რა არის მეტაბოლური სინდრომი? სიმპტომები, მიზეზები, დიეტა და მკურნალობა

რა არის მეტაბოლური სინდრომი?

მეტაბოლური სინდრომი ეწოდება რისკფაქტორთა ჯგუფს, რომელიც ზრდის ჯანმრთელობის სხვა პრობლემების, მათ შორის გულის დაავადების, ტიპი 2 დიაბეტისა და ინსულტის რისკს. ტერმინი „მეტაბოლური სინდრომი“ სამედიცინო სახელმძღვანელოებში პირველად ოფიციალურად 1998 წელს განისაზღვრა. განმარტებაში სიტყვა „მეტაბოლური“ აღნიშნავს ორგანიზმის ნორმალურ ფუნქციონირებაში მონაწილე ბიოქიმიურ პროცესებს. მეტაბოლური სინდრომი თავისთავად ერთი დაავადება არ არის. ეს მდგომარეობა სინამდვილეში მეტაბოლური დარღვევების ერთობლიობაა.

მეტაბოლური სინდრომი ინდუსტრიული ქვეყნების ზრდასრულთა დაახლოებით 23 პროცენტს ეხება. ამერიკის გულის ასოციაციის თანახმად, ამერიკაში მეტაბოლური სინდრომის მქონე 47 მილიონი ადამიანია. ეს ნიშნავს, რომ ამერიკაში ყოველი 6 ადამიანიდან ერთს მეტაბოლური სინდრომი აქვს.

მეტაბოლური სინდრომი მჭიდროდაა დაკავშირებული წონის მატებასთან. ინსულინრეზისტენტობისა და სიმსუქნის სიხშირის ზრდის გამო ის ყოველდღიურად უფრო გავრცელებული ხდება.

რა არის სინდრომი?

სინდრომიარის ნიშნებისა და ჩივილების ერთობლიობა, რომლებიც თითქოს ერთმანეთთან დაუკავშირებელია, მაგრამ ერთად ერთ მოვლენად ვლინდება. სინდრომები შეიძლება მემკვიდრეობითი იყოს ან შეძენილი მიზეზებით წარმოიქმნას.

რა საფრთხეები ახლავს მეტაბოლურ სინდრომს? 

მეტაბოლური სინდრომით გამოწვეული ჯანმრთელობის რისკები გრძელვადიან პერიოდში ვლინდება და ხშირად სერიოზულია.

• ტიპი 2 დიაბეტი: მეტაბოლური სინდრომის მქონე პაციენტში ტიპი 2 დიაბეტის რისკი ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით 9-დან 30-ჯერ იზრდება. ამასთან, დიაბეტის განვითარებისას იმატებს დამატებითი დაზიანებების რისკიც, მათ შორის თვალის დაზიანების (რეტინოპათიის) და ნერვის დაზიანების (ნეიროპათიის)
• გულ-სისხლძარღვთა დაავადება (ინფარქტი ან ინსულტი): მეტაბოლური სინდრომისას არტერიების გამკვრივება (ათეროსკლეროზი) ვითარდება. ინფარქტისა და ინსულტის რისკი ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით 2-დან 4-ჯერ იზრდება.
• ცხიმოვანი ღვიძლი: ალკოჰოლისგან დამოუკიდებლად ღვიძლში ცხიმი გროვდება, ანთება ვითარდება და ციროზის შესაძლებლობა იზრდება.
• თირკმლის დაზიანება: მეტაბოლური სინდრომი მიკროალბუმინურიასთან (შარდში ცილის გაჟონვასთან) კავშირში თირკმლის დაზიანებას იწვევს.
• ვითარდება ძილში არარეგულარული სუნთქვა, მათ შორის ძილის აპნოეს სინდრომი (ძილისას სუნთქვის შეჩერება)
• შეიძლება გამოვლინდეს პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი (საკვერცხეების კისტოზური დაავადება და თანმხლები ჰორმონული დარღვევა)
• ხანდაზმულებში შეიძლება გამოიწვიოს შემეცნებითი უნარის დაქვეითება და ასაკთან ერთად მზარდი დემენციის რისკი.
• შეიძლება იყოს ჰიპერურიკემია და პოდაგრა.

