Ayurveda təbabəti MÖ 2000 – Hindlilərin həyat elmi

Ayurveda Hindistan yarımadasından gələn ənənəvi tibb sistemidir. Ən qədim tərkib hissələrindən bəziləri Hindistanın Vedik dövründə təxminən 3.000 il əvvəl yaranmış ola bilər. Ayurveda zamanla inkişaf etsə də, Charaka Samhita və Sushruta Samhita topluları və həkim Bhela-nın sonrakı icmalı diaqnoz, müalicə və sağlamlıq tövsiyələri barədə ilkin biliklərin çoxunu əhatə edir. Sanskrit dilində Ayurveda sözü təxminən “həyat elmi” kimi tərcümə olunur və sistem bitkilərdən (ədviyyatlar daxil), yağlardan, masajdan, yoqa və meditasiyadan istifadə edir.

Ayurveda təbabətinə görə doşa adlanan üç həyat qüvvəsi bədənin sağlamlığını idarə edir və onlardakı tarazsızlıq xəstəliyə səbəb ola bilər.

• Vata doşanın hüceyrə bölünməsini, ürəyi və zehni idarə etdiyi deyilir;
• pitta doşa hormonları və həzmi idarə edir; və
• kapha doşa immunitet və böyümə ilə əlaqəlidir.

Xəstələr bədən tiplərinə görə təsnif edilir; bunlar nəfəs məşqləri, dərini bitki yağı ilə ovuşdurmaq, bağırsaq hərəkətləri və hətta qusmanı əhatə edə bilən müalicə planlarına təsir göstərə bilər.

Hazırda Hindistanda çoxsaylı universitetlər ənənəvi Ayurveda təbabəti üzrə təhsil verir və əhalinin böyük hissəsi bu tibb elmindən ayrıca və ya müasir tibblə birlikdə istifadə edir. Yoqa və meditasiya kimi müəyyən Ayurveda məşqləri stresi azaltmağa kömək edir. Bəzi bitkilərin göbələk əleyhinə, yaraların sağalması və digər məqsədlər üçün faydalı istifadəsinə dair bəzi sübutlar olsa da, müəyyən Ayurveda müalicələrində toksik metalların (məsələn, qurğuşun, civə və arsen) və zəhərli bitkilərin olması bəzən təhlükəsizlik narahatlığı yaradır. Bir çox Ayurveda tətbiqinin effektivliyini müəyyən etmək üçün daha çox tədqiqat lazımdır.

• Əlaqəli mövzu: Ayurveda xərçəng müalicəsində istifadə olunurmu?

Tarixçi Lois N. Magner Ayurveda müalicələri barədə belə yazır: “Yanlış qidalanmanın yaratdığı xəstəliklər daxili təmizliyi təmin edən vasitələr tələb edirdi, lakin həkimlər müalicəyə adətən yeddi günlük aclıqla başlayırdılar. Bəzi xəstələr bu müddətdə sağalır və başqa vasitələrə ehtiyac duymurdular; bəziləri ölür və yenə başqa vasitəyə ehtiyac qalmırdı.”

Yazının şəklinin izahı: Ayurveda bitki və yağ təmizləmə avadanlıqları. Shirodhara xəstənin alnına yavaşca tökülən lavanda yağı ilə küncüt yağı kimi mayeləri əhatə edən Ayurveda müalicəsidir.

• Əvvəlki mövzu: Sünnət MÖ 2400 – Əməliyyat tarixinin ən qədim sirri
• Növbəti mövzu: Edwin Smith Cərrahi Papirusu MÖ 1600 – Ən qədim cərrahi sənəd