لنف‌ادم چیست؟ - نشانه‌ها و درمان آن
در این مقاله
سلول‌های ما در محیطی مایع قرار دارند. به این مایع که سلول‌ها در آن هستند مایع لنف می‌گویند. سامانه‌ای که مقدار مایع بدن را متعادل می‌کند، دستگاه لنفاوی نام دارد. دستگاه لنفاوی از رگ‌ها و مویرگ‌های لنفی، سلول‌های لنفی، گره‌های لنفاوی، لوزه‌ها، غدهٔ تیموس و طحال تشکیل شده است. مایعی که سلول‌ها در آن قرار دارند مواد غذایی و اکسیژن لازم را فراهم می‌کند. پس از تأمین این نیاز، مواد زائد آزادشده در مایع، توسط گره‌های لنفاوی پالایش و پاک می‌شوند و مایع لنف وارد دستگاه گردش خون می‌شود. دستگاه لنفاوی که همراه دستگاه ایمنی کار می‌کند، به‌عنوان صافی محافظ دستگاه دفاعی عمل می‌کند.
چون سازوکاری مانند سرخرگ و قلب در گردش خون برای پشتیبانی از گردش لنف وجود ندارد، حرکت مایع لنف در مجاری لنفی با نیروی عضلات انجام می‌شود. اگر مقدار مایع لنف بیش از توان انتقال دستگاه لنفاوی باشد، لنف‌ادم ایجاد می‌شود. به بیان دیگر، این ادم در نتیجهٔ نشت و تجمع مایع لنف میان بافت‌ها ایجاد می‌شود. لنف‌ادم که در زبان عمومی بیماری فیل نیز نامیده می‌شود، ممکن است مادرزادی یا با علتی ناشناخته باشد. همچنین ممکن است پس از جراحی، پرتودرمانی، عفونت یا آسیب ایجاد شود.
به‌ویژه در دست‌ها و پاهای بیماران سرطانی که پرتودرمانی شده‌اند یا رگ‌ها یا غدد لنفی کشالهٔ ران و زیربغل آنان برداشته شده، دیده می‌شود.
اگرچه روش درمانی مشخصی ندارد، می‌توان لنف‌ادم را کنترل کرد.
نشانه‌ها و علل لنف‌ادم چیست؟
بارزترین نشانهٔ لنف‌ادم، تورم دست‌ها و پاهاست. همراه تورم، پوست سفت و کشیده به نظر می‌رسد. این وضعیت حرکت پاها را محدود می‌کند، در آرنج یا پشت زانو کشیدگی و حساسیت ایجاد می‌کند و موجب کاهش حس دست‌ها و پاها و خشکی مفاصل می‌شود.
نشانه‌های لنف‌ادم:
- تورم پاها یا دست‌ها، از جمله انگشتان دست و پا
- احساس سنگینی و کشیدگی در پاها یا دست‌ها
- محدودیت توان حرکت دست‌ها یا پاها
- احساس درد و ناراحتی در دست‌ها یا پاها
- عفونت مکرر دست‌ها یا پاها
- ضخیم و سفت شدن پوست دست‌ها یا پاها
علل لنف‌ادم:
لنف‌ادم به دلیلناتوانی غدد یا رگ‌های لنفی در برقرار کردن مؤثر جریان مایع لنف ایجاد می‌شود. لنف‌ادم ممکن است منشأ لنفی داشته باشد (لنف‌ادم اولیه) یا بر اثر بیماری مشخصی ایجاد شود (لنف‌ادم ثانویه).
- علل لنف‌ادم اولیه: لنف‌ادم اولیه به‌ندرت بر اثر مشکلات رگ‌های لنفی بدن و همراه شرایط ژنتیکی ایجاد می‌شود. در این موارد بیماری پاها را بیشتر از دست‌ها درگیر می‌کند.
- علل لنف‌ادم ثانویه: در نتیجهٔ آسیب غدد یا رگ‌های لنفی ایجاد می‌شود؛
- جراحی: برداشتن یا بریدن غدد و رگ‌های لنفی و ناتوانی غدد و رگ‌های باقی‌مانده در جبران کار بخش‌های برداشته‌شده موجب آن می‌شود.
- پرتودرمانی: در نتیجهٔ کاهش جریان مایع لنف به دلیل زخم یا التهاب ایجادشده هنگام پرتودرمانی رخ می‌دهد.
- سلول‌های سرطانی: ممکن است در نتیجهٔ مسدود شدن عروق لنفی نزدیک غدد و رگ‌های لنفی توسط سلول‌های سرطانی ایجاد شود.