მეტაბოლურმა სინდრომმა განსაკუთრებით შეიძლება გამოიწვიოს ათეროსკლეროზი (ცხიმების, ქოლესტერინისა და სხვა ნივთიერებების არტერიის შიდა კედელზე მიმაგრება), ანუ არტერიების გამკვრივება. როდესაც არტერიის კედელი ზიანდება, მაგალითად, მომატებული წნევის (ჰიპერტენზიის) გამო, სისხლის კოლტები წარმოიქმნება. კოლტმა შეიძლება ინფარქტი ან ინსულტი გამოიწვიოს.

მეტაბოლური სინდრომის მქონე პაციენტებში მაღალია გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი და ყველა მიზეზით სიკვდილიანობაც. ეს, როგორც ჩანს, უფრო მრავალი რისკფაქტორის ერთობლიობასა და ინსულინრეზისტენტობას უკავშირდება, ვიდრე მხოლოდ სიმსუქნეს. ფრამინგემის კვლევაში აღმოჩნდა, რომ სიმსუქნის მქონე, მაგრამ მეტაბოლური სინდრომის არმქონე პირებში დიაბეტისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი არ იზრდებოდა.

ამასთან, მეტაბოლური სინდრომის მქონე მსუქან პირებშიმეტაბოლური სინდრომის არმქონე, ნორმალური წონის ადამიანებთან შედარებით დიაბეტის რისკი 10-ჯერ, ხოლო გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი ორჯერ მომატებულიაღმოჩნდა. ნორმალური წონის, მაგრამ მეტაბოლური სინდრომის მქონე პირებში დიაბეტის რისკი 4-ჯერ, გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი კი 3-ჯერ მომატებული იყო.

როგორც ჩანს, მომავალში მეტაბოლური სინდრომი მოწევას გადაასწრებს, როგორც გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების წამყვანი რისკფაქტორი.

რა არის მეტაბოლური სინდრომის მიზეზები?

მეტაბოლური სინდრომი მჭიდროდ უკავშირდება არაჯანსაღი კვებისა და ფიზიკური უმოქმედობის ფონზე განვითარებულ სიმსუქნეს, სისხლში ლიპიდების მატებასა და ჰიპერტენზიას.

ჭარბი წონა

სხეულის წონის ზრდა მეტაბოლური სინდრომის მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია. მეტაბოლური სინდრომი ნორმალური წონის მქონეთა მხოლოდ 5 პროცენტში გვხვდება, ჭარბწონიანთა 22 პროცენტში და სიმსუქნის მქონეთა 60 პროცენტში.

ფრამინგემის გულის კვლევაში დაფიქსირდა, რომ 16 წლისა და უფროსი პირების მიერ 2,25 kg ან მეტი წონის მომატება მეტაბოლური სინდრომის განვითარების რისკს 21-დან 45 პროცენტამდე ზრდიდა. მხოლოდ წელის დიდი გარშემოწერილობაც კი ხუთ წელიწადში მეტაბოლური სინდრომის რისკს %46-მდე ზრდის.

ამასთან, ნორმალური წონის ზოგი ადამიანიც ჰიპერტენზიის, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებისა და დიაბეტის რისკის ქვეშაა. უცნობია, წარმოადგენენ თუ არა ისინი მეტაბოლური სინდრომის განსხვავებულ ქვეფენოტიპს (ანუ „ნორმალური წონა, მეტაბოლურად მსუქანი“). გენომურ კვლევაში, რომელმაც ინსულინრეზისტენტობასთან დაკავშირებული 19 გავრცელებული გენეტიკური ვარიანტი შეაფასა, შესაბამისი 11 ვარიანტი გამოვლინდა. ისინი დაკავშირებული იყო მეტაბოლური რისკის მახასიათებლების, ღვიძლის მარკერების, ტიპი 2 დიაბეტისა და კორონარული არტერიების დაავადების მაჩვენებლების ზრდასთან. თუმცა შინაგან ორგანოებსა და კანქვეშ ცხიმოვანი ქსოვილის მატების მიუხედავად, ამ პირებს, სიმსუქნისგან განსხვავებით, სხეულის მასის უფრო დაბალი ინდექსი (BMI) ჰქონდათ.

