل عروقی (DIC) چیست؟
DIC زمانی رخ می‌دهد که بدن کنترل دستگاه انعقاد خون را از دست می‌دهد.
لخته خون در حالت طبیعی به توقف خون‌ریزی پس از آسیب کمک می‌کند. بدن برای ساخت لخته به پلاکت‌ها و عوامل انعقادی نیاز دارد. پلاکت‌ها نوعی سلول خونی هستند و عوامل انعقادی، پروتئین‌هایی‌اند که باعث شکل‌گیری لخته می‌شوند.
در مرحله نخست DIC، پروتئین‌های مسئول فرایند انعقاد بیش‌ازحد فعال می‌شوند و باعث تشکیل خودبه‌خودی لخته‌های فراوان در رگ‌ها می‌شوند. این لخته‌ها می‌توانند جریان خون به اندام‌های حیاتی، از جمله مغز، کبد و کلیه‌ها را مسدود کنند و به آن‌ها آسیب بزنند.
در مرحله دوم DIC، خون آن‌قدر لخته می‌شود که پلاکت‌ها و عوامل انعقادی تمام می‌شوند؛ به این وضعیت «اختلال انعقادی مصرفی» می‌گوییم. این امر باعث خون‌ریزی مهارنشده‌ای می‌شود که ممکن است درست زیر پوست، در بینی یا دهان، یا داخل بدن رخ دهد.
نشانه‌های DIC کدام‌اند؟
نشانه‌های فرد بسته به اینکه در مرحله نخست یا دوم DIC باشد، متفاوت است. اما به‌طور کلی نشانه‌های DIC عبارت‌اند از:
- خون‌ریزی از محل زخم
- خون‌ریزی از بینی، دهان یا لثه
- خون‌ریزی از رکتوم یا واژن
- خون در مدفوع یا ادرار
- نقطه‌های کوچک روی پوست یا کبودی‌های بزرگ‌تر
- درد قفسه سینه
- درد، التهاب و تورم پا
افرادی که هرگونه نشانه لخته خون را تجربه می‌کنند، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنند. در صورت خون‌ریزی بی‌دلیل یا مهارنشدنی نیز بلافاصله با 112، شماره اضطراری ترکیه، تماس بگیرید یا کمک پزشکی بخواهید.
علت‌ها و عوامل خطر DIC
التهاب شدید ناشی از عفونت، آسیب یا بیماری می‌تواند باعث DIC شود. DIC همیشه در نتیجه یک وضعیت سلامت دیگر رخ می‌دهد و بیشتر در بیمارانی دیده می‌شود که به دلیل مشکلی جدی در بیمارستان بستری‌اند. بنابراین مهم است پزشک و تیم درمان DIC را بشناسند و زود متوجه آن شوند.
سپسیس شایع‌ترین علت DIC است. فرد مبتلا به سپسیس، به عفونت ایجادکننده التهاب پاسخی در سراسر بدن می‌دهد. حدود 35% از افراد مبتلا به سپسیس دچار DIC می‌شوند.
علت‌های دیگر DIC ممکن است این موارد باشند:
- آسیب عمده اندام: این وضعیت می‌تواند از سیروز کبدی، پانکراتیت، آسیب یا سوختگی شدید، یا جراحی بزرگ ناشی شود.
- واکنش ایمنی بیش‌ازحد: ممکن است بر اثر انتقال خون نامناسب، رد اندام پیوندی توسط بدن یا مواجهه با ماده سمی مانند زهر مار رخ دهد.
- عوارض جدی بارداری: نشت مایع آمنیوتیک به جریان خون، خون‌ریزی زیاد هنگام یا پس از زایمان، یا جدا شدن جفت از رحم هنگام بارداری، عوارض جدی بارداری هستند که می‌توانند باعث DIC شوند.
- در موارد بسیار نادر، سرطان نیز می‌تواند باعث DIC شود.
جدول 1: در ادامه، بیماری‌های مرتبط با DIC و پیامدهای احتمالی آن‌ها فهرست شده‌اند:
DIC چگونه تشخیص داده می‌شود؟
متخصصان برای تشخیص DIC، سابقه پزشکی فرد را بررسی می‌کنند، معاینه جسمی انجام می‌دهند و آزمایش‌های لازم را درخواست می‌کنند. برای تشخیص DIC، یک آزمایش واحد وجود ندارد.
