თუ კოლონოსკოპია სუფთაა, შეიძლება სკრინინგის ინტერვალი გაიზარდოს და რამდენად მცირდება კიბოს რისკი?

კოლორექტული კიბოს სკრინინგისას უარყოფითი კოლონოსკოპიის შედეგების შემდეგ განმეორებითი სკრინინგის ინტერვალის 10 წელზე მეტად გაზრდის რეკომენდაციის მხარდამჭერი მიგნებები 2024 წლის 27 ნოემბერს JAMA Oncology-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ წარმოადგინა. Knudsen-მა და კოლეგებმა აღნიშნეს, რომ ეს რეკომენდაცია დაბალი რისკის მქონე ადამიანებისთვის განსაკუთრებით საყურადღებოა.

• რა არის კოლონოსკოპია? რატომ და როგორ ტარდება?

კოლონოსკოპია 45 წლის შემდეგ როგორც მამაკაცებისთვის, ისე ქალებისთვის რეკომენდებულია. სკრინინგის ეს მეთოდი კოლონისა და რექტუმის (მსხვილი ნაწლავის) შიდა ზედაპირის დათვალიერებას იძლევა. ექიმები მას შემდეგი მიზნებით იყენებენ, როგორც ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტიან გზას:

• კოლონში პოლიპის ძიება
• ნაწლავური ჩივილების მიზეზის დადგენა
• კოლონისა და რექტუმის კიბოს სკრინინგი / ადრეული დიაგნოსტიკა

JAMA-ს ახალი კვლევის დეტალები

აშშ-ის კოჰორტულმა კვლევამ ექთნებისა და ჯანდაცვის პროფესიონალების სამი პროსპექტული პოპულაციური კოჰორტის მონაცემები გამოიყენა (Nurses’ Health Study, Nurses’ Health Study II და Health Professionals Follow-up Study). დაკვირვება 1988 და 1991 წლებში დაიწყო და 2020 წლამდე გაგრძელდა. ზოგადად აშშ-ის მოსახლეობასთან რისკის პროფილის განაწილების შესადარებლად ასევე გამოიყენეს National Health and Nutrition Examination Survey-ის (NHANES) 2017 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის 31 დეკემბრამდე მონაცემები.

სულ დაკვირვება მიმდინარეობდა 195453 მონაწილეზე (ასაკის მედიანა: 44; 81% ქალი), მედიანური ხანგრძლივობით 12 წელი (ინტერკვარტილური დიაპაზონი: 6–20 წელი). სკრინინგული კოლონოსკოპიის უარყოფითი შედეგის მქონე 81151 ადამიანიდან 394-ს კოლორექტული კიბო განუვითარდა და 167 ამ დაავადებით გარდაიცვალა. იმ 114302 ადამიანს შორის, ვისაც სკრინინგული კოლონოსკოპია არ ჩატარებია, 2229-ს კოლორექტული კიბო განუვითარდა, ხოლო 637 ამ მიზეზით გარდაიცვალა.

რას ნიშნავს მიგნებები?

უარყოფითი კოლონოსკოპიის შედეგი 20-წლიანი დაკვირვებისას კოლორექტული კიბოს სიხშირის (საფრთხეების თანაფარდობა [HR] = 0,51; 95% სანდოობის ინტერვალი [CI]: 0,44–0,58) და ამ კიბოთი სიკვდილიანობის (HR = 0,56; 95% CI: 0,46–0,70) შემცირებასთან თანმიმდევრულად იყო დაკავშირებული.

უარყოფითი კოლონოსკოპიის მქონე მაღალი რისკის ქულის მქონე ადამიანებში კოლორექტული კიბოს 10-წლიანი კუმულაციური სიხშირე 0,78% იყო; იმავე მაჩვენებელს საშუალო რისკის ჯგუფი 16, ხოლო დაბალი რისკის ჯგუფი 25 წლის შემდეგ აღწევდა.

ვის აქვს კოლორექტული კიბოს დაბალი და მაღალი რისკი?

კოლორექტული კიბოს დაბალი და მაღალი რისკის პროფილები დაავადების განვითარების ალბათობაზე მოქმედი ფაქტორებით განისაზღვრება. პროფილის განსაზღვრისას გენეტიკური, გარემო, ცხოვრების წესისა და სამედიცინო ისტორიის ფაქტორები გაითვალისწინება.

