რა არის ფლებიტი (ვენის ანთება) და ინფილტრაცია (გაჟონვა)?
ამ სტატიაში
სტატია ვენაში (IV= ინტრავენური) მკურნალობის ორ გართულებას — ვენის ანთებას (ფლებიტს) და გაჟონვას (ინფილტრაციას) ხსნის. აღწერს მათ სიმპტომებს, მკურნალობას, პრევენციასა და იმას, როგორ შეიძლება ამ მდგომარეობებმა ცხოვრება შეცვალოს.
IV მკურნალობის კიდევ ერთი გართულება ექსტრავაზაციაა. უფრო სერიოზული მდგომარეობა, ექსტრავაზაცია, ჩვენს სხვა სტატიაში დეტალურადაა განხილული. სინამდვილეში, ისიც გაჟონვის ფორმაა, მაგრამ გართულების უფრო მძიმე ხასიათს ვენის გარეთ გასული წამლის ტიპი განაპირობებს.
ფლებიტის, ინფილტრაციისა და ექსტრავაზაციის შედარება
| მახასიათებელი | ფლებიტი (ვენის ანთება) | ინფილტრაცია (გაჟონვა) | ექსტრავაზაცია |
| განსაზღვრება | ვენის ანთება | IV სითხის ან წამლის მიმდებარე ქსოვილში გაჟონვა | IV სითხის ან წამლის ქსოვილში გაჟონვა და დაზიანების გამოწვევა |
| მიზეზი | IV კათეტერის ჩადგმის გართულება | IV კათეტერის ჩადგმის გართულება | IV კათეტერის ჩადგმის გართულება |
| რისკფაქტორები | ხანგრძლივი IV მკურნალობა, მიკროორგანიზმები, ანტიბიოტიკები | მსხვილი ნემსი, მცირე რბილი ქსოვილი, ხშირი კანულაცია | კათეტერის გადაადგილება, წამლის მაღალი დოზები, ვეზიკანტური წამლები (განსაკუთრებით ზოგი ქიმიოთერაპია), ქსოვილის დაზიანება |
| სიმპტომები | ტკივილი, შეშუპება, სიწითლე, სითბო | ტკივილი, შეშუპება, ამობურცვა, კანის გათეთრება, ჩხვლეტა | ძლიერი ტკივილი, შეშუპება, სიწითლე, ჩალურჯება, ნეკროზი |
| მკურნალობა | ადგილობრივი მალამოები, კომპრესი, ანტიბიოტიკები | IV გზის ამოღება, წამლები, მაღლა აწევა, კომპრესი, ტკივილგამაყუჩებლები | ოპერაცია, ქსოვილის დებრიდმენტი, ანტიბიოტიკები |
| გართულებები | თრომბები | ქსოვილის სიკვდილი, არასაკმარისი სისხლის მიმოქცევა | ქსოვილის დაზიანება, ინფექცია, ამპუტაცია |
| სიხშირე | ხშირი | იშვიათი | იშვიათი |
| მკურნალობის ხანგრძლივობა | 1-2 კვირა | გაუმჯობესება IV გზის ამოღების შემდეგ | ხანგრძლივი, ქსოვილის დაზიანებაზე დამოკიდებული |
რა არის ფლებიტი?
ფლებიტი ვენის ანთებაა. ის ხშირად ვენაში კათეტერის ჩადგმისას ვითარდება. შეყვანის ადგილას ვენის კედელი შეიძლება ანთებადი გახდეს და მის ამომფენ ენდოთელურ უჯრედებს გაღიზიანება დაეწყოს.
ფლებიტის რა ტიპები არსებობს?
ორი ძირითადი ტიპია: ზედაპირული ფლებიტი და ღრმა ვენების თრომბოზი (DVT).
- ზედაპირული ფლებიტი კანქვეშა ვენებში ვითარდება და ჩვეულებრივ ნაკლებად მძიმე გართულებებს იწვევს.
- ღრმა ვენების თრომბოზი (DVT) კი ღრმა ვენებში ჩნდება და სერიოზულ პრობლემებს იწვევს, განსაკუთრებით თუ თრომბი ფილტვებში გადაადგილდება. ტიპები გავრცელებულობითა და პოტენციური რისკებით განსხვავდება.
ფლებიტის მიზეზები:
- ფლებიტი პერიფერიული — ხელისა და ფეხის — IV კათეტერის ხშირი გვერდითი მოვლენა შეიძლება იყოს. ეს პლასტიკური მილია, რომელსაც ჯანდაცვის მუშაკი წამლისა თუ სითხის შესაყვანად პერიფერიულ ვენაში ათავსებს.
- ბაქტერიისა თუ ვირუსის მსგავსი მიკროორგანიზმების არსებობისას ფლებიტი შეიძლება უფრო ხშირი იყოს. ხანგრძლივი IV მკურნალობაც ფლებიტისა და ინფექციის რისკს ზრდის.
- პერიფერიული IV კათეტერით ფლებიტის რისკში შეიძლება შედიოდეს:
- კათეტერის ჩადგმის ადგილი
- IV მკურნალობისა და ჰოსპიტალიზაციის ხანგრძლივობა
- ანტიბიოტიკების გამოყენება
- კათეტერის შესვლის ადგილას წინა ჩადგმის მცდელობების რაოდენობა
- იყო თუ არა გადაუდებელი ჩარევა
ფლებიტის სიმპტომები:
- დაზიანებულ ადგილას შეიძლება იყოს:
- ტკივილი ან მგრძნობელობა
- შეშუპება
- კანის მომატებული ტემპერატურა
- ქავილი
- კანის ფერის ცვლილება
- მიმდებარე კანის გასქელება ან გამკვრივების მსგავსი ცვლილებები
ფლებიტის მკურნალობა:
- მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს:
- ადგილობრივ ალოე ვერას ან არასტეროიდულ კრემებს შეშუპებისა და ანთების შესამცირებლად
- ცხელ და ცივ კომპრესებს შეშუპებისა და ტკივილის შესამცირებლად
- თრომბებისა და ფლებიტის განმეორების პრევენციისთვის შეიძლება სისხლის გამათხელებელი წამლები გახდეს საჭირო.
სიმპტომების შესამსუბუქებლად ადამიანს შეუძლია თბილი კომპრესის გამოყენება, დასვენებისას ადგილის მაღლა აწევა და ურეცეპტო ტკივილგამაყუჩებლის, მაგალითად აცეტამინოფენის ან იბუპროფენის მიღება. სისხლის გამათხელებელთან ერთად იბუპროფენი შეიძლება უსაფრთხო არ იყოს, ამიტომ ჯერ ექიმთან საუბარია მნიშვნელოვანი.
ფლებიტის პრევენცია:
2021 წლის სტატიის მიხედვით, ჯანდაცვის მუშაკებს პრევენციისთვის შეუძლიათ:
- IV მკურნალობის მუდმივი დაკვირვება და შეფასება.
- თარიღების, ადგილებისა და IV მკურნალობის რაოდენობის აღრიცხვა.
- სითბოს, სიწითლისა და მგრძნობელობის მსგავსი ნიშნებისას კათეტერის ამოღება.
- საჭიროებისამებრ კათეტერისა და სახვევის შეცვლა.
- სახსრებსა და მაჯებზე კათეტერის ჩადგმის არიდება, რადგან შესაძლოა გადაადგილდეს და პრობლემა გამოიწვიოს.
- ბაქტერიებისა და სხვა მიკროორგანიზმების გასანადგურებლად ანტისეპტიკური ხსნარების გამოყენება.
- ჩადგმისას ხელების სათანადოდ დაბანა და ხელთათმანის გამოყენება.
მნიშვნელოვანია კარგი კომუნიკაციაც ჯანდაცვის მუშაკსა და პაციენტს შორის. ეს მოიცავს ჩადგმის ადგილის პაციენტთან შეთანხმებას, ყურადღების მისაქცევი ნიშნების ახსნას და რაიმე დისკომფორტისა თუ სიმპტომის შემოწმებას.
დაკავშირებული თემა: რომელი სისხლის გამათხელებელია უფრო ეფექტიანი კიბოში თრომბის გადაადგილების რისკის შესამცირებლად?
რა არის გაჟონვა?
ინფილტრაცია IV წამლისა და სითხის ვენიდან მიმდებარე ქსოვილში გაჟონვაა.
ის შეიძლება კათეტერის არასწორი ჩადგმის ან ვენიდან გადაადგილებისას მოხდეს.
თუ გაჟონილი სითხე ვეზიკანტურია (გამღიზიანებელია), უფრო მძიმე დაზიანება, ექსტრავაზაცია შეიძლება განვითარდეს.
ქვემოთ ინფილტრაციისა და ექსტრავაზაციის წარმოქმნა მარტივადაა გამოსახული:
*
ქვემოთ გამოსახულია ინფილტრაციის შემდეგ მკლავის ფერის ცვლილება პაციენტში, რომელსაც გამოკვლევისთვის კონტრასტული ხსნარი გაუკეთდა:
გაჟონვის მიზეზები:
პერიფერიულ ვენაში IV მკურნალობის გართულებამ გაჟონვა შეიძლება გამოიწვიოს. რისკფაქტორებია:
- კათეტერის ჩადგმა მცირე რბილი ქსოვილის მქონე ადგილას
- მსხვილი ნემსი
- ხშირი კანულაცია
IV წამლის ტიპმაც შეიძლება გაჟონვის რისკზე იმოქმედოს.