- عفونت: عفونت غدد و رگ‌های لنفی می‌تواند با جلوگیری از جریان مایع لنف موجب لنف‌ادم شود.
- آسیب: همچنین هرگونه آسیب به غدد یا رگ‌های لنفی ممکن است لنف‌ادم ایجاد کند.
چگونه از لنف‌ادم پیشگیری کنیم؟
ابتدا از پزشکتان بپرسید آیا جراحی غده یا رگ لنفی را دربرمی‌گیرد. برای کاهش خطر لنف‌ادم باید:
از پاها و دست‌ها محافظت کنید: از آسیب‌هایی مانند سوختگی و بریدگی که زمینه‌ساز عفونت هستند دوری کنید. وسایل تیز مانند تیغ به کار نبرید. می‌توانید ریش‌تراش برقی را ترجیح دهید و هنگام آشپزی یا باغبانی دستکش بپوشید.
- از گرما دوری کنید: روی دست یا پای درگیر از بالش گرم‌کننده استفاده نکنید.
- بالا نگه دارید: در صورت امکان دست یا پای درگیر را مرتب بالا ببرید.
- از لباس تنگ دوری کنید: با پوشیدن لباس تنگ برای دست یا پای درگیر، گردش خون را کند نکنید.
- دست یا پای خود را تمیز نگه دارید: دست یا پای درگیر را هر روز بررسی و تمیز کنید. تمیز کردن از عفونت پوست جلوگیری می‌کند.
روش‌های درمانی مناسب چیست؟
درمان لنف‌ادم برای کاهش تورم و کنترل درد انجام می‌شود.
ورزش
ورزش‌های سبک با دست یا پای درگیر، مایع لنف را به حرکت درمی‌آورند. حرکات باید نرم و سبک باشند و عضلات دست یا پا را خسته نکنند. این تمرین‌ها را فیزیوتراپیست مسئول درمان شما تنظیم می‌کند و دربارهٔ چگونگی انجام آنها کمک خواهد کرد. گرم کردن، کشش سبک و تمرین‌های تنفسی و پمپاژی می‌توانند مناسب‌ترین تمرین‌ها باشند. فعالیت عضلانی کمک‌کننده به تخلیهٔ مایع باید همراه بانداژ یا جوراب فشاری انجام شود.
بانداژ
بانداژی که هنگام ورزش روی دست یا پای درگیر بسته می‌شود با فشار زیاد جریان مایع لنف را در آن ناحیه سریع می‌کند و موجب توزیع آن در بدن می‌شود. هنگام استراحت نیز با فشار کم از تجمع مجدد مایع لنف در ناحیهٔ درگیر جلوگیری می‌کند.
تخلیهٔ دستی لنف
این ماساژی ویژه است که فیزیوتراپیست متخصص و آموزش‌دیده انجام می‌دهد. فشار ملایم موجب تخلیهٔ مایع لنف با جریان یافتن آن به غدد لنفی سالم می‌شود. اگر عفونت پوست، لختهٔ خون، مشکل قلبی یا سرطان فعال دارید، ماساژ نگیرید.
لباس فشاری
لباس فشاری که دست یا پای درگیر را می‌پوشاند، موجب خروج مایع لنف از ناحیهٔ متورم می‌شود. این لباس با اندازه‌گیری اختصاصی فرد و روشی ویژه ساخته می‌شود. برای تنظیم فشار، دقیق بودن اندازه‌گیری اهمیت دارد.
مراقبت از پوست
چون پوست ناحیهٔ متورم خشک می‌شود، باید مرطوب‌کننده استفاده شود. بهتر است دربارهٔ مرطوب‌کنندهٔ مصرفی با پزشکتان مشورت کنید. عفونت قارچی احتمالی پوست این ناحیه نیز توسط پزشکتان پیگیری خواهد شد.
در لنف‌ادم همراه درد شدید، جراحی یکی از روش‌های کاهش تورم است. با این حال درمان قطعی به شمار نمی‌آید.
اگر شکایت‌های دست‌ها یا پاها بیشتر شدند، بدون اتلاف وقت به پزشکتان مراجعه کنید. هرگز بدون اطلاع پزشک، خودسرانه توصیه‌های شنیده‌شده از دیگران را اجرا نکنید. پزشکتان بررسی‌های لازم را انجام می‌دهد و موارد لازم را اضافه و/یا تغییر خواهد داد.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.