სხვა ფაქტორები

გენეტიკური თავისებურებები (ეთნიკური წარმოშობა, ოჯახური ისტორია) მეტაბოლურ სინდრომს უკავშირდება. დედისა და მამის მეტაბოლური სინდრომის ისტორია რისკს ზრდის. გენეტიკურმა ფაქტორებმა ასევე შეიძლება ბავშვის მეტაბოლური სინდრომის მახასიათებელთა ცვალებადობის დაახლოებით 50 პროცენტი ახსნას.

ასაკის მატებაც რისკფაქტორია. მეტაბოლური სინდრომის რისკი 40-იან წლებში % 20-ია, 50-იან წლებში % 35-მდე, 60-იან წლებში და შემდეგ კი % 45-მდე იზრდება.

მეტაბოლური სინდრომის რისკთან დაკავშირებული სხვა ფაქტორებია პოსტმენოპაუზური მდგომარეობა, ჰორმონული დისბალანსი, მაგალითად პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი, მოწევა, დაბალი შემოსავალი, ნახშირწყლებით მდიდარი კვება (პური, ცომეული და სხვ.) და ფიზიკური უმოქმედობა. ფრამინგემის გულის კვლევაში უალკოჰოლო გაზიანი და შაქრით დატკბობილი სასმელები მეტაბოლური სინდრომის რისკის ზრდას დაუკავშირეს. ზოგი წამალი (განსაკუთრებით ფსიქიატრიული წამლები, მაგალითად კლოზაპინი და ოლანზაპინი, სტეროიდები და სხვ.) რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის.

რა არის მეტაბოლური სინდრომის სიმპტომები?

მეტაბოლურ რისკფაქტორთა უმრავლესობას სპეციფიკური სიმპტომი არ აქვს. თუმცა წელის დიდი გარშემოწერილობა (მუცლის სიმსუქნე) მეტაბოლური სინდრომის ხილული ნიშანი შეიძლება იყოს.

დიაბეტის (განსაკუთრებით ტიპი 2 დიაბეტის) მქონე მეტაბოლური სინდრომის პაციენტებს შეიძლება სისხლში შაქრის მატებასთან დაკავშირებული ჩივილები ჰქონდეთ. ჩვეულებრივ ვლინდება ძლიერი წყურვილი, ხშირი შარდვა, განსაკუთრებით ღამით, დაღლილობა და მხედველობის დაბინდვა.

მაღალი წნევა, ჩვეულებრივ, უსიმპტომოა, მაგრამ ზოგიერთ ადამიანს შეიძლება თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა ან იშვიათად ცხვირიდან სისხლდენა ჰქონდეს.

მაღალი ინსულინრეზისტენტობის მქონე პირებში შეიძლება გამოვლინდეს ჭამის შემდეგ ძილიანობა, დღის განმავლობაში ტკბილეულის ძლიერი სურვილი და მუდმივი დაღლილობის შეგრძნება.

მეტაბოლური სინდრომის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები 2020

მეტაბოლური სინდრომის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები პირველად 1998 წელს WHO-მ (ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ) განსაზღვრა. დღემდე ბევრმა უწყებამ და ორგანიზაციამ ისინი განაახლა. ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული კრიტერიუმთა სისტემა 2005 წელს განახლებული ქოლესტერინის ეროვნული საგანმანათლებლო პროგრამის (NCEP) ზრდასრულთა მკურნალობის III პანელია (ATP III). 

მეტაბოლური სინდრომისთვის შემოთავაზებულ განმარტებებს შორის NCEP ATP III-ის გამოყენება ყველაზე მარტივია. ექიმებსა და სწავლის მსურველ პაციენტებს შეუძლიათ არაკომპლექსური და ადვილად გასაზომი მაჩვენებლებით ხუთი კრიტერიუმის მიხედვით შეფასება. ამგვარად ადგენენ, არსებობს თუ არა მეტაბოლური სინდრომი.

ქვემოთ მოცემული 5 კრიტერიუმიდან მინიმუმ 3-ის მქონე პირებს მეტაბოლური სინდრომის მქონედ მიიჩნევენ.

