რომელი სისხლის გამათხელებელია უფრო ეფექტიანი კიბოს დროს თრომბოემბოლიის რისკის შესამცირებლად?

ვენური თრომბოემბოლია (VTE) არის მდგომარეობა, რომელიც სისხლძარღვებში სისხლის შედედების შედეგად ვითარდება. მისი ყველაზე გავრცელებული ფორმებია ღრმა ვენების თრომბოზი (DVT), ჩვეულებრივ ფეხებში წარმოქმნილი თრომბები, და ფილტვის ემბოლია (PE), როდესაც ეს თრომბები ფილტვებში გადაადგილდება. VTE ხშირად უმოძრაობის ან გარკვეული დაავადებების შედეგად ვითარდება. ეს მძიმე მდგომარეობაა, რადგან ფილტვის ემბოლია შესაძლოა სიცოცხლისთვის საშიში იყოს.

VTE-ის მნიშვნელობა კიბოს დროს

VTE კიბოს მქონე პაციენტებში მნიშვნელოვანია, რადგან მათ ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით მისი განვითარების უფრო მაღალი რისკი აქვთ. კიბომ თავისთავად შეიძლება ჰიპერკოაგულაცია (სისხლის შედედების გაძლიერება) გამოიწვიოს, ზოგიერთმა სამკურნალო მეთოდმა კი VTE-ის რისკი კიდევ გაზარდოს. ამასთან, VTE-ის განვითარება ხშირად ართულებს კიბოს მკურნალობას და ამცირებს პაციენტის ცხოვრების ხარისხს. მსოფლიოში ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ VTE კიბოს მქონე პაციენტების 4%-დან 20%-მდე ვითარდება.

ამიტომ კიბოს მქონე პაციენტებში VTE-ის რისკის მართვა ძალზე მნიშვნელოვანია და მათ მკურნალობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. თუმცა საუკეთესო მართვის სტრატეგია ჯერ კიდევ განხილვის საგანია და მეტი კვლევაა საჭირო. ეს სტატია მიმოიხილავს ახლახან ჩატარებულ კვლევას, რომელიც კიბოს მქონე პაციენტებში VTE-ის რისკის სამართავად გამოყენებული სხვადასხვა ანტიკოაგულანტის (სისხლის გამათხელებლის) ეფექტიანობას ადარებს.

რომელი სისხლის გამათხელებელი?

კიბოს მქონე პაციენტებში ვენური თრომბოემბოლიის (VTE), დიდი სისხლდენისა და სიკვდილის მხრივ პირდაპირი მოქმედების პერორალური ანტიკოაგულანტები (DOAC-ები) დაბალმოლეკულურ ჰეპარინთან (LMWH) შედარებით შეიძლება ნაკლებ რისკს უკავშირდებოდეს. ეს დასკვნა მიღებულია 2023 წლის 24 ივლისს JAMA Network Open-ში გამოქვეყნებული ფართო ანალიზიდან. კვლევა შესაძლოა ექიმებსა და პაციენტებს კიბოს მკურნალობის პროცესში VTE-ის რისკის მართვაში დაეხმაროს.

პირდაპირი მოქმედების პერორალური ანტიკოაგულანტები ანტიკოაგულანტების ტიპია, რომელიც მიიღება პერორალურად (პირის გზით) და უშუალოდ სისხლის შედედების ფაქტორებზე მოქმედებს. ეს პრეპარატები ჩვეულებრივ ინიშნება თრომბების წარმოქმნის რისკის ან უკვე არსებული თრომბების შემთხვევაში. მაგალითებია dabigatran (Pradaxa), rivaroxaban (Xarelto), apixaban (Eliquis) და betrixaban (Bevyxxa). თითოეული შედედების პროცესის განსხვავებულ ეტაპზე მოქმედებს.

კვლევის დეტალები

ეს რეტროსპექტიული კოჰორტული კვლევა მოიცავს OptumLabs-ის ელექტრონული ჩანაწერებიდან მიღებულ მონაცემებს და კიბოსა და მწვავე VTE-ის მქონე ზრდასრულებს ეხება.

პაციენტები დაჯგუფდნენ VTE-ის დაწყებიდან 30 დღის განმავლობაში დანიშნული ანტიკოაგულანტის მიხედვით: DOAC, LMWH ან warfarin (coumadin).

