რა არის კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბო (KDPK)?

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბო (KDPK) გულისხმობს მდგომარეობას, როდესაც დაავადება მკურნალობას არ პასუხობს და პროგრესირებს. ეს მოიცავს შემთხვევებს, როდესაც დაავადება ტესტოსტერონის დონის შემცირების მიუხედავად განაგრძობს პროგრესირებას. მკურნალობის მიზანი, როგორც წესი, კიბოს სხეულის სხვა ნაწილებში გავრცელების თავიდან აცილებაა.

ჩვეულებრივ, პროსტატის კიბოს ზრდისთვის ტესტოსტერონის იდეალური დონე სჭირდება. მკურნალობით — მაგალითად სათესლეების ქირურგიული მოცილებით ან ჰორმონული ბლოკადით — ტესტოსტერონის დონე მნიშვნელოვნად მცირდება, რაც კიბოს პროგრესირებას ანელებს. KDPK ვითარდება მაშინ, როდესაც კიბო ტესტოსტერონის დაბალ, კასტრაციულ დონეს არ პასუხობს. ეს დონე ჩვეულებრივ დეცილიტრში ტესტოსტერონის 50 ნანოგრამზე ნაკლებს ნიშნავს.

სპეციალისტებისთვის გაუვრცელებელი კიბოს მკურნალობა, როგორც წესი, უფრო მარტივია. ამიტომ KDPK-ის მკურნალობის მიზანია კიბოს სხეულის სხვა ნაწილებში, მაგალითად ძვლებსა ან ლიმფურ კვანძებში გავრცელების თავიდან აცილება.

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს სიმპტომები

ადრეულ ეტაპზე და ჯერ გაუვრცელებელი KDPRK-ის მქონე პაციენტებს ჩვეულებრივ სიმპტომები არ აქვთ. თუმცა შეიძლება განვითარდეს სიმპტომები, რომლებიც დიაგნოსტიკას მოითხოვს. 2016 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ არამეტასტაზური KDPK-ის მქონე პაციენტების დაახლოებით 60%-ში 5 წლის განმავლობაში მეტასტაზური KDPK ვითარდებოდა.

მეტასტაზური KDPK-ის სიმპტომები შეიძლება იყოს დაღლილობა, შარდვისას წვა ან ტკივილი, შარდვის მოთხოვნილების მატება, შარდის სუსტი ან წყვეტილი ნაკადი, ეაკულაციისას ტკივილი, სისხლი სპერმაში ან შარდში, ღებინება, სისუსტე, უმადობა, შფოთვა, ძილის პრობლემები და კოგნიტიური ცვლილებები.

KDPK-ის მქონე პაციენტების 90%-ს ძვლის მეტასტაზები უვითარდება. ამან შეიძლება გამოიწვიოს ძვლის მოტეხილობები, ძვლის ტკივილი და ზურგის ტვინზე ან ნერვზე ზეწოლა.

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს დიაგნოსტიკა

KDPK-ის დიაგნოზი ჩვეულებრივ უკვე პროსტატის კიბოს დიაგნოზის მქონე პირებს ესმებათ. ამის შემდეგ სპეციალისტები სხვადასხვა ტესტს ითხოვენ პაციენტის მდგომარეობის მონიტორინგისა და მკურნალობის ეფექტიანობის შესაფასებლად. კიბოს სტადიისა და გავრცელების დასადგენად შეიძლება გამოიყენონ პროსტატის გასინჯვა, სისხლის ანალიზები და გამოსახულებითი კვლევებიც.

სტადიისა და ავთვისებიანობის ხარისხის განსაზღვრა

ორგანიზმში კიბოს გავრცელებისას KDPK-ის სტადიის დასადგენად გარკვეული კვლევებია საჭირო. პროსტატის კიბოს სტადია დამოკიდებულია ძირითადი სიმსივნის ზომასა და იმაზე, გავრცელებულია თუ არა კიბო ლიმფურ კვანძებსა ან სხეულის სხვა უბნებში. თუ არ გავრცელებულა, განისაზღვრება მისი აგრესიულობა. ამ შეფასებისთვის PSA-ის (პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის) დონის გაორმაგების დრო გაითვალისწინება. ეს გვეხმარება გავარკვიოთ, რამდენად სწრაფად შეიძლება კიბო გავრცელდეს და რომელი მკურნალობა იქნება ყველაზე ეფექტიანი.

