რამდენად სასარგებლოა ადრეული გამოვლენის სკრინინგი ყველაზე გავრცელებულ 5 კიბოში?

პრევენციისა და სკრინინგის ძალა

ბოლო 45 წლის განმავლობაში კიბოს ხუთ ტიპში პრევენციამ და სკრინინგმა უფრო მეტი სიკვდილი აიცილა თავიდან, ვიდრე მკურნალობის მიღწევებმა. ეს შთამბეჭდავი შედეგი მიღებულია აშშ-ის ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტების (NIH) მკვლევრების მოდელირების კვლევიდან, რომელიც JAMA Oncology-ში 2024 წლის 5 დეკემბერს გამოქვეყნდა. კვლევამ შეისწავლა ძუძუს, საშვილოსნოს ყელის, კოლორექტული, ფილტვისა და პროსტატის კიბოთი სიკვდილის შემთხვევები, რომელთა თავიდან აცილება პრევენციის, სკრინინგისა და მკურნალობის მიღწევებით მოხდა.

ზემოთ მოცემული სურათი ეტაპობრივად ხსნის კიბოს პრევენციის, სკრინინგისა და მკურნალობის პროცესებს. მილების სისტემის მეშვეობით წარმოდგენილია დაავადების სხვადასხვა სტადია და ამ სტადიებზე ჩარევის მეთოდები:

1. დაავადება არ არის: ამ ეტაპზე დაავადება ჯერ არ განვითარებულა. თუმცა ზოგჯერ პრევენციის მცდელობის მიუხედავად დაავადება შეიძლება განვითარდეს. კიბოს ყველა შემთხვევის დაახლოებით 50%-ის თავიდან აცილება პრევენციული სტრატეგიებით შეიძლება.

2. პრეკლინიკური დაავადება: დაავადება ადრეულ სტადიაშია და ჯერ სიმპტომები არ გამოვლენილა. სკრინინგის გარეშე ამ ეტაპზე დაავადება შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.

3. კლინიკური დაავადება: დაავადების სიმპტომები გამოვლენილია და კლინიკური დიაგნოზი დასმულია. თუმცა მკურნალობის მიუხედავად დაავადება შეიძლება პროგრესირდეს.

4. დაავადებით გამოწვეული სიკვდილი: თუ მკურნალობის მიუხედავად დაავადების გაკონტროლება ვერ ხერხდება, შეიძლება დაავადებით გამოწვეული სიკვდილი დადგეს.

სიკვდილის 80%-ით შემცირებაში მკურნალობაზე ეფექტიანი

კიბოს ეს ხუთი ტიპი როგორც ახალი დიაგნოზების, ისე სიკვდილის შემთხვევების მხრივ კიბოს ყველა შემთხვევის დაახლოებით ნახევარს შეადგენს. ამ კიბოებში, რომლებშიც პრევენცია, ადრეული გამოვლენა და მკურნალობა შესაძლებელია, ყველაზე ეფექტიანი მიდგომების გააზრება მომავალი სტრატეგიების განსაზღვრისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. ერთ-ერთმა მთავარმა მკვლევარმა, დოქტორმა კატრინა ა. ბ. გოდარდმა, განაცხადა: „ის, რომ ბოლო 45 წლის განმავლობაში ამ ხუთი კიბოთი თავიდან აცილებული სიკვდილის შემთხვევების 80% პრევენციასა და სკრინინგს უკავშირდება, ამ სტრატეგიების სიძლიერეს აჩვენებს,“.

დაკავშირებული თემები:

• კიბოს პრევენციის 10 ოქროს წესი
• კიბოს სკრინინგის თანამედროვე პროგრამები: რომელი ტესტებით და რომელი კიბოს ადრეული გამოვლენაა შესაძლებელი?

კვლევის დეტალები

მკვლევრებმა, რომლებმაც 1975-2020 წლებში ძუძუს, საშვილოსნოს ყელის, კოლორექტული, ფილტვისა და პროსტატის კიბოთი სიკვდილიანობის მაჩვენებლების მოდელირება მოახდინეს, გამოთვალეს, რომ მხოლოდ აშშ-ში ჯამში 5,94 მილიონი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა. აქედან 4,75 მილიონი (80%) პრევენციისა და სკრინინგის ჩარევებით იქნა მიღწეული, ხოლო მკურნალობის მიღწევებმა დარჩენილ 20%-ში შეიტანა წვლილი.