დაბალი რისკის პროფილი

• ოჯახური ისტორია: ოჯახში კოლორექტული კიბოს ან ადენომატოზური პოლიპების ისტორიის არქონა.
• ასაკი: ჩვეულებრივ, 50 წლამდე ასაკის ადამიანები (თუმცა ზღვარი კლინიკური სახელმძღვანელოების მიხედვით შეიძლება იცვლებოდეს).
• ცხოვრების წესის ფაქტორები:
  • ჯანსაღი, დაბალანსებული კვება (ბევრი ბოჭკო, მცირე წითელი და გადამუშავებული ხორცი).
  • ფიზიკურად აქტიური ცხოვრება.
  • ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარებისა და მოწევის არქონა.
• სამედიცინო ისტორია:
  • წარსულში ნაწლავის დაავადების, მაგალითად ანთებითი დაავადების, არქონა.
  • უარყოფითი კოლონოსკოპიის ან სუფთა სკრინინგის ისტორია.
  • ადენომატოზური ან ჰიპერპლაზიური პოლიპების არქონა.
• სხვა ფაქტორები: სხეულის მასის ინდექსის (VKİ) ნორმალურ დიაპაზონში ყოფნა და დიაბეტის ისტორიის არქონა.

მაღალი რისკის პროფილი

• გენეტიკური ფაქტორები:
  • მემკვიდრეობითი კიბოს სინდრომები, როგორიცაა ლინჩის სინდრომი (მემკვიდრეობითი არაპოლიპოზური კოლორექტული კიბო — HNPCC) ან ოჯახური ადენომატოზური პოლიპოზი (FAP).
  • პირველი ხარისხის ნათესავებში (მშობელი, და-ძმა) კოლორექტული კიბოს ან ადენომატოზური პოლიპების ისტორია.
• ასაკი: 50 წლისა და უფროსი ასაკის ადამიანები (ზოგი სახელმძღვანელო რისკის მატების ზღვარად 45 წელს მიიჩნევს).
• სამედიცინო ისტორია:
  • წარსულში გადატანილი კოლორექტული კიბო.
  • ნაწლავის ანთებითი დაავადების, მაგალითად კრონის დაავადების ან წყლულოვანი კოლიტის, დიაგნოზი.
  • წინა კოლონოსკოპიაზე ადენომატოზური პოლიპების აღმოჩენა.
• ცხოვრების წესის ფაქტორები:
  • წითელი და გადამუშავებული ხორცის დიდი რაოდენობით მოხმარება.
  • მოწევა და ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება.
  • უმოძრაო ცხოვრების წესი.
• სხვა ფაქტორები: ჭარბი წონა ან სიმსუქნე, დიაბეტი, D ვიტამინის დაბალი დონე.

რისკფაქტორების მართვა

• დაბალი რისკის მქონე ადამიანები: სკრინინგის ინტერვალი შეიძლება უფრო ხანგრძლივი იყოს (მაგალითად, 10 წელი).
• მაღალი რისკის მქონე ადამიანები: რეკომენდებულია უფრო ხშირი სკრინინგი, გენეტიკური ტესტირების განხილვა და ცხოვრების წესის შეცვლა. ამ ადამიანებში სკრინინგი შეიძლება 40 წლის ასაკში ან უფრო ადრე დაიწყოს.

ეს განმარტებები ზოგად გზამკვლევს წარმოადგენს, თუმცა რისკი თითოეული ადამიანის პირადი და ოჯახური ისტორიის მიხედვით უნდა შეფასდეს.

შედეგების განმარტება

კვლევა უარყოფითი სკრინინგული კოლონოსკოპიის შედეგებისა და პაციენტისა და ექიმის ერთობლივ გადაწყვეტილებაზე მათი გავლენის მნიშვნელობას უსვამს ხაზს. მიგნებები მიუთითებს, რომ დაბალი რისკის მქონე ადამიანებისთვის შესაძლებელია ამჟამად რეკომენდებულ 10 წელზე ხანგრძლივი ინტერვალის განხილვა. ეს სკრინინგის სტრატეგიებში ინდივიდუალური მიდგომის გამოყენების საფუძველს ქმნის.

კვლევამ ასევე კიდევ ერთხელ აჩვენა, რამდენად მნიშვნელოვანია განმეორებითი სკრინინგის გადაწყვეტილებისას კოლორექტული კიბოს რისკფაქტორების გათვალისწინება. რისკის პროფილზე ინტერვალის მორგებით შეიძლება ზედმეტად ხშირი სკრინინგის თავიდან აცილება და რესურსების ეფექტიანი გამოყენება. ეს მიგნებები კონცეფციის მნიშვნელოვან მტკიცებულებას იძლევა, რომ ინდივიდუალური რისკის შეფასება სკრინინგის პროგრამის განუყოფელი ნაწილი უნდა იყოს.