1. შაქრის მაღალი დონე: უზმოზე სისხლში შაქარი 100 mg/dL-ზე მეტი ან წამლების მიღება (ინსულინის ან დიაბეტის ტაბლეტების გამოყენება)
2. წელის დიდი გარშემოწერილობა: წელის გარშემოწერილობა;
   1. მამაკაცებისთვის 102 cm ან მეტი;
   2. ქალებისთვის 88 cm ან მეტი
3. მაღალი წნევა (ჰიპერტენზია): სისხლის წნევა 130/85 mmHg ან მეტი, ან წნევის წამლის მიღება
4. HDL („კარგი“) ქოლესტერინის დაბალი დონე: „კარგ“ ქოლესტერინად ცნობილი HDL-ის დონე
   1. მამაკაცებისთვის: 40 mg/dL-ზე ნაკლები;
   2. ქალებისთვის: 50 mg/dL-ზე ნაკლები ან
   3. ქოლესტერინის წამლის მიღება
5. ტრიგლიცერიდების მაღალი დონე: სისხლის ცხიმის, ტრიგლიცერიდის დონე 150 mg/dL ან მეტი, ან ტრიგლიცერიდების დამწევი წამლის მიღება 

ცხადია, რომ რომელიმე ამ რისკფაქტორის არსებობა კარგი არ არის. თუმცა მათი ერთობლიობა ბევრად უფრო სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემების საფუძველს ქმნის, ვიდრე ცალ-ცალკე არსებობა.

კარგი ამბავი კი ისაა, რომ მეტაბოლური სინდრომის მრავალი რისკფაქტორის მიუხედავად, ცხოვრების წესის შეცვლით დაავადების კონტროლი დიდწილად შეგიძლიათ.

როგორ ვითარდება მეტაბოლური სინდრომი? უჯრედული მექანიზმები

ცხიმოვანი ქსოვილიდან გამოყოფილი პროანთებითი ციტოკინები ათეროსკლეროზისა და კორონარული არტერიების დაავადების განვითარებაზეა პასუხისმგებელი. ისინი, კერძოდ, ადიპონექტინის ჰორმონის დონის შემცირებას, ინსულინრეზისტენტობასა და ანთებას იწვევს და კორონარული არტერიების დაავადების წარმოშობასაც უკავშირდება. მეტაბოლურმა სინდრომმა შეიძლება ასევე გამოიწვიოს ღვიძლის დაზიანებათა ჯაჭვი, რომელიც არაალკოჰოლურ ცხიმოვან ღვიძლში, ფიბროზში (ქსოვილის დაზიანებაში), ციროზსა და ღვიძლის კიბოში გადაიზრდება. არაალკოჰოლური ცხიმოვანი ღვიძლის განვითარების ზუსტი მექანიზმი უცნობია. თუმცა მეტაბოლური სინდრომის და განსაკუთრებით ინსულინრეზისტენტობის არსებობა პროანთებით მდგომარეობას დაუკავშირეს.

ინსულინი სისხლში შაქრის დონის მარეგულირებელი ჰორმონია. მისი მნიშვნელოვანი ამოცანაა მომატებული შაქრის უჯრედებში გადატანის დახმარება, რათა ის ენერგიის წყაროდ გამოიყენონ. სისხლში მომატებული, ენერგიისთვის გამოუყენებელი ჭარბი შაქარი ინსულინის გავლენით ქსოვილებში ცხიმად ინახება. სისხლში შაქრის მუდმივი მატების გამო ინსულინს უჭირს ჭარბი შაქრის ქსოვილებში საკმარისად გადატანა და ინსულინრეზისტენტობა ვითარდება. ამის შემდეგ სისხლში შაქრის მაღალი დონე და ჭარბი შაქრის ცხიმოვან ქსოვილად შენახვა გრძელდება. შედეგად ორგანიზმსა და სხვადასხვა ორგანოში ცხიმოვანი უჯრედები მატულობს. ეს ჭარბ წონას, შემდეგ კი სიმსუქნეს იწვევს.