در 2007، پژوهشگران یک سامانه امتیازدهی طراحی کردند که می‌تواند در تشخیص DIC به متخصصان کمک کند. موارد در نظر گرفته‌شده در این سامانه عبارت‌اند از:
- شمار پلاکت
- زمان پروترومبین (PT)، یا مدت لخته شدن خون
- نشانگرهای فیبرین؛ ماده‌ای مهم برای ساخت لخته‌های خون
- سطح فیبرینوژن که بدن پس از آسیب آن را به فیبرین تبدیل می‌کند
در مرحله دوم DIC، بیمار پلاکت و فیبرینوژن پایین و زمان لخته شدن طولانی خواهد داشت.
جدول 2: در ادامه، سامانه امتیازدهی مورد استفاده در تشخیص DIC دیده می‌شود. اگر امتیاز کل 5 یا بیشتر باشد، DIC تشخیص داده می‌شود.
اغلب افراد دارای DIC، هم‌زمان وضعیتی تهدیدکننده زندگی دارند که به درمان نیاز دارد. بنابراین اگر علت DIC فرد مشخص نباشد، متخصصان برای شناسایی مشکل زمینه‌ای آزمایش انجام خواهند داد.
DIC چگونه درمان می‌شود؟
هدف درمان DIC، مهار لخته شدن یا خون‌ریزی و درمان وضعیت زمینه‌ای ایجادکننده آن است.
در مرحله نخست DIC، داروهای رقیق‌کننده خون ممکن است با متوقف کردن لخته شدن، از آسیب اندام جلوگیری کنند. اما بیمار ممکن است به مرحله دوم برسد و خون‌ریزی زیادی داشته باشد یا به دلیل خون‌ریزی در معرض خطر بالای عوارض باشد. در این وضعیت ممکن است به انتقال پلاسما، پلاکت یا عوامل انعقادی نیاز پیدا کند.
متخصصان تنها در شرایط زیر، تجویز پلاکت و پلاسما را در نظر می‌گیرند:
اگر فرد:
- خون‌ریزی فعال داشته باشد
- خطر خون‌ریزی بالایی داشته باشد
- لازم باشد تحت یک اقدام پزشکی تهاجمی قرار گیرد
درمان وضعیت زمینه‌ای، بسته به شرایط فرد متفاوت خواهد بود؛ برای نمونه:
- درمان آنتی‌بیوتیکی برای سپسیس
- جراحی برای افرادی که ممکن است آسیب داخلی داشته باشند
- زایمان زودهنگام، در صورت امکان، برای زنان باردار دارای جداشدگی جفت
عوارض DIC کدام‌اند؟
DIC وضعیتی جدی است و ممکن است به عوارض مشخصی بینجامد:
- خون‌ریزی تهدیدکننده زندگی
- گانگرن؛ مرگ بافت بر اثر کمبود خون غنی از اکسیژن
- فلج
- ترومبوآمبولی وریدی
- حمله قلبی
- نارسایی حاد کلیه
- شوک پزشکی
DIC همچنین ممکن است باعث وضعیتی موسوم به سندرم اختلال عملکرد چنداندامی یا نارسایی چنداندامی شود. این وضعیت بالقوه برگشت‌پذیر است، اما بسیار جدی است، می‌تواند سریع ایجاد شود و به مرگ بینجامد.
برخی افراد دارای DIC ممکن است بهبود یابند، اما میزان مرگ بالاست. در افراد مبتلا به سپسیس یا تروما، میزان مرگ بر اثر DIC ممکن است تا دو برابر برسد.
فرد دارای DIC حاد و برگشت‌پذیر ممکن است کاملاً بهبود یابد؛ اما این به شرایط او و سرعت آغاز درمان بستگی دارد. تشخیص DIC در مرحله بسیار زودهنگام و درمان سریع، احتمال نتیجه مطلوب را افزایش می‌دهد.
چون DIC می‌تواند بر دستگاه‌های اندامی بسیاری اثر بگذارد، بهبود ممکن است زمان زیادی ببرد. برای بقا و بهبود فرد، به کار گروهی متخصصان سلامت از چند حوزه نیاز خواهد بود.
خلاصه
DIC وضعیتی است که باعث لخته شدن مهارنشده خون می‌شود. هنگامی که پلاکت‌ها و پروتئین‌های مسئول ساخت لخته در بدن تمام شوند، فرد شروع به خون‌ریزی می‌کند. این خون‌ریزی‌ها ممکن است در دهان، رکتوم، واژن یا زیر پوست رخ دهند.
DIC همیشه در نتیجه یک وضعیت سلامت دیگر رخ می‌دهد و علت زمینه‌ای معمولاً مشکلی جدی است.
درمان شامل مهار لخته شدن و خون‌ریزی و رسیدگی هرچه سریع‌تر به علت اصلی زمینه‌ای است.
*
جدول 3: در ادامه، الگوریتم درمان DIC که برای متخصصان سلامت تهیه شده است، دیده می‌شود:
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.