გაჟონვის სიმპტომები:
დაზიანებულ ადგილას შეიძლება გაჩნდეს:
- ტკივილი
- შეშუპება
- ამობურცვა
- კანის გათეთრება
- ჩხვლეტა, დაბუჟება ან „ნემსის ჩხვლეტის“ შეგრძნება
- ტემპერატურის დაქვეითება
- IV შესვლის ადგილის მგრძნობელობა
გაჟონვის მკურნალობა:
ჯანდაცვის მუშაკებს შეუძლიათ:
- IV გზის ამოღება
- რბილი ქსოვილის დაზიანებისას ჰიალურონიდაზის მსგავსი წამლების გამოყენება
- ადგილის მაღლა აწევა
- ადგილზე მსუბუქი ზეწოლა
- ტკივილგამაყუჩებლის დანიშვნა
- ინფექციის რისკზე დაკვირვება, რომელსაც შეიძლება ანტიბიოტიკი დასჭირდეს
ექიმები გაჟონვის თანმხლებ გართულებებსაც ამოწმებენ, მაგალითად კომპარტმენტის სინდრომს — კუნთებში წნევის დაგროვებას.
ქიმიოთერაპიის გაჟონვის ან რბილი ქსოვილის დაზიანებისას ექიმმა სამკურნალოდ შეიძლება პლასტიკურ ან ორთოპედიულ ქირურგთან გადაამისამართოს.
გაჟონვის პრევენცია:
2018 წლის კვლევით, გაჟონვის ადრეულმა შემჩნევამ და IV გზის ამოღებამ შეიძლება გაჟონვის პრევენციას შეუწყოს ხელი.
მნიშვნელოვანია შესვლის ადგილისა და მიდამოს ხშირი შემოწმება და პრობლემების შესაფასებლად სამედიცინო ხარისხების ან შკალების გამოყენება.
პაციენტს გაჟონვა უნდა ესმოდეს, რომ ნიშნები ადრეულად შენიშნოს და შეატყობინოს.
ანთების პირველი ნიშნებისას კათეტერის ამოღება ანთების პროგრესირებისა და გართულებების თავიდან აცილებაში შეიძლება დაგვეხმაროს.
როდის მივმართოთ ექიმს:
თუ IV მკურნალობისას ფლებიტის ნიშნებია, ჯანდაცვის მუშაკებისთვის ამის შეტყობინება მნიშვნელოვანია.
ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელიმეს არსებობისას დაუყოვნებლივ უნდა მიმართონ ექიმს:
- კისერში, მკლავში ან ფეხში პულსაცია, კრუნჩხვა ან უეცარი შეშუპება
- შეშუპებული ვენები, რომლებიც გამაგრებული ან შეხებისას მგრძნობიარეა
- ტკივილი დაზიანებულ ადგილას სითბოსთან ან ფერის ცვლილებასთან ერთად
ზოგადი მიმოხილვა
ფლებიტი ჩვეულებრივ მძიმე არ არის და 1-2 კვირაში თავისით შეიძლება გაიაროს. უფრო მძიმე შემთხვევაში თრომბებისა და სხვა გართულებების პრევენციისთვის მკურნალობა საჭიროა.
გაჟონვის გართულებები იშვიათია და IV გზის ამოღებითა და სწორი მართვით მდგომარეობა შეიძლება მოგვარდეს. მძიმე გაჟონვამ შეიძლება არასაკმარისი სისხლის მიმოქცევა და ქსოვილის სიკვდილი გამოიწვიოს.
შეჯამება
ფლებიტი ვენის ანთებაა და IV კათეტერის ჩადგმის გართულება შეიძლება იყოს. გაჟონვა სხვა გართულებაა, როცა IV სითხე ან წამალი მიმდებარე ქსოვილში გადადის. ნიშნების ადრეული ამოცნობა და შესაბამისი მკურნალობა მდგომარეობის მოგვარებასა და გართულებების პრევენციას ეხმარება.
წყაროები
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539795/
2. Braga LM, et al. (2018). Phlebitis and infiltration: Vascular trauma associated with the peripheral venous catheter.
https://www.scielo.br/j/rlae/a/KbFbPcfsYpM8kssxKRyXDwB/
3. Gibian JT, et al. (2022). Outcomes and management of peripheral intravenous infiltration injuries.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8721785/
4. Guanche-Sicilia A, et al. (2021). Prevention and treatment of phlebitis secondary to the insertion of a peripheral venous catheter: A scoping review from a nursing perspective.
https://www.mdpi.com/2227-9032/9/5/611
5. Urbanetto JDS, et al. (2018). Risk factors for the development of phlebitis: An integrative review of literature.
https://www.scielo.br/j/rgenf/a/c8LpmF9WWMgRYSG9vxY6spq/?lang=en
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.