اگر کولونوسکوپی طبیعی باشد، آیا می‌توان فاصلهٔ غربالگری را بیشتر کرد و خطر سرطان چقدر کاهش می‌یابد؟

نتیجهٔ منفی کولونوسکوپی در غربالگری سرطان کولورکتال، با یافته‌هایی همراه است که از پیشنهاد افزایش فاصلهٔ غربالگری دوباره به بیش از 10 سال حمایت می‌کنند. این یافته‌ها در 27 نوامبر 2024 در نشریهٔ JAMA Oncology منتشر شدند. Knudsen و همکاران گفته‌اند که این پیشنهاد به‌ویژه برای افراد با نمایهٔ خطر پایین قابل توجه است.

• کولونوسکوپی چیست؟ چرا و چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش کولونوسکوپی، برای مردان و زنان پس از 45 سالگی توصیه می‌شود. این روش غربالگری، مشاهدهٔ سطح داخلی کولون و راست‌روده (رودهٔ بزرگ) را ممکن می‌کند. کولونوسکوپی یکی از مؤثرترین روش‌هایی است که پزشکان برای اهداف زیر به کار می‌برند:

• پولیپ در کولون جست‌وجو و شناسایی شود
• تعیین علت مشکلات روده
• کولون و راست‌روده غربالگری سرطان / تشخیص زودهنگام

جزئیات مطالعهٔ تازهٔ JAMA

این مطالعهٔ هم‌گروهی در ایالات متحده از داده‌های سه هم‌گروه آینده‌نگر و مبتنی بر جمعیت از پرستاران و متخصصان سلامت (Nurses’ Health Study، Nurses’ Health Study II و Health Professionals Follow-up Study) استفاده کرد. دورهٔ پیگیری در سال‌های 1988 و 1991 آغاز شد و تا 2020 ادامه یافت. همچنین برای مقایسهٔ توزیع نمایهٔ خطر با جمعیت عمومی ایالات متحده، از داده‌های National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) مربوط به فاصلهٔ 1 ژانویهٔ 2017 تا 31 دسامبر 2018 استفاده شد.

در مجموع 195453 شرکت‌کننده (میانهٔ سن: 44؛ 81% زن) پیگیری شدند و میانهٔ مدت پیگیری 12 سال (دامنهٔ بین‌چارکی: 6–20 سال) بود. از 81151 فرد دارای نتیجهٔ منفی غربالگری کولونوسکوپی، 394 نفر به سرطان کولورکتال مبتلا شدند و 167 نفر بر اثر این بیماری درگذشتند. در میان 114302 فردی که کولونوسکوپی غربالگری انجام نداده بودند، 2229 نفر به سرطان کولورکتال مبتلا شدند و 637 نفر به این علت جان باختند.

معنای یافته‌ها

نشان داده شد که نتایج منفی کولونوسکوپی طی پیگیری 20 ساله، به‌طور پایدار با کاهش بروز سرطان کولورکتال (نسبت خطر [HR] = 0,51؛ فاصلهٔ اطمینان 95% [CI]: 0,44–0,58) و مرگ‌ومیر ناشی از آن (HR = 0,56؛ 95% CI: 0,46–0,70) مرتبط است.

در افراد دارای نتیجهٔ منفی کولونوسکوپی، بروز تجمعی 10 سالهٔ سرطان کولورکتال در گروه با امتیاز خطر بالا 0,78% بود؛ گروه با امتیاز خطر متوسط پس از 16 سال و گروه با امتیاز خطر پایین پس از 25 سال به این میزان رسیدند.

چه کسانی برای سرطان کولورکتال کم‌خطر و پرخطر هستند؟

برای سرطان کولورکتال، نمایه‌های خطر پایین و بالا، بر اساس عوامل مؤثر بر احتمال ابتلای افراد به سرطان تعیین می‌شوند. در تعریف نمایه‌های خطر، ژنتیک، محیط، سبک زندگی و سابقهٔ پزشکی در نظر گرفته می‌شود.

نمایهٔ کم‌خطر

• سابقهٔ خانوادگی: نبود سابقهٔ سرطان کولورکتال یا پولیپ آدنوماتوز در خانواده.
• سن: معمولاً افراد زیر 50 سال (اما این مرز سنی ممکن است بر اساس راهنماهای بالینی متفاوت باشد).
• عوامل سبک زندگی:
  • تغذیهٔ سالم و متعادل (فیبر زیاد، مصرف کم گوشت قرمز و فرآوری‌شده).
  • سبک زندگی فعال از نظر جسمی.
  • نداشتن مصرف بیش از حد الکل و سیگار نکشیدن.
• سابقهٔ پزشکی:
  • نداشتن سابقهٔ بیماری روده (برای مثال بیماری التهابی روده).
  • داشتن کولونوسکوپی منفی یا سابقهٔ غربالگری طبیعی.
  • نبود پولیپ آدنوماتوز یا هیپرپلاستیک.
• سایر عوامل: قرار داشتن شاخص تودهٔ بدنی (VKİ) در محدودهٔ طبیعی و نداشتن سابقهٔ دیابت.

نمایهٔ پرخطر

• عوامل ژنتیکی:
  • سندرم‌های سرطان ارثی مانند سندرم لینچ (سرطان کولورکتال ارثی غیرپولیپی - HNPCC) یا پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP).
  • سابقهٔ سرطان کولورکتال یا پولیپ آدنوماتوز در بستگان درجهٔ اول خانواده (پدر و مادر، خواهر و برادر).
• سن: افراد 50 ساله و بزرگ‌تر (برخی راهنماها 45 سالگی را مرز افزایش خطر می‌دانند).
• سابقهٔ پزشکی:
  • سابقهٔ ابتلا به سرطان کولورکتال.
  • تشخیص بیماری‌های التهابی روده (برای مثال بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو).
  • شناسایی پولیپ آدنوماتوز در کولونوسکوپی پیشین.
• عوامل سبک زندگی:
  • مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوری‌شده.
  • مصرف سیگار و الکل بیش از حد.
  • سبک زندگی کم‌تحرک.
• سایر عوامل: اضافه‌وزن یا چاقی، وجود دیابت، سطح پایین ویتامین D.

مدیریت عوامل خطر

• افراد کم‌خطر: فاصلهٔ غربالگری می‌تواند طولانی‌تر باشد (برای مثال 10 سال).
• افراد پرخطر: غربالگری مکررتر، بررسی انجام آزمایش‌های ژنتیکی و تغییر سبک زندگی توصیه می‌شود. غربالگری در این افراد ممکن است از 40 سالگی یا زودتر آغاز شود.

این تعاریف راهنمایی کلی ارائه می‌دهند، اما ارزیابی خطر هر فرد باید بر اساس سابقهٔ شخصی و خانوادگی او اختصاصی شود.

تفسیر نتایج

این مطالعه اهمیت نتایج منفی کولونوسکوپی غربالگری و اثر آن‌ها بر تصمیم‌گیری مشترک بیمار و پزشک را برجسته می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که برای افراد دارای نمایهٔ خطر پایین، می‌توان افزایش فاصلهٔ غربالگری دوباره را به بیش از توصیهٔ فعلی 10 ساله در نظر گرفت. این موضوع پایه‌ای برای اجرای رویکردهای فردمحور در راهبردهای غربالگری فراهم می‌کند.

همچنین بار دیگر اهمیت حیاتی در نظر گرفتن عوامل خطر سرطان کولورکتال در تصمیم‌های غربالگری دوباره را نشان می‌دهد. تنظیم فواصل غربالگری بر اساس نمایهٔ خطر می‌تواند از غربالگری بیش از حد جلوگیری کند و استفادهٔ مؤثرتر از منابع غربالگری را ممکن سازد. این یافته‌ها شاهد مهمی بر مفهوم ضرورت گنجاندن ارزیابی خطر فردی به‌عنوان بخش جدایی‌ناپذیر برنامه‌های غربالگری ارائه می‌دهند.