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს მართვა და მკურნალობა

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს (KDPK) მკურნალობა დამოკიდებულია კიბოს სტადიაზე, გავრცელების მასშტაბსა და განსაკუთრებით იმაზე, მეტასტაზურია თუ არა ის. მკურნალობის ვარიანტებზე შეიძლება იმოქმედოს ძირითადი სიმსივნის ზომამ და გავრცელების ადგილებმაც.

არამეტასტაზური KDPRK-ის მკურნალობა

არამეტასტაზური KDPK-ის დროს პაციენტს კასტრაციული ტესტოსტერონის დონის მიუხედავად მაღალი PSA აქვს და კიბო სხეულის სხვა ნაწილებში არ გავრცელებულა. ასეთ შემთხვევაში მკურნალობა ჩვეულებრივ მოიცავს:

• ტესტოსტერონის წარმოქმნის დამბლოკავ ინექციებს
• ანდროგენის რეცეპტორების დამბლოკავ პრეპარატებს

ექიმებმა დამატებით შეიძლება სხვა ჰორმონული მკურნალობაც გირჩიონ, მათ შორის ანტიანდროგენები, როგორიცაა enzalutamid ან apalutamid. ალტერნატიულად მათ შეიძლება დროებით შეწყვიტონ ანტიანდროგენული მკურნალობა და პაციენტზე მის გავლენას დააკვირდნენ.

მეტასტაზური KDPRK-ის მკურნალობა

მეტასტაზური KDPRK-ის შემთხვევაში მკურნალობის ვარიანტები ჩვეულებრივ მოიცავს:

• ჰორმონული მკურნალობა: ანტიანდროგენები, ანდროგენის სინთეზის ინჰიბიტორები და სხვა ჰორმონული მკურნალობები.
• სხივური მკურნალობა: გამოიყენება სიმპტომების შესამსუბუქებლად, კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად და შარდვის პრობლემების სამართავად.
• ქიმიოთერაპია: გამოიყენება სიმპტომების სამართავად და კიბოს უჯრედების შესამცირებლად.
• მიზნობრივი მკურნალობა: პრეპარატები, რომლებიც კიბოს უჯრედების ზრდისა და გავრცელების შესაჩერებლად კონკრეტულ უჯრედებზე ან მოლეკულებზეა მიმართული.

მეტასტაზური KDPK ასევე ხშირად ძვლებში ვრცელდება. მეტასტაზური ძვლის კიბოს მკურნალობა ჩვეულებრივ მოიცავს:

• კორტიკოსტეროიდები: ამცირებს ანთებას.
• ტკივილგამაყუჩებლები: ამსუბუქებს ძვლის ტკივილს.
• ძვლის მარეგულირებელი საშუალებები: აძლიერებს ძვლებს და მათ დასუსტებას აფერხებს (მაგალითად ბისფოსფონატები).
• კიფოპლასტიკა: ასტაბილურებს ჩამოშლილ ძვლებს. მას ცემენტირებასაც უწოდებენ.
• სხივური მკურნალობა: ამცირებს ან ანადგურებს კიბოს უჯრედებს.

კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბო და გადარჩენა 

არამეტასტაზური KDPK ჩვეულებრივ 3-5 წელიწადში მეტასტაზურ KDPK-ად იქცევა. მეტასტაზური KDPK-ის 5-წლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი დაახლოებით 30%-ია. ეს ნიშნავს, რომ დიაგნოზის შემდეგ პაციენტების დაახლოებით 30%-ს კიდევ სულ მცირე 5 წლის სიცოცხლე შეუძლია. ადრეული სტადიისა და გაუვრცელებელი პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტების 5-წლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი კი 99%-ია.

შეჯამებით, KDPK არის პროსტატის კიბო, რომელიც ტესტოსტერონის უკიდურესად დაბალი დონის მიუხედავად ზრდას განაგრძობს. მისი მართვა შეიძლება მოიცავდეს ჰორმონულ მკურნალობას, სხივურ თერაპიას, ქიმიოთერაპიასა და მიზნობრივ მკურნალობას და, როგორც წესი, ინდივიდუალურ მდგომარეობაზეა მორგებული. მეტასტაზური კიბოს ეს ტიპი ხშირად ძვლებში ვრცელდება და შეიძლება ძვლის ტკივილი და მოტეხილობები გამოიწვიოს.

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები