რა არის ლიმფედემა? — ნიშნები და მკურნალობა
ამ სტატიაში
ჩვენი უჯრედები სითხიან გარემოში იმყოფება. ამ სითხეს, რომელშიც უჯრედებია, ლიმფური სითხე ეწოდება. ხოლო სისტემას, რომელიც სხეულში სითხის რაოდენობას აბალანსებს, ლიმფური სისტემა ეწოდება. ლიმფური სისტემა შედგება ლიმფური სისხლძარღვების, ლიმფური კაპილარების, ლიმფური უჯრედების, ლიმფური კვანძების, ნუშურა ჯირკვლების, თიმუსისა და ელენთისგან. სითხე, რომელშიც უჯრედებია, საჭირო საკვებსა და ჟანგბადს აწვდის მათ. ამ საჭიროებების დაკმაყოფილების შემდეგ სითხეში გამოყოფილ ნარჩენ ნივთიერებებს ლიმფური კვანძები ფილტრავს და ასუფთავებს, ხოლო ლიმფა სისხლის მიმოქცევას უერთდება. იმუნურ სისტემასთან ერთად მომუშავე ლიმფური სისტემა თავდაცვითი სისტემის დამცავი ფილტრია.
რადგან არ არსებობს სისხლის მიმოქცევის არტერიისა და გულის მსგავსი დამხმარე მექანიზმი, ლიმფურ სადინრებში ლიმფური სითხის მოძრაობა კუნთების ძალით ხორციელდება. თუ ლიმფური სითხე იმაზე მეტია, ვიდრე ლიმფურ სისტემას გადატანა შეუძლია, ლიმფედემა ვითარდება. სხვა სიტყვებით, ეს არის ლიმფური სითხის ქსოვილებს შორის გაჟონვითა და დაგროვებით გამოწვეული შეშუპება. ლიმფედემა, რომელსაც ხალხში სპილოს დაავადებასაც უწოდებენ, შეიძლება თანდაყოლილი იყოს ან უცნობი მიზეზით წარმოიქმნას. იგი ასევე შეიძლება განვითარდეს ქირურგიული ჩარევის, რადიოთერაპიის, ინფექციის ან ტრავმის შემდეგ.
იგი განსაკუთრებით გვხვდება ხელებსა და ფეხებზე კიბოს მქონე პაციენტებში, რომლებმაც რადიოთერაპია ჩაიტარეს ან საზარდულისა და იღლიის ლიმფური სისხლძარღვები ან კვანძები ამოეკვეთათ.
მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული სამკურნალო მეთოდი არ არსებობს, ლიმფედემის კონტროლი შესაძლებელია.
რა არის ლიმფედემის ნიშნები და მიზეზები?
ლიმფედემის ყველაზე გამოკვეთილი ნიშანია ხელებისა და ფეხების შეშუპება. კანი მყარი და დაჭიმული ჩანს. შეშუპება ზღუდავს ფეხების მოძრაობას, იდაყვში ან მუხლის უკან დაჭიმულობასა და მგრძნობელობას იწვევს, ხელებსა და ფეხებში კი შეგრძნების დაკარგვასა და სახსრების გაშეშებას წარმოქმნის.
ლიმფედემის ნიშნები:
- ფეხების ან ხელების შეშუპება, ხელისა და ფეხის თითების ჩათვლით
- ფეხებში ან ხელებში სიმძიმე და დაჭიმულობა
- ხელების ან ფეხების მოძრაობის შეზღუდვა
- ხელებში ან ფეხებში ტკივილი და დისკომფორტი
- ხელებში ან ფეხებში განმეორებითი ინფექცია
- ხელების ან ფეხების კანის გასქელება და გამკვრივება
ლიმფედემის მიზეზები:
ლიმფედემა ვითარდება, როდესაც ლიმფური კვანძები ან სისხლძარღვები ლიმფური სითხის ეფექტიან დინებას ვერ უზრუნველყოფს. იგი შეიძლება თავად ლიმფური წარმოშობის იყოს (პირველადი ლიმფედემა), ან გარკვეული დაავადებით განვითარდეს (მეორეული ლიმფედემა).
- პირველადი ლიმფედემის მიზეზები: პირველადი ლიმფედემა იშვიათად გვხვდება გენეტიკურ მდგომარეობებთან ერთად, სხეულის ლიმფური სისხლძარღვების პრობლემების გამო. ასეთ შემთხვევებში დაავადება ხელებზე მეტად ფეხებს აზიანებს.
- მეორეული ლიმფედემის მიზეზები: ვითარდება ლიმფური კვანძების ან სისხლძარღვების დაზიანების შედეგად;
- ოპერაცია: ლიმფური კვანძებისა და სისხლძარღვების ამოკვეთის ან გადაჭრის შემდეგ ვითარდება, რადგან დარჩენილი კვანძები და სისხლძარღვები ამოღებულთა ფუნქციას ვერ ანაზღაურებს.
- რადიოთერაპია: რადიოთერაპიის დროს წარმოქმნილი ჭრილობის ან ანთების გამო ლიმფის დინების შემცირების შედეგად ვითარდება.
- კიბოს უჯრედები: შეიძლება წარმოიქმნას ლიმფურ კვანძებსა და სისხლძარღვებთან ახლოს მდებარე ლიმფური სისხლძარღვების სიმსივნური უჯრედებით დაბლოკვის შედეგად.
- ინფექცია: ლიმფური კვანძებისა და სისხლძარღვების ინფიცირებამ შეიძლება ლიმფის დინება შეაფერხოს და ლიმფედემა გამოიწვიოს.
- ტრავმა: ლიმფური კვანძების ან სისხლძარღვების ნებისმიერმა დაზიანებამაც შეიძლება ლიმფედემა გამოიწვიოს.
როგორ დავიცვათ თავი ლიმფედემისგან?
უპირველესად, ჰკითხეთ ექიმს, მოიცავს თუ არა ოპერაცია რომელიმე ლიმფურ კვანძს ან სისხლძარღვს. რისკის შესამცირებლად საჭიროა:
დაიცავით ფეხები და ხელები: მოერიდეთ ინფექციის ხელშემწყობ დაზიანებებს, მაგალითად დამწვრობასა და ჭრილობას. არ გამოიყენოთ ბასრი ნივთები, მაგალითად სამართებელი. შეგიძლიათ ელექტროსაპარსი აირჩიოთ და კერძების მომზადებისას ან ბაღში მუშაობისას ხელთათმანები ატაროთ.
- მოერიდეთ სიცხეს: დაზიანებულ ხელსა თუ ფეხზე გამათბობელი ბალიში არ გამოიყენოთ.
- მაღლა ასწიეთ: შეძლებისდაგვარად დაზიანებული ხელი ან ფეხი ხშირად ასწიეთ მაღლა.
- მოერიდეთ მჭიდრო ტანსაცმელს: დაზიანებულ ხელსა თუ ფეხზე მჭიდრო ტანსაცმლის ჩაცმით სისხლის მიმოქცევა არ შეანელოთ.
- ხელი ან ფეხი სუფთად შეინარჩუნეთ: დაზიანებული ხელი ან ფეხი ყოველდღე შეამოწმეთ და გაწმინდეთ. სისუფთავე კანის ინფიცირებას თავიდან აცილებს.
რა არის შესაფერისი მკურნალობის მეთოდები?
ლიმფედემის მკურნალობა შეშუპების შემცირებისა და ტკივილის კონტროლისთვის ტარდება.
ვარჯიში
დაზიანებული ხელით ან ფეხით მსუბუქი ვარჯიში ლიმფური სითხის მოძრაობას უზრუნველყოფს. უნდა შესრულდეს ნაზი, მსუბუქი მოძრაობები კუნთების გადაღლის გარეშე. ამ სავარჯიშოებს თქვენი მკურნალი ფიზიოთერაპევტი შეადგენს და შესრულების წესში დაგეხმარებათ. ყველაზე შესაფერისი შეიძლება იყოს გახურება, მსუბუქი გაჭიმვა, სუნთქვითი და ტუმბვის მოძრაობები. სითხის დრენაჟის დამხმარე კუნთოვანი აქტივობები უნდა შესრულდეს სახვევის ან კომპრესიული წინდის გამოყენებით.
სახვევი
ვარჯიშისას დაზიანებულ ხელსა თუ ფეხზე მოთავსებული სახვევი მაღალი წნევით ამ უბანში ლიმფის დინებას აჩქარებს და სხეულში განაწილებას უზრუნველყოფს. დასვენებისას კი დაბალი წნევით ხელს უშლის პრობლემურ უბანში სითხის ხელახლა დაგროვებას.
ხელით ლიმფური დრენაჟი
ეს სპეციალური მასაჟია, რომელსაც სპეციალურად მომზადებული გამოცდილი ფიზიოთერაპევტი ატარებს. მსუბუქი ზეწოლა ლიმფის ჯანმრთელი კვანძებისკენ გადინებასა და დაცლას უზრუნველყოფს. არ ჩაიტაროთ მასაჟი, თუ კანის ინფექცია, სისხლის შედედება, გულის პრობლემა ან აქტიური კიბო გაქვთ.
კომპრესიული სამოსი
დაზიანებული ხელის ან ფეხის დამფარავი კომპრესიული სამოსი ლიმფის შეშუპებული უბნიდან გადინებას უზრუნველყოფს. იგი ინდივიდუალური ზომებით, სპეციალური ტექნიკით მზადდება. წნევის დასარეგულირებლად მნიშვნელოვანია ზომების ზუსტად აღება.
კანის მოვლა
შეშუპებული უბნის კანი შრება, ამიტომ დამატენიანებელი უნდა გამოიყენოთ. სასურველია, მის არჩევაზე ექიმს ჰკითხოთ. ამ უბანში შესაძლო სოკოვან ინფექციასაც ექიმი გააკონტროლებს.
ძლიერი ტკივილით მიმდინარე ლიმფედემისას ოპერაცია შეშუპების შესამცირებლად გამოიყენება, თუმცა ამით განკურნება არ ხდება.
თუ ხელებსა თუ ფეხებში ჩივილები გაძლიერდა, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ექიმის ინფორმირების გარეშე არასოდეს გამოიყენოთ თვითნებურად ყურმოკრული რჩევები. ექიმი საჭირო გამოკვლევებს ჩაატარებს და აუცილებელ დამატებებსა და/ან ცვლილებებს შეიტანს.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.