ამასთან, ინსულინრეზისტენტობა მიკროსისხლძარღვოვან დაზიანებას იწვევს, რაც პაციენტს ენდოთელური დისფუნქციის (სისხლძარღვის შიდა სტრუქტურის დარღვევის), სისხლძარღვოვანი წინააღმდეგობის, ჰიპერტენზიისა და სისხლძარღვის კედლის ანთებისადმი მიდრეკილს ხდის. პლაზმინოგენის აქტივატორის ტიპი 1-ისა და ადიპოკინების მატების გამო განვითარებულმა ენდოთელურმა დისფუნქციამ შეიძლება სისხლის თრომბოგენულობა (შედედების მიდრეკილება) გამოიწვიოს. ამასთან, ენდოთელიუმის დაზიანება ორგანიზმის ჰომეოსტაზზე (წონასწორობის შენარჩუნების მცდელობაზე) ზემოქმედებით ათეროსკლეროზულ დაავადებასა და ჰიპერტენზიას იწვევს. არტერიების გამკვრივება და ჰიპერტენზია სხვა რისკებსაც ქმნის, მათ შორის გულის იშემიურ დაავადებასა და თირკმლის უკმარისობას.

მეტაბოლური სინდრომის სკრინინგი (მაღალი რისკის მქონე პირების გამოვლენა)   

ენდოკრინოლოგიური საზოგადოების კლინიკური სახელმძღვანელოები ერთი ან მეტი რისკფაქტორის მქონე ზრდასრულთა შეფასებას სამწლიანი ინტერვალებით გვირჩევს. შეფასება მოიცავს გულის დაავადებისა და ტიპი 2 დიაბეტის მსგავსი მეტაბოლური რისკის მქონე პაციენტთა რეგულარულ სკრინინგსა და გამოვლენას წნევის, წელის გარშემოწერილობის, უზმოზე ლიპიდური პროფილისა და გლუკოზის გაზომვით. პრედიაბეტის მქონე პაციენტებს (გლუკოზის ტოლერანტობის ან უზმოზე გლუკოზის დარღვევით) უზმოზე გლუკოზით ან 2-საათიანი გლუკოზის დატვირთვის ტესტით დიაბეტის განვითარების სკრინინგი 1-2-წლიანი ინტერვალებით უნდა ჩაუტარდეთ.

მაღალი რისკის პირებისთვის უნდა გამოიყენონ შეფასების ალგორითმი, მაგალითად ფრამინგემის რისკის ქულა ან სისტემური კორონარული რისკის შეფასება (SCORE). ამ ალგორითმებით ადამიანის 10-წლიანი გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკი ფასდება და დგინდება, ვის სჭირდება წნევისა და ქოლესტერინის სამკურნალწამლო მკურნალობა.

მეტაბოლურ სინდრომთან დაკავშირებული სხვა მარკერებია C-რეაქტიული ცილის (CRP), ინტერლეიკინ (IL)-6-ისა და პლაზმინოგენის აქტივატორის ინჰიბიტორ (PAI)-1-ის მაღალი დონე, რომლებიც პროანთებით და პროთრომბოზულ (სისხლძარღვის დაზიანებისა და კოლტის წარმომქმნელ) მდგომარეობაზე მიუთითებს. თუმცა მეტაბოლური სინდრომის დროს მათი გაზომვისა და მონიტორინგის მნიშვნელობა ზუსტად ცნობილი არ არის. ამ მარკერების კლინიკური გამოყენება უფრო შესაფერისია გულ-სისხლძარღვთა რისკის შეფასებისა და მისი შემცირების მონიტორინგისთვის. AHA-ის (ამერიკის გულის ასოციაციის) და CDC-ის (ამერიკის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების) სახელმძღვანელოები მეტაბოლური სინდრომის მქონე პაციენტებში CRP ტესტის რეგულარულ გამოყენებას არ გვირჩევს.

როგორ მკურნალობენ მეტაბოლურ სინდრომს?

მეტაბოლური სინდრომი რისკფაქტორების ჯგუფია, რომელიც მოიცავს მუცლის ცხიმს, მაღალ წნევას, სისხლში შაქრის მატებასა და ქოლესტერინის არაჯანსაღ დონეებს. დიაგნოზის დასმისას მკურნალობის მიზანი უნდა იყოს თითოეული ჯანმრთელობის რისკის გაუარესების თავიდან აცილება და, შესაბამისად, დამატებითი რისკების განვითარების ალბათობის შემცირება.

