کدام رقیق‌کننده خون برای کاهش خطر لخته در سرطان مؤثرتر است؟

ترومبوآمبولی وریدی (VTE)، وضعیتی است که در نتیجه لخته شدن خون در رگ‌ها ایجاد می‌شود. شایع‌ترین شکل‌های آن ترومبوز ورید عمقی (DVT)، یعنی لخته‌های خون معمولاً در پاها، و آمبولی ریه (PE)، یعنی انتقال این لخته‌ها به ریه‌هاست. VTE معمولاً در نتیجه بی‌حرکتی یا برخی بیماری‌ها رخ می‌دهد. VTE جدی است، زیرا آمبولی ریه می‌تواند زندگی را تهدید کند.

اهمیت VTE در سرطان

علت اهمیت VTE در بیماران مبتلا به سرطان این است که خطر ایجاد آن در این بیماران از جمعیت عمومی بیشتر است. سرطان معمولاً به‌تنهایی می‌تواند حالت افزایش انعقادپذیری خون ایجاد کند و برخی درمان‌های سرطان خطر VTE را بیشتر می‌کنند. افزون بر این، ایجاد VTE در بیماران مبتلا به سرطان معمولاً فرایند درمان را پیچیده و کیفیت زندگی را کم می‌کند. در پژوهش‌های سراسر جهان، ایجاد VTE در 4% تا 20% از بیماران مبتلا به سرطان مشاهده شده است.

از این رو، مدیریت خطر VTE در بیماران مبتلا به سرطان بسیار مهم است و در درمان آن‌ها نقش مهمی دارد. اما بهترین راهبرد مدیریت هنوز محل بحث است و به پژوهش بیشتری نیاز دارد. این مقاله پژوهشی تازه را بررسی می‌کند که اثربخشی ضدانعقادهای متفاوت (رقیق‌کننده‌های خون) را برای مدیریت خطر VTE در بیماران مبتلا به سرطان مقایسه کرده است.

کدام رقیق‌کننده خون؟

در بیماران مبتلا به سرطان، ضدانعقادهای خوراکی مستقیم (DOAC) ممکن است در مقایسه با هپارین با وزن مولکولی پایین (LMWH)، از نظر خطر ترومبوآمبولی وریدی (VTE)، خون‌ریزی عمده و مرگ کم‌خطرتر باشند. این برداشت از تحلیلی جامع به دست آمد که در 24 ژوئیه 2023 در JAMA Network Open منتشر شد. این پژوهش می‌تواند برای پزشکان و بیماران در مدیریت خطر VTE در دوره درمان سرطان راهگشا باشد.

ضدانعقادهای خوراکی مستقیم، نوعی ضدانعقاد قابل مصرف از راه دهان هستند که مستقیماً بر عوامل انعقاد خون اثر می‌گذارند. این داروها معمولاً برای افراد دارای خطر لخته شدن خون یا لخته موجود تجویز می‌شوند. دابیگاتران (Pradaxa)، ریواروکسابان (Xarelto)، آپیکسابان (Eliquis) و بتریکسابان (Bevyxxa) نمونه‌های این داروها هستند. هرکدام بر مرحله متفاوتی از فرایند انعقاد اثر می‌گذارند.

جزئیات پژوهش

این مطالعه کوهورت گذشته‌نگر، داده‌های پرونده‌های الکترونیکی OptumLabs را در بر می‌گیرد و شامل بزرگسالان مبتلا به سرطان و VTE حاد است.

بیماران بر اساس ضدانعقاد تجویزشده طی 30 روز پس از آغاز VTE طبقه‌بندی شدند: DOAC، LMWH یا وارفارین (coumadin).

پیگیری بیماران تا پایان درمان ادامه یافت. عود VTE و مرگ ناشی از همه علل، نقاط پایانی اصلی اثربخشی و رویدادهای خون‌ریزی عمده و محل خون‌ریزی، نقاط پایانی اصلی ایمنی بودند.

در مجموع، 5100 بیمار وارد تحلیل شدند (میانگین سن، 66,3)؛ بیشتر آن‌ها سفیدپوست (69.8%)، 15.7% سیاه‌پوست و 7.6% هیسپانیک بودند. بیماران سرطان‌های گوناگونی، از جمله ریه، کولورکتال، زنان و اورولوژیک داشتند.

حدود نیمی از بیماران (49.3%) DOAC، 29.2% هپارین LMWH و 28.6% وارفارین دریافت کرده بودند.

نتایج

• در مقایسه با DOAC، داروهای LMWH و وارفارین خطر عود VTE را افزایش داده بودند (نسبت خطر [HR] به‌ترتیب 1,47 و 1,46).

«نسبت خطر» (HR)، نشان می‌دهد خطر وقوع یک رویداد (در اینجا عود VTE) در یک گروه (در اینجا مصرف‌کنندگان LMWH یا وارفارین)، در مقایسه با گروه شاهد (در اینجا دریافت‌کنندگان DOAC) چقدر بیشتر است.

اگر HR بزرگ‌تر از 1 باشد، خطر رویداد در گروه آزمایش از گروه شاهد بیشتر است. برای نمونه، HR برابر با 1,47 نشان می‌دهد خطر عود VTE در مصرف‌کنندگان LMWH نسبت به دریافت‌کنندگان DOAC، 47% بیشتر است. به همین ترتیب، HR برابر با 1,46 نشان می‌دهد خطر عود VTE در مصرف‌کنندگان وارفارین نسبت به دریافت‌کنندگان DOAC، 46% بیشتر است.

• مصرف LMWH در مقایسه با DOAC، با افزایش خطر خون‌ریزی عمده (HR، 2,27) و میزان مرگ ناشی از همه علل (HR، 1,61) مرتبط بود؛ میزان مرگ میان وارفارین و DOAC تفاوت معناداری نداشت (HR، 1,19؛ 95% CI، 0,85 - 1,68).
• در مقایسه با دریافت‌کنندگان DOAC، دریافت‌کنندگان LMWH خطر بیشتری برای بستری بر اثر خون‌ریزی عمده، خون‌ریزی دستگاه گوارش و خون‌ریزی داخل جمجمه (مغز) داشتند (HR به‌ترتیب 2,27، 1,72، 2,72).
• خطر بستری برای خون‌ریزی عمده، گوارشی و داخل جمجمه میان دریافت‌کنندگان وارفارین و DOAC مشابه بود (HR به‌ترتیب 1,12، 1,03، 1,04).

از این پژوهش چه برداشتی داشته باشیم؟

نتایج این پژوهش با یافته‌هایی همسو با کارآزمایی‌های بالینی اخیر، اثربخشی و ایمنی عمومی ضدانعقادهای خوراکی مستقیم (DOAC) را در درمان بیماران مبتلا به سرطان تأیید می‌کنند. افزون بر این، ارتباطی دیده شد که گرایش مصرف DOAC به کاهش مرگ ناشی از همه علل را نشان می‌دهد. این داده‌ها منبع مهمی برای تصمیم‌گیری آگاهانه پزشکان همراه با بیماران در دوره درمان‌اند و همچنین سهم مهمی در توسعه راهنماهای بالینی درمان VTE در بیماران مبتلا به سرطان دارند.