პაციენტებზე დაკვირვება მკურნალობის დასრულებამდე გაგრძელდა. VTE-ის განმეორება და ყველა მიზეზით სიკვდილი ეფექტიანობის ძირითადი საბოლოო წერტილები იყო, ხოლო დიდი სისხლდენის მოვლენები და სისხლდენის ადგილები — უსაფრთხოების ძირითადი საბოლოო წერტილები.

ანალიზში სულ 5100 პაციენტი ჩაერთო (საშუალო ასაკი, 66,3); უმრავლესობა (69,8%) თეთრკანიანი იყო, 15,7% — შავკანიანი, ხოლო 7,6% — ესპანურენოვანი წარმოშობის. მათ კიბოს სხვადასხვა ტიპი ჰქონდათ, მათ შორის ფილტვის, კოლორექტალური, გინეკოლოგიური და უროლოგიური კიბო.

პაციენტების დაახლოებით ნახევარი (49,3%) DOAC-ს იღებდა, 29,2% — LMWH-ს, ხოლო 28,6% — warfarin-ს.

შედეგები

• DOAC-ებთან შედარებით LMWH და warfarin VTE-ის განმეორების უფრო მაღალ რისკს უკავშირდებოდა (რისკების თანაფარდობა [HR], შესაბამისად, 1,47 და 1,46).

„რისკების თანაფარდობა“ (HR) გვიჩვენებს, რამდენად მაღალია მოვლენის (აქ VTE-ის განმეორების) განვითარების რისკი ერთ ჯგუფში (აქ LMWH-ის ან warfarin-ის მიმღებებში) საკონტროლო ჯგუფთან (აქ DOAC-ებით ნამკურნალებებთან) შედარებით.

თუ HR 1-ზე მეტია, ექსპერიმენტულ ჯგუფში ამ მოვლენის რისკი საკონტროლო ჯგუფზე მაღალია. მაგალითად, HR 1,47 ნიშნავს, რომ LMWH-ის მიმღებ პაციენტებს VTE-ის განმეორების 47%-ით უფრო მაღალი რისკი აქვთ DOAC-ებით ნამკურნალებ პაციენტებთან შედარებით. ანალოგიურად, HR 1,46 ნიშნავს, რომ warfarin-ის მიმღებ პაციენტებს VTE-ის განმეორების 46%-ით მეტი რისკი აქვთ DOAC-ებით ნამკურნალებებთან შედარებით.

• LMWH-ის გამოყენება DOAC-ებთან შედარებით დაკავშირებული იყო დიდი სისხლდენის (HR, 2,27) და ყველა მიზეზით სიკვდილის (HR, 1,61) უფრო მაღალ რისკთან; warfarin-სა და DOAC-ებს შორის სიკვდილიანობა მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებოდა (HR, 1,19; 95% CI, 0,85 - 1,68).
• DOAC-ის მიმღებებთან შედარებით LMWH-ის მიმღებ პაციენტებში გაიზარდა დიდი, კუჭ-ნაწლავური და ინტრაკრანიალური (ტვინში) სისხლდენის გამო ჰოსპიტალიზაციის რისკი (HR, შესაბამისად, 2,27, 1,72, 2,72).
• Warfarin-ისა და DOAC-ის მიმღებ პაციენტებში დიდი, კუჭ-ნაწლავური და ინტრაკრანიალური სისხლდენის გამო ჰოსპიტალიზაციის რისკები მსგავსი იყო (HR, შესაბამისად, 1,12, 1,03, 1,04).

რა უნდა გავიგოთ ამ კვლევიდან?

ამ კვლევის შედეგები ახლახან ჩატარებულ კლინიკურ კვლევებთან თანხვედრილ მონაცემებს გვაწვდის და კიბოს მქონე პაციენტთა მკურნალობაში პირდაპირი მოქმედების პერორალური ანტიკოაგულანტების (DOAC-ების) საერთო ეფექტიანობასა და უსაფრთხოებას ადასტურებს. ამასთან, გამოიკვეთა კავშირი, რომელიც DOAC-ების გამოყენებისას ყველა მიზეზით სიკვდილიანობის შემცირების ტენდენციას აჩვენებს. ეს მონაცემები მნიშვნელოვანი წყაროა, რათა კლინიცისტებმა და პაციენტებმა მკურნალობისას ინფორმირებული გადაწყვეტილებები მიიღონ; ისინი ასევე მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს კიბოს მქონე პაციენტებში VTE-ის მკურნალობის კლინიკური სახელმძღვანელოების განვითარებაში.