სიცოცხლის ბოლოს სიზმრები და ხილვები — როგორ ანუგეშებს ისინი პაციენტებს?

საუბარი Dr. Christopher W. Kerr-თან

ცხოვრებისთვის აზრის მინიჭება და შიშის შემცირება

სიცოცხლის ბოლო კვირებში, დღეებსა თუ საათებში ტერმინალურ მდგომარეობაში მყოფი ცნობიერების მქონე პაციენტების უმეტესობა, Dr. Christopher W. Kerr-ის კვლევის მიხედვით, სიკვდილის გარდაუვალი რეალობის უარყოფის გარეშე საკუთარ ცხოვრებაში აზრს პოულობს და შიშს კარგავს. Dr. Kerr არის Hospice and Palliative Care Buffalo-ს აღმასრულებელი დირექტორი და მთავარი ექიმი, აგრეთვე ბესტსელერი წიგნის Death Is But a Dream: Finding Hope and Meaning at Life’s End (Avery, 2020) ერთ-ერთი ავტორი.

2014 წელს გამოქვეყნებული კვლევა 59 ჰოსპისის პაციენტზე ჩატარდა, მათგან 36-ს კიბოს დიაგნოზი ჰქონდა. ამ პაციენტების 88,1%-მა აღნიშნა, რომ ერთხელ მაინც განიცადა სიზმარი ან ხილვა, რომელშიც გარდაცვლილი ახლობელი ან მეგობარი ნახა. კვლევამ აჩვენა, რომ ეს გამოცდილებები რეალურად აღიქმებოდა და პაციენტებს გზას უჩვენებდა ან ანუგეშებდა. პაციენტების 60% სიზმრებს დამამშვიდებლად აფასებდა, ხოლო 19% — შემაწუხებლად. სულ 453 ინტერვიუ ჩატარდა და თითოეულ პაციენტს საშუალოდ 7,7-ჯერ გაესაუბრნენ.

სიზმრებში ჩვეულებრივ ჩნდებოდნენ გარდაცვლილი ან ცოცხალი საყვარელი ადამიანები, მოგზაურობა ან სადმე წასასვლელად მომზადება, შინაური ცხოველები, იშვიათად რელიგიური ფიგურები და ცხოვრების აზრიანი მოგონებები. Dr. Kerr-მა თქვა: „ამ გამოცდილებებში პაციენტები სიკვდილის რეალობას არ უარყოფენ; პირიქით, განვლილ ცხოვრებას ადასტურებენ და საყვარელ ადამიანებთან კავშირებს აღადგენენ. ეს გვიჩვენებს, რომ ფიზიკური მდგომარეობის გაუარესების მიუხედავად პაციენტები ვითარდებიან და ცხოვრებას აზრს სძენენ,“ — თქვა მან.

სიკვდილის მოახლოება და ცხოვრების აზრი

შეუძლია თუ არა ფიზიკურად სულ უფრო დასუსტებულ პაციენტს სიცოცხლის ბოლოს საკუთარ ცხოვრებას აზრი შესძინოს?

Dr. Kerr-მა აღნიშნა, რომ ტერმინალურ მდგომარეობაში მყოფ პაციენტებს სიცოცხლის ბოლოსაც შეუძლიათ ფსიქოლოგიური განვითარების გაგრძელება და ამ პროცესში აზრის პოვნა. კვლევაში პოსტტრავმული ზრდის საზომი ინსტრუმენტი გამოიყენეს და აჩვენეს, რომ სიკვდილის მოლოდინში მყოფი პაციენტები ბოლო დღეებამდე საკუთარ ცხოვრებაზე ახალ ხედვებს ივითარებდნენ. ეს მხარს უჭერს შეხედულებას: „ის, რომ კვდები, არ ნიშნავს, რომ ცხოვრებას თავს ანებებ,“.

პაციენტების ყურადღების ყველაზე მნიშვნელოვან კავშირებზე გადატანა

როგორ ანუგეშებს ეს გამოცდილებები პაციენტებს სიკვდილის პროცესში?