ცხოვრების წესის შეცვლა

მეტაბოლური სინდრომის საუკეთესო მკურნალობა უმეტესად თქვენს ქმედებებს უკავშირდება. ცხოვრების წესის მნიშვნელოვანი ცვლილება, რომელიც წონის კლებასა და ფიზიკური აქტივობის გაზრდაზეა ორიენტირებული, მისი მართვის უმთავრესი, ძირითადი მკურნალობაა.

• ივარჯიშეთ: მნიშვნელოვანია კვირაში ხუთიდან შვიდ დღემდე სულ მცირე 30 წუთით საშუალო ან მაღალი ინტენსივობის ვარჯიში.
• დაიცავით დიეტა: ჯანსაღი კვება შეიძლება ქოლესტერინს, ინსულინრეზისტენტობასა და წნევას აუმჯობესებდეს მაშინაც კი, თუ წონა უცვლელია. მეტაბოლური სინდრომის მქონეთა უმეტესობა ჭარბწონიანია. თუმცა წონის კლებაზე მეტად ინსულინისადმი მგრძნობელობის გაზრდა ნებისმიერი დიეტის მნიშვნელოვანი სამიზნე შედეგია. მეტაბოლური სინდრომის სამკურნალოდ სხვადასხვა კვებითი მიდგომაა შემოთავაზებული. გულის დაავადების ან დიაბეტის მქონენი შესაბამისად უნდა იკვებებოდნენ. ზოგადად, სასარგებლოდ არის ნაჩვენები ნაჯერი ცხიმებით, ტრანსცხიმებით, ქოლესტერინითა და მარილით ღარიბი, ბოსტნეულით, უცხიმო ცილით, ლობიოთი, დაბალცხიმიანი რძითა და მთლიანი მარცვლეულით მდიდარი, მაღალბოჭკოვანი (30 gr/დღე) დიეტა. ხმელთაშუაზღვის ან DASH დიეტა მეტაბოლური სინდრომის მქონე პაციენტებისთვის იდეალური დიეტებია.
• დაიკელით წონა: ვარჯიშისა და ჯანსაღი კვებისას წონის კლება ჩვეულებრივ ბუნებრივია. თუმცა ჭარბწონიანი ან მსუქანი პირებისთვის წონის კლება მთავარი მიზანი უნდა იყოს. წონის კლებას მეტაბოლური სინდრომის ყველა ასპექტის გაუმჯობესება შეუძლია. არსებული წონის 7-დან 10 პროცენტამდე დაკლება ყველა პარამეტრის გაუმჯობესებისთვის მნიშვნელოვანი დასაწყისი იქნება.
• თუ ეწევით, შეწყვიტეთ: სიგარეტის ან თამბაქოს არმოხმარება მეტაბოლური სინდრომის ერთ-ერთი კრიტერიუმი არ არის. თუმცა მოწევა აუარესებს სისხლძარღვთა სტრუქტურას, რომელიც მეტაბოლური სინდრომისას ხშირად ზიანდება, და გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკს ზრდის.

სამკურნალწამლო მკურნალობა

ექიმმა შეიძლება დაგინიშნოთ წამლები წნევის, ქოლესტერინის და / ან სისხლში შაქრის დასაწევად. ასევე შეიძლება დაბალდოზიანი ასპირინი დაგინიშნოთ ინსულტისა და ინფარქტის რისკის შემცირების დასახმარებლად.

მეტაბოლური სინდრომის სამკურნალო წამლები

მეტფორმინს, რომელიც ჩვეულებრივ ტიპი 2 დიაბეტის სამკურნალოდ გამოიყენება, შეუძლია დიაბეტის თავიდან აცილება ან გადავადება დიაბეტის არმქონე, მაგრამ გლუკოზის ტოლერანტობის დარღვევის მქონე პირებში. კვლევაში მეტფორმინით მკურნალობასთან ერთად შესაბამისი დიეტისა და ვარჯიშის მქონე პირებში, პლაცებოსთან შედარებით, დიაბეტის განვითარების რისკი 31 პროცენტით შემცირდა. თუმცა დიაბეტის პრევენციაში ცხოვრების წესის ინტენსიური ცვლილება მეტფორმინზე ეფექტიანი იყო.

