Limfödem nədir? - Əlamətləri və müalicəsi

Hüceyrələrimiz maye mühitdə yerləşir. Hüceyrələrin olduğu bu mayeyə limfa mayesi deyilir. Orqanizmdəki maye miqdarını tarazlaşdıran sistemə isə limfatik sistem deyilir. Limfa sistemi limfa damarları, limfa kapilyarları, limfa hüceyrələri, limfa düyünləri, badamcıqlar, timus vəzi və dalaqdan ibarətdir. Hüceyrələrin olduğu maye lazımi qida və oksigen ehtiyacını qarşılayır. Qida və oksigen ehtiyacı qarşılandıqdan sonra bu mayeyə buraxılan tullantı maddələr limfa düyünləri tərəfindən süzülərək təmizlənir və limfa mayesi qan dövranına qoşulur. İmmun sistemi ilə birlikdə işləyən limfatik sistem müdafiə sisteminin qoruyucu filtri vəzifəsini yerinə yetirir.

Qan dövranındakı arteriya və ürək kimi dövranı dəstəkləyən mexanizm olmadığına görə limfa mayesinin limfa kanallarında dövranı əzələ gücü ilə baş verir. Limfa mayesi limfa sisteminin daşıya biləcəyindən çox olarsa, limfödem yaranır. Başqa sözlə, limfa mayesinin toxumalar arasına sızaraq yığılması nəticəsində yaranan ödemdir. Xalq arasında fil xəstəliyi də adlandırılan limfödem anadangəlmə və ya bilinməyən səbəbdən yarana bilər. Həmçinin cərrahi müdaxilə, radioterapiya, infeksiya və ya travmadan sonra ödem yarana bilər.

Xüsusilə radioterapiya alan və ya qasıq, qoltuqaltı limfa damarları və ya limfa düyünləri çıxarılmış xərçəng xəstələrinin qollarında və ayaqlarında görülür.

Müəyyən müalicə üsulu olmasa da, limfödem nəzarətə alına bilər.

Limfödemin əlamətləri və səbəbləri nələrdir?

Limfödemə bağlı ən aydın əlamət qollarda və ayaqlarda görünən ödemdir. Ödemlə birlikdə dəri bərk və gərgin görünür. Ayaqların hərəkətini məhdudlaşdırır, dirsəkdə və ya diz arxalarında gərginlik və həssaslıq yaradır, qollarda və ayaqlarda hissiyat itkisinə və oynaq sərtliyinə səbəb olur.

Limfödemin əlamətləri:

• Əl və ayaq barmaqları daxil olmaqla ayaqlarda və ya əllərdə ödem
• Ayaqlarda və ya qollarda ağırlıq, gərginlik
• Qollarda və ya ayaqlarda məhdud hərəkət qabiliyyəti
• Qollarda və ya ayaqlarda ağrı və narahatlıq hissi
• Qollarda və ya ayaqlarda təkrarlanan infeksiya
• Qol və ya ayaq dərisində qalınlaşma və bərkimə

Limfödemin səbəbləri:

Limfödem limfa düyünlərinin və ya limfa damarlarının limfa mayesinin axınını effektiv təmin edə bilməməsi səbəbindən yaranır. Limfödem limfa mənşəli (birincili limfödem) yarana bildiyi kimi müəyyən xəstəliklə də meydana çıxa bilər (ikincili limfödem).

1. Birincili limfödemin səbəbləri: Birincili limfödem orqanizminizdəki limfa damarlarından qaynaqlanan problemlər səbəbindən genetik vəziyyətlərlə birlikdə nadir hallarda yaranır. Belə hallarda xəstəlik qollardan çox ayaqlara təsir edir.
2. İkincili limfödemin səbəbləri: Limfa düyünləri və ya limfa damarlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır;
3. Əməliyyat: Limfa düyünləri və damarlarının çıxarılması və ya kəsilməsi, qalan limfa düyünləri və damarlarının çıxarılanların vəzifələrini əvəz edə bilməməsi səbəbindən yaranır.
4. Radioterapiya: Radioterapiya zamanı yaranan yara və ya iltihab səbəbindən limfa mayesinin axınının azalması nəticəsində yaranır.
5. Xərçəng hüceyrələri: Limfa düyünləri və limfa damarlarına yaxın nahiyədəki limfatik damarların xərçəng hüceyrələri tərəfindən bloklanması nəticəsində yarana bilər.
6. İnfeksiya: Limfa düyünlərinin və limfa damarlarının infeksiyalaşması limfa mayesinin axınına mane olaraq limfödem yarada bilər.
7. Zədələnmə: Yenə limfa düyünlərində və ya limfa damarlarında hər hansı zədə limfödem yarada bilər.

Limfödemdən necə qoruna bilərik?

Əvvəlcə əməliyyatın hər hansı limfa düyününü və ya damarını əhatə edib-etmədiyini həkiminizdən soruşun. Limfödem riskini azaltmaq üçün edilməli olanlar:

Ayaqları və qolları qoruyun: Yanıq, kəsik kimi infeksiyaya yol açan zədələrdən çəkinin. Ülgüc kimi iti alətlər istifadə etməyin. Elektrik təraş maşını seçə, yemək bişirərkən və ya bağda işləyərkən əlcək taxa bilərsiniz.

• İstidən uzaq durun: Problemli qol və ya ayaqda isidici yastıq istifadə etməyin.
• Yuxarı qaldırın: Problemli ayaq və ya qolunuzu mümkün olduqca tez-tez yuxarı qaldırın.
• Dar geyimlərdən uzaq durun: Problemli ayaq və ya qol üçün dar geyim geyərək qan dövranını ləngitməyin.
• Qol və ya ayağınızı təmiz saxlayın: Problemli ayaq və ya qolunuzu hər gün yoxlayaraq təmizləyin. Təmizləmək dərinin infeksiyalaşmasının qarşısını alır.

Uyğun müalicə üsulları hansılardır?

Limfödem müalicəsi ödemi azaltmaq və ağrını nəzarətə almaq üçün aparılır.

Fiziki məşq

Problemli qol və ya ayağınızla edilən yüngül məşqlər limfa mayesinin hərəkətini təmin edir. Qol və ya ayaqdakı əzələləri yormadan yumşaq və yüngül hərəkətlər edilməlidir. Bu məşqləri müalicənizi aparan fizioterapevt hazırlayacaq və sizə necə məşq etməli olduğunuz barədə kömək edəcəkdir. İsinmə, yüngül gərmə, tənəffüs və pompalama məşqləri ən uyğun ola biləcək məşqlərdir. Maye drenajına kömək edən əzələ fəaliyyətləri sarğı və ya təzyiqli corab istifadə edilərək aparılmalıdır.

Sarğı

Məşq zamanı problemli ayaq və ya qola taxılan sarğı yüksək təzyiq təmin edərək həmin nahiyədə limfa mayesinin axınını sürətləndirir və orqanizmə yayılmasını təmin edir. İstirahət zamanı isə aşağı təzyiq tətbiq edərək limfa mayesinin problemli nahiyədə yenidən toplanmasının qarşısını alır.

Manual limfa drenajı

Bu, xüsusi təlim keçmiş mütəxəssis fizioterapevt tərəfindən aparılan xüsusi masajdır. Yüngül təzyiq limfa mayesinin sağlam limfa düyünlərinə axaraq boşalmasını təmin edir. Dəridə infeksiya, qanda laxtalanma, ürək problemi və ya aktiv xərçəng xəstəliyiniz varsa masaj etdirməyin.

Təzyiqli geyim

Problemli ayağı və ya qolu örtən təzyiqli geyim limfa mayesinin ödem nahiyəsindən xaricə axmasını təmin edir. Bu geyim fərdi ölçü götürülərək xüsusi üsulla hazırlanır. Təzyiqin tənzimlənməsi üçün ölçünün dəqiq olması vacibdir.

Dəriyə qulluq

Ödem olan nahiyənin dərisində quruluq olduğuna görə nəmləndirici istifadə edilməlidir. İstifadə edəcəyiniz nəmləndirici barədə həkiminizlə məsləhətləşmək faydalıdır. Ödemli nahiyənin dərisində yarana biləcək göbələk infeksiyasını da həkiminiz izləyəcəkdir.

Şiddətli ağrılı limfödem olduqda əməliyyat ödemi azaltmaq üçün müraciət edilən üsuldur. Lakin tam müalicə təmin olunmur.

Qollarınızda və ya ayaqlarınızda şikayətləriniz artarsa, vaxt itirmədən həkiminizə müraciət edin. Həkiminizdən xəbərsiz heç vaxt özbaşına eşitdiyiniz tövsiyələri tətbiq etməyin. Həkiminiz lazımi müayinələri apararaq zəruri hesab etdiyi əlavələri və/və ya dəyişiklikləri edəcəkdir.