პაციენტების სიზმრები ჩვეულებრივ ეხმარება მათ, ყურადღება საკუთარ ცხოვრებაში ყველაზე მნიშვნელოვან ადამიანებზე გაამახვილონ. Dr. Kerr-ის თქმით, პაციენტების უმეტესობა განსაკუთრებით იმ ადამიანებს ხედავს, ვისგანაც უპირობო სიყვარული მიუღია, და სიკვდილის მოახლოებასთან ერთად ასეთი გამოცდილებები უფრო ხშირი ხდება. მოგზაურობა ან სადმე წასასვლელად მომზადებაც ხშირი თემებია. ეს გამოცდილებები პაციენტებს საყვარელ ადამიანებთან კავშირების განმტკიცებისა და სიცოცხლის უკანასკნელ წუთებში ამ კავშირებიდან ნუგეშის მიღების შესაძლებლობას აძლევს.

განსხვავება სიზმრებსა და ჰალუცინაციებს შორის

რით განსხვავდება ეს ხილვები და სიზმრები ჰალუცინაციებისგან?

Dr. Kerr ტერმინალურ მდგომარეობაში მყოფი პაციენტების სიზმრებსა და ხილვებს ჰალუცინაციებისგან კოგნიტიური შეფასებებით განასხვავებს. პაციენტებს ყოველდღიურად სტანდარტული კითხვების ჩარჩოში ამოწმებენ და აფასებენ ისეთ კოგნიტიურ დარღვევებს, როგორიცაა დელირიუმი. დელირიუმს არაორგანიზებული და ცვალებადი აზროვნება ახასიათებს, პაციენტები კი ჩვეულებრივ მოუსვენრად და შეწუხებულად გრძნობენ თავს. ამის საპირისპიროდ, სიცოცხლის ბოლოს სიზმრები და ხილვები ორგანიზებული, აზრიანია და მკაფიოდ ახსოვთ. ეს გამოცდილებები პაციენტებს შვებასა და საკუთარი მდგომარეობის გააზრებას სძენს და დელირიუმისგან განსხვავებით სიმშვიდეს ანიჭებს. Dr. Kerr ხაზს უსვამს, რომ განსხვავების ყველაზე მნიშვნელოვანი მაჩვენებელი პაციენტზე ამ გამოცდილებების გავლენაა.

დასკვნა და კომენტარი

ეს მნიშვნელოვანი კვლევა და Dr. Kerr-ის მრავალწლიანი დაკვირვებები ნათლად აჩვენებს, რომ სიკვდილის მხოლოდ ფიზიკურ პროცესად აღქმას უნდა გავცდეთ. ტერმინალურ მდგომარეობაში მყოფი პაციენტების აზრიანი სიზმრები და ხილვები გვიჩვენებს, რომ სიცოცხლის უკანასკნელი წუთებიც კი განვითარების, კავშირების დამყარებისა და აზრის პოვნის შესაძლებლობას იძლევა. მეცნიერება და თანამედროვე მედიცინა ჩვეულებრივ სიკვდილის თავიდან აცილებას ან გადავადებას ცდილობს, ეს კვლევა კი სიკვდილთან შეხვედრისა და მისი მიღების სულიერ და ფსიქოლოგიურ განზომილებებზე მიგვითითებს. ამ სიზმრებისგან მიღებულმა შინაგანმა სიმშვიდემ, პირადმა აზრმა და სიყვარულით სავსე მოგონებებმა სიკვდილის შიშის შემსუბუქებაში შეიძლება გადამწყვეტი როლი შეასრულოს.

ონკოლოგიისა და პალიატიური ზრუნვის სპეციალისტებისთვის პაციენტების სიცოცხლის ბოლოს ამგვარი გამოცდილებებისადმი ღიაობამ და მათი ემოციური საჭიროებების გაგებამ ზრუნვა შეიძლება უფრო ჰუმანური და მთლიანობითი გახადოს. კარგი სამედიცინო ზრუნვა მხოლოდ დაავადების მართვას კი არ უნდა მოიცავდეს, არამედ პაციენტსა და მის ოჯახს სიკვდილის პროცესის გააზრებაშიც უნდა ეხმარებოდეს. Dr. Kerr-ის კვლევა მკაფიოდ უსვამს ხაზს სიყვარულის, გაგებისა და ადამიანური მიდგომის მნიშვნელობას პაციენტების უკანასკნელი გზისთვის მომზადებისა და ამ პროცესის სირთულის შემსუბუქებისას.