რა არის დივერტიკულიტი? აქვს თუ არა კავშირი მსხვილი ნაწლავის კიბოებთან?

დივერტიკულები საჭმლის მომნელებელი სისტემის კედლის გარეთ თიაქრისებრი გამობერვით წარმოქმნილი ჯიბეებია. ისინი მთელ საჭმლის მომნელებელ სისტემაში შეიძლება გამოჩნდეს, თუმცა ყველაზე ხშირად კოლონში (მსხვილ ნაწლავში) ჩნდება. ჩვეულებრივ პაციენტში ჩივილს არ იწვევს. შესაძლო პრობლემაა ჯიბეების ანთება, ანუ დივერტიკულიტი. პაციენტთა დაახლოებით %4-ში ანთების შედეგად შეიძლება განვითარდეს პერფორაცია (გახვრეტა), აბსცესი და ფისტულა (არასასურველი კავშირი). გარდა იმისა, რომ შესაძლოა საშიში დაავადება იყოს, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა ეკონომიკურ ტვირთსაც ქმნის.

დაავადების ზუსტი მიზეზი უცნობია, თუმცა მიიჩნევა, რომ მრავალი ფაქტორი მონაწილეობს: NSAI (არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო) მედიკამენტების გამოყენება, უმოძრაო ცხოვრება, სიმსუქნე, მოწევა და, შესაძლოა, ყველაზე გავლენიანი — კვების ფორმა. ერთ კვლევაში ვეგანებსა და ვეგეტარიანელებს ხორცის მომხმარებლებთან შედარებით დივერტიკულიტის გამო საავადმყოფოში მიმართვის მაჩვენებელი %31-ით ნაკლები ჰქონდათ. ეს ბადებს კითხვას: „არის კვება (განსაკუთრებით ხორცის მიღება) დივერტიკულიტის განვითარების რისკფაქტორი?“ შედეგი წითელი ხორცის ინტენსიური მომხმარებლებისთვის ცუდი ამბავია. ჟურნალ Gut-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, წითელი ხორცის ინტენსიური მიღება დივერტიკულის ანთების რისკს %58-ით ზრდის.

კვლევაში 40-75 წლის 46.500 მამაკაცის კვებითი ჩვევები 26-წლიანი პერიოდის განმავლობაში ფასდება. გადამუშავებული და დაუმუშავებელი წითელი ხორცის, ფრინველისა და თევზის მოხმარება ყოველკვირეულად ფასდება. ამ პერიოდში 764 მამაკაცს დივერტიკულიტი დაუდგინდა. დივერტიკულის ანთება ყველაზე მეტად კვირაში 6 პორცია წითელი ხორცის მომხმარებლებში ჩანს. თითო პორციაზე %18-იანი ზრდა აღინიშნება. განსაკუთრებით დამნაშავედ მიიჩნევა ხორცი, რომელსაც არ გაუვლია შებოლვის, დამარილების ან მსგავსი დამუშავება, ანუ დაუმუშავებელი ხორცი. პირიქით, დიდი რაოდენობით ფრინველისა და თევზის მოხმარებასთან კავშირი არ გამოვლინდა. ყოველდღიურად ერთი პორცია წითელი ხორცის ნაცვლად ქათმის, ინდაურის ან თევზის არჩევა რისკს %20-ით ამცირებს.

როგორ იწვევს წითელი ხორცის მოხმარება დივერტიკულიტის განვითარებას?

ამის შესახებ რამდენიმე თეორია არსებობს. პირველია წითელი ხორცის მიერ სისხლში C-რეაქტიული ცილისა და ფერიტინის მსგავსი ანთებითი ქიმიური ნივთიერებების გაზრდა. ანთებითი პროცესის წარმოშობა და ქრონიკულად ქცევა არა მხოლოდ დივერტიკულიტის, არამედ კიბოს განვითარებაშიც მონაწილეობს. ანთების შედეგად გარემოში შეიძლება წარმოიქმნას თავისუფალი რადიკალები, რომლებსაც DNA-ის დაზიანება შეუძლიათ. გადამუშავებული წითელი ხორცის (სუჯუქი, სალიამი, სოსისი და სხვ.) მოხმარების კავშირი კოლორექტალურ კიბოებთან უკვე ცნობილია.

დივერტიკულიტების კიბოდ გარდაქმნის კუთხით გამოკვლევაც მნიშვნელოვანია. ასევე წითელი ხორცის მიღებას ყურადღება უნდა მიექცეს სხვა დაავადებებშიც, სადაც ანთებას საკვანძო როლი აქვს, მაგალითად გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებსა და დიაბეტში.

მეორე მხრივ, ზემოქმედება ხდება ნაწლავის ფლორაზე, მიკრობიოტაზე. მიკრობიოტის ცვლილება, ნაწლავის კედლის მთლიანობის დარღვევასა და დამცავი სისტემის პასუხის შეცვლას გამოიწვევს. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მიკრობიოტას ორგანიზმისთვის მნიშვნელოვანი ფუნქციები აქვს და მას ორგანოდაც კი მიიჩნევენ. მისი ცვლილება დივერტიკულიტსა და კოლორექტალურ კიბოებსაც უკავშირდება.

ვთქვით, რომ დაუმუშავებელი ხორცი დივერტიკულიტის განვითარებაში უფრო გავლენიანია. ამასთან, ხორცის მოსამზადებლად მაღალი ტემპერატურის გამოყენება ძალიან გავრცელებულია (შეწვა, გრილი) და მომზადებისას მავნე ნივთიერებები გამოიყოფა. შეიძლება მიკრობიოტა დაზიანდეს და ანთება გაიზარდოს. ხორცისგან საუკეთესო სარგებლის მისაღებად მომზადების ჯანსაღი მეთოდები უნდა ავირჩიოთ.

დივერტიკულების წარმოქმნაში მონაწილე ფაქტორების განხილვისას კოლორექტალური კიბოს ეტიოლოგიაშიც მსგავს ფაქტორებს ვხედავთ: ხორცის მოხმარება, დაბალბოჭკოვანი კვება, უმოძრაობა, მოწევა და სხვ. უნდა გვახსოვდეს, რომ ცხოვრების წესის ამ ცვლილებებს როგორც დივერტიკულიტის, ისე კოლორექტალური კიბოს პრევენციაში მნიშვნელოვანი როლი შეიძლება ჰქონდეს. დივერტიკულის წარმოქმნა უვნებლადაც რომ ჩანდეს, სიფრთხილის გარეშე არასასურველი შედეგები შეიძლება გამოიწვიოს.