Bağambürc ekstraktı – Mistletoe xərçəng müalicəsində yeri varmı?

2000-ci ildən əvvəl bağambürcün xərçəng xəstələrində müalicəyə bağlı bəzi yan təsirləri azaltdığı və həyat keyfiyyətini artırdığı müşahidəsindən sonra xərçəngin müalicəsində də istifadə oluna bilərmi sualı gündəmə gəlmişdir. Yazıda başda xərçəng olmaqla bağambürcün tibbdə istifadəsi barədə məlumatları topladıq.

Bağambürcün;

• İngiliscə qarşılığı: mistletoe
• Elmi adı: Viscum album, Viscum coloratum
• Ticarət adları: Helixor, Iscador

Bağambürc yarımparazit bitkidir və müxtəlif ağaclarda yaşayır. Bəzi məhsulları pəhriz əlavəsi və homeopatik məhsul kimi satılır, lakin nə ABŞ-də, nə də ölkəmizdə ekstraktından hazırlanmış təsdiqli dərman yoxdur.

Ekstraktın inyeksiya forması almandilli ölkələrdə xərçəng müalicəsinin yan təsirləri üçün geniş istifadə edilir. Avropada xərçəng xəstələrinə ən çox təyin edilən bitki məhsuludur. Tarixin “hər dərdə dəva” bitkilərindəndir. Ekstraktı xərçəng, epilepsiya, sonsuzluq, menopauza şikayətləri, astma, təzyiq və baş ağrısında sınanmışdır. Yarpağı və meyvəsi insan üçün zəhərlidir. Çoxlu zəif klinik tədqiqatda xərçəngdə effektivliyi yoxlanmışdır.

Bağambürc ekstraktında aktiv birləşmə kimi viskotoksinlər, polisaxaridlər və lektinlər var. Kimyəvi tərkibi yapışdığı ağaca görə dəyişə bilər.

İnsan sınaqlarından əvvəlki əsas araşdırmalar bağambürc ekstraktının immun sistemini xərçənglə mübarizəyə təşviq edə biləcəyini göstərir. İnsanlardakı klinik tədqiqatlar onun müalicəyə bağlı yan təsirləri azalda biləcəyini düşündürür. Həmçinin xəstələrin ömrünə töhfə verdiyinə dair bəzi erkən klinik işlər böyük həyəcan yaratdı. Lakin iddianı təsdiqləmək üçün 2000-ci ildən sonra aparılmış böyük tədqiqatlar mənfi nəticə verdi və xərçəng tibbinin bu bitkiyə marağı xeyli azaldı.

Xərçəngin özünə və ya müