Xərçəngdə laxta atma riskini azaltmaq üçün hansı qan durulducu daha təsirlidir?

Venoz tromboemboliya (VTE) qanımızın damarlarda laxtalanması nəticəsində yaranan vəziyyətdir. Ən geniş yayılmış formaları dərin vena trombozu (DVT) — adətən ayaqlarda yaranan qan laxtaları — və bu laxtaların ağciyərlərə getdiyi pulmonar emboliyadır (PE). VTE adətən hərəkətsizlik və ya bəzi xəstəliklər nəticəsində yaranır. VTE ciddi vəziyyətdir, çünki pulmonar emboliya həyatı təhlükəyə ata bilər.

Xərçəngdə VTE-nin əhəmiyyəti

VTE-nin xərçəng xəstələrində mühüm məsələ olmasının səbəbi onların VTE inkişaf riskinin ümumi əhalidən yüksək olmasıdır. Xərçəng özü adətən hiperkoaqulyasiyaya (qanın laxtalanmasının artmasına) səbəb ola bilər və bəzi xərçəng müalicələri VTE riskini daha da artıra bilər. Bundan əlavə, xərçəng xəstələrində VTE-nin yaranması adətən müalicə prosesini mürəkkəbləşdirir və həyat keyfiyyətini azaldır. Dünyada aparılan tədqiqatlarda xərçəng xəstələrinin 4% ilə 20%-sində VTE-nin yarandığı görülüb.

Buna görə xərçəng xəstələrində VTE riskinin idarəsi son dərəcə vacibdir və bu xəstələrin müalicəsində mühüm rol oynayır. Lakin ən yaxşı idarəetmə strategiyası hələ mübahisəlidir və bu barədə daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Bu məqalə xərçəng xəstələrində VTE riskini idarə etmək üçün istifadə olunan müxtəlif antikoaqulyantların (qan durulducuların) effektivliyini müqayisə edən yaxın tarixli tədqiqatdan bəhs edir.

Hansı qan durulducu?

Xərçəng xəstələrində venoz tromboemboliya (VTE), böyük qanaxma və həyat itkisi riski baxımından birbaşa oral antikoaqulyantlar (DOAC-lar) aşağı molekulyar çəkili heparinlə (LMWH) müqayisədə daha az riskli ola bilər. Bu nəticə 24 iyul 2023-cü ildə JAMA Network Open jurnalında dərc olunan geniş təhlildən əldə edilib. Tədqiqat həm həkimlərə, həm də xəstələrə xərçəng müalicəsi zamanı VTE riskini idarə etməkdə yol göstərə bilər.

Birbaşa oral antikoaqulyantlar ağızdan qəbul edilən və qanın laxtalanma amillərinə birbaşa təsir göstərən antikoaqulyant növüdür. Bu dərmanlar adətən qan laxtalanması riski olan və ya qan laxtası yaranmış şəxslərə yazılır. Dabigatran (Pradaxa), rivaroksaban (Xarelto), apiksaban (Eliquis) və betrixaban (Bevyxxa) bu dərmanlara nümunədir. Hər biri laxtalanma prosesinin fərqli mərhələsinə təsir edir.

Tədqiqatın təfərrüatları

Bu retrospektiv kohort tədqiqatı OptumLabs-ın elektron qeydlərindən alınan məlumatları ehtiva edir və xərçəngi, eləcə də kəskin VTE-si olan yetkinləri əhatə edir.

Xəstələr VTE başlayandan sonrakı 30 gün ərzində onlara yazılmış antikoaqulyantlara görə qruplaşdırılıb: DOAC, LMWH və ya warfarin (coumadin).

Xəstələrin izlənməsi müalicənin sonunadək davam edib. VTE-nin təkrarlanması və bütün səbəblərə bağlı həyat itkisi əsas effektivlik sonlanım nöqtələri, böyük qanaxma hadisələri və qanaxma yerləri isə əsas təhlükəsizlik sonlanım nöqtələri olub.

Təhlilə ümumilikdə 5100 xəstə daxil edilib (orta yaş 66,3); əksəriyyəti (69,8%) ağdərili, 15,7%-si qaradərili, 7,6%-sı isə ispanmənşəli idi. Xəstələrdə ağciyər, kolorektal, ginekoloji və uroloji xərçənglər də daxil olmaqla müxtəlif xərçəng növləri var idi.

Xəstələrin təxminən yarısı (49,3%) DOAC, 29,2%-si LMWH, 28,6%-sı isə warfarin alıb.

Nəticələr

• DOAC-larla müqayisədə LMWH və warfarin VTE-nin təkrarlanma riskini artırıb (hazard nisbəti [HR] müvafiq olaraq 1,47 və 1,46).

"Hazard nisbəti" (HR) bir hadisənin (bu halda VTE-nin təkrarlanmasının) müəyyən qrupda (bu halda LMWH və ya warfarin istifadə edənlərdə) başvermə riskinin nəzarət qrupundan (bu halda DOAC ilə müalicə olunanlardan) nə qədər yüksək olduğunu göstərir.

HR 1-dən böyükdürsə, hadisənin riski təcrübə qrupunda nəzarət qrupundan daha yüksəkdir. Məsələn, HR-nin 1,47 olması LMWH alan xəstələrdə VTE-nin təkrarlanma riskinin DOAC ilə müalicə alanlardan 47% yüksək olduğunu göstərir. Eynilə HR-nin 1,46 olması warfarin alan xəstələrdə VTE-nin təkrarlanma riskinin DOAC ilə müalicə alanlardan 46% yüksək olduğunu göstərir.

• LMWH istifadəsi DOAC ilə müqayisədə böyük qanaxma riskinin (HR, 2,27) və bütün səbəblərə bağlı həyat itkisi nisbətinin (HR, 1,61) artması ilə əlaqəli olub; warfarin və DOAC arasında həyat itkisi nisbətləri əhəmiyyətli fərqlənməyib (HR, 1,19; 95% CI, 0,85 - 1,68).
• DOAC alanlarla müqayisədə LMWH alan xəstələrdə böyük qanaxma, mədə-bağırsaq qanaxması və kəllədaxili (beyin) qanaxma səbəbindən xəstəxanaya yatış riski artıb (HR müvafiq olaraq 2,27, 1,72, 2,72).
• Warfarin və DOAC alan xəstələrdə böyük qanaxma, mədə-bağırsaq qanaxması və kəllədaxili qanaxma səbəbindən xəstəxanaya yatış riskləri bənzər olub (HR müvafiq olaraq 1,12, 1,03, 1,04).

Bu tədqiqatdan nə anlamalıyıq?

Bu tədqiqatın nəticələri yaxın dövrdə aparılmış klinik sınaqlarla eyni istiqamətdə nəticələr verərək xərçəng xəstələrinin müalicəsində birbaşa oral antikoaqulyantların (DOAC-ların) ümumi effektivliyini və təhlükəsizliyini təsdiqləyir. Həmçinin DOAC istifadəsinin bütün səbəblərə bağlı ölüm nisbətlərini azaltma meylini göstərən əlaqə ortaya çıxıb. Bu məlumatlar klinisistlərin xəstələrlə birlikdə müalicə zamanı məlumatlı qərarlar verməsi üçün mühüm mənbə olmaqla yanaşı xərçəng xəstələrində VTE müalicəsinə dair klinik təlimatların hazırlanmasına da mühüm töhfə verir.