კიბოს ტიპების მიხედვით სიკვდილის პრევენციაში შეტანილი წვლილი

1. ძუძუს კიბო:

   • 2,71 მილიონი სიკვდილის ფონზე 1 მილიონი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა.
   • მკურნალობის მიღწევებმა თავიდან აცილებული სიკვდილის შემთხვევების 75% შეადგინა, მამოგრაფიულმა სკრინინგმა კი — დანარჩენი.

2. ფილტვის კიბო:

   • 9,2 მილიონი სიკვდილის ფონზე 3,45 მილიონი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა.
   • თამბაქოსთვის თავის დანებების ღონისძიებებმა თავიდან აცილებული სიკვდილის შემთხვევების 98%-ში შეიტანა წვლილი, მკურნალობამ კი — 2%-ში.

3. საშვილოსნოს ყელის კიბო:

   • 370 ათასი სიკვდილის ფონზე 160 ათასი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა.
   • Pap-ნაცხისა და HPV ტესტის მსგავსი სკრინინგები პასუხისმგებელი იყო თავიდან აცილებული სიკვდილის ყველა შემთხვევაზე.

4. კოლორექტული კიბო:

   • 3,45 მილიონი სიკვდილის ფონზე 940 ათასი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა.
   • სკრინინგმა და პოლიპების მოცილებამ 79%-იანი წვლილი შეიტანა, მკურნალობამ კი — 21%-იანი.

5. პროსტატის კიბო:

   • 1,01 მილიონი სიკვდილის ფონზე 360 ათასი სიკვდილის თავიდან აცილება მოხდა.
   • PSA ტესტის წვლილი იყო 56%, მკურნალობის მიღწევებისა კი — 44%.

პრევენციისა და სკრინინგის მომავალი

კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა, დოქტორმა ფილიპ ე. კასლმა, აღნიშნა, რომ უფრო ახალი პრევენციული და სკრინინგის სტრატეგიები ჯერ ფართოდ არ გამოიყენება, თუმცა მომავალში მათ სიკვდილიანობის კიდევ უფრო შემცირების პოტენციალი აქვს. განსაკუთრებით HPV ვაქცინას და ფილტვის კიბოს სკრინინგს მომავალ წლებში მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა შეუძლია. ამასთან, ისეთი სიახლეებით, როგორიცაა თვითტესტირების შესაძლებლობის მქონე HPV ტესტები, სკრინინგზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა იგეგმება.

გამოტოვებული საკითხები და ახალი შესაძლებლობები

კვლევა მხოლოდ კიბოს ხუთ ტიპზე იყო ფოკუსირებული და აღნიშნავდა სხვა სასიკვდილო კიბოებისთვის (მაგალითად, პანკრეასისა და საკვერცხის კიბოსთვის) პრევენციისა და სკრინინგის არსებულ ნაკლოვანებებს. ამასთან, კვლევას არ განუხილავს სკრინინგისას ცრუ დადებითი შედეგები ან ცხოვრების ხარისხზე გავლენა. ამ ნაკლოვანებების მიუხედავად, პრევენციის, სკრინინგისა და მკურნალობის ინტეგრირება კიბოთი სიკვდილის შესამცირებელ მნიშვნელოვან სტრატეგიად რჩება.

დასკვნა და რეკომენდაციები

კვლევა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს კიბოსთან ბრძოლაში პრევენციისა და სკრინინგის ძალას. თუმცა ამ სტრატეგიების ეფექტის გასაძლიერებლად საჭიროა ხელმისაწვდომობის პრობლემების მოგვარება, ახალი ტექნოლოგიების განვითარება და ამ მიდგომების გავრცელება, განსაკუთრებით სოციალურ-ეკონომიკურად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მყოფ ჯგუფებში.

როგორც კვლევის თანაავტორმა, დოქტორმა ვ. კიმრინ რათმელმა აღნიშნა, „კიბოსთან ბრძოლაში ეფექტიანი პრევენციისა და სკრინინგის სტრატეგიების გაერთიანება მკურნალობის მიღწევებთან სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. ამ სინერგიამ შეიძლება გარდამტეხი როლი შეასრულოს კიბოთი სიკვდილის შემცირებაში.“