ამასთან, თუ მეტაბოლური სინდრომის პაციენტს ცნობილი დიაბეტი არ აქვს, მეტფორმინით მკურნალობის დამკვიდრებული სახელმძღვანელო არ არსებობს.

JNC-ის (ერთობლივი ეროვნული კომიტეტის) ბოლო რეკომენდაციით, ზოგად მოსახლეობაში წნევა 140/90mmHg-ზე ნაკლები უნდა იყოს, დიაბეტის მქონეებში კი 130/80mmHg-ზე ნაკლები. JNC-8 ანგარიშით, 65 წლისა და უფროსი ხანდაზმულებისთვის სამიზნე წნევა 150/90 ან ნაკლებია. ამ დონეებზე მაღალი წნევის მქონეთ ანტიჰიპერტენზიული წამლები ენიშნებათ. ტიპი 2 დიაბეტის დროს ჰიპერტენზიის სამკურნალო ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტის (ACE) ინჰიბიტორებისა და ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ბლოკერების (ARB) მიერ ინსულინრეზისტენტობის შემცირების შესახებ მონაცემები წინააღმდეგობრივია.

ლიპიდების დამწევ მკურნალობაში ტრიგლიცერიდებისა და LDL-ის შემცირების მსგავსად HDL-ის გაზრდაც მნიშვნელოვანია. HDL-ის გასაზრდელად პაციენტებს პირველ რიგში ცხოვრების წესის ცვლილებაში უნდა დაეხმარონ: მოწევისგან თავის შეკავება, წონის კლება, დიეტა და ვარჯიში. ტრიგლიცერიდების 500 mg/dl-ზე მაღალი დონისას წამალი განიხილება, მაგრამ ამ დონეებზე LDL-ის მატებაც გასათვალისწინებელია. ეს მაჩვენებლები ათეროსკლეროზისა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს ზრდის. ასეთ პაციენტებს თავდაპირველად საშუალო ან მაღალი ინტენსივობის სტატინები ეძლევათ. მაღალი ტრიგლიცერიდების სამკურნალოდ ფიბრატები, ნიაცინი და ომეგა-მჟავები გამოიყენება. განსაკუთრებით თუ 10-წლიანი ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადების (ASCVD) რისკის ქულა % 7.5-ზე მეტია, პაციენტებმა მაღალი ინტენსივობის სტატინები უნდა მიიღონ LDL-ის % 50-ით შესამცირებლად.

მძიმე სიმსუქნის მქონე პაციენტებს სიმსუქნის ოპერაცია შეიძლება დაეხმაროს. ბარიატრიული ქირურგია რეკომენდებულია სხეულის მასის ინდექსით ≥ 40 kg / m2 ან ინდექსით 35 kg / m2 და თანმხლები სიცოცხლისთვის საშიში დაავადებებით. ქირურგიული, კვებითი და ფსიქიატრიული არასასურველი ეფექტების ასაცილებლად ოპერაციის შემდეგ ხანგრძლივი მეთვალყურეობაა რეკომენდებული. ამასთან, მუცლის ცხიმოვანი ქსოვილის ლიპოსაქციით მოცილება ინსულინისადმი მგრძნობელობას ან ინფარქტის რისკფაქტორებს არ გააუმჯობესებს.

შესაძლებელია მეტაბოლური სინდრომის პრევენცია?

მეტაბოლური სინდრომის პრევენცია ნამდვილად შესაძლებელია. საუკეთესო გზაა გულის ჯანმრთელობისთვის სასარგებლო ცხოვრების წესის მიღება. რისკის შესამცირებლად საჭიროა წელის იდეალური გარშემოწერილობა და წნევისა და ქოლესტერინის ჯანსაღ დონეზე შენარჩუნება. ამის მიღწევა შესაძლებელია შესაბამისი დიეტით, ვარჯიშით, იდეალური წონის შენარჩუნებითა და ინსულინრეზისტენტობის შემცირებით.

მეტაბოლური სინდრომის პრევენციის მთავარი ნაბიჯი იდეალური წონის შენარჩუნება უნდა იყოს. ამისთვის დაიცავით ხილისგან, ბოსტნეულისა და მთლიანი მარცვლეულისგან შემდგარი ჯანსაღი დიეტა. წონის მატების ასაცილებლად ან არასასურველი წონის დასაკლებად ფიზიკური ვარჯიში გამოიყენეთ. რეგულარული ფიზიკური აქტივობა წნევას, სისხლში შაქარსა და ქოლესტერინს ამცირებს. თუ მძიმე სავარჯიშო პროგრამის დაწყებას ან დიეტის მნიშვნელოვან შეცვლას აპირებთ, წინასწარ ექიმს ესაუბრეთ.

მეტაბოლური სინდრომის პრევენციის ერთ-ერთი ნაბიჯი ექიმთან რეგულარული ვიზიტებია. ვიზიტებისას ექიმს შეუძლია ფიზიკური გასინჯვა, წელის გარშემოწერილობის გაზომვა, წნევისა და სისხლის ანალიზების შეფასება, რომლებიც ადრეულ მეტაბოლურ სინდრომს შეიძლება აჩვენებდეს. ადრეული დიაგნოზი და მკურნალობა გრძელვადიან ჯანმრთელობის გართულებებს (არასასურველ მდგომარეობებს) შეამცირებს.

მეტაბოლური სინდრომის დიეტა 

მეტაბოლური სინდრომის დიეტა უნდა ზრდიდეს ინსულინისადმი მგრძნობელობას, ამცირებდეს წნევას, არეგულირებდეს ლიპიდებს და წონის კლებას იწვევდეს. ხმელთაშუაზღვის დიეტა ყველა ამ კრიტერიუმს სრულად აკმაყოფილებს.

ხმელთაშუაზღვის დიეტის ძირითად საკვებში შედის ხილი, ბოსტნეული, თხილეული, მთლიანი მარცვლეული და ზეითუნის ზეთი. კვლევაში, რომელმაც ის სხვა დაბალცხიმიან დიეტას შეადარა, ხმელთაშუაზღვის დიეტის ჯგუფში დაფიქსირდა მეტი წონის კლება, უფრო დაბალი წნევა, გაუმჯობესებული ლიპიდური პროფილი, გაზრდილი ინსულინისადმი მგრძნობელობა და ანთებისა და ენდოთელური დისფუნქციის (სისხლძარღვის შიდა დაზიანების) მარკერების უფრო დაბალი დონე.

DASH დიეტა ხმელთაშუაზღვის დიეტას ჰგავს. მარილის დღიური მიღება 1500-2300mg-მდეა შეზღუდული. ამასთან, DASH დიეტა ხმელთაშუაზღვის დიეტასთან შედარებით მეტ დაბალცხიმიან რძის პროდუქტს წაახალისებს. როდესაც DASH შეადარეს ჯანსაღი საკვების არჩევანზე ორიენტირებულ წონის დასაკლებ დიეტას, მეტი წონის კლების გარდა, გაუმჯობესდა დიასტოლური წნევა, ტრიგლიცერიდები და უზმოზე სისხლში შაქარი.

მაღალბოჭკოვანი დიეტის (30mg/დღე) ამერიკის გულის ასოციაციის მიერ რეკომენდებულ დიეტასთან შედარებისას წონის კლების, სისტოლური და დიასტოლური წნევის მსგავსი ცვლილებები დაფიქსირდა.

დაბალი გლიკემიური ინდექსის საკვებმა შეიძლება სისხლში შაქრისა და ლიპიდების დონე გააუმჯობესოს. მეტაბოლური სინდრომის პაციენტებისთვის სასარგებლო შეიძლება იყოს დაბალი გლიკემიური ინდექსის / დატვირთვის დიეტა, რომელიც რაფინირებულ მარცვლეულს მთლიანი მარცვლეულით, ხილითა და ბოსტნეულით ცვლის და შაქრით მდიდარ გაზიან სასმელებს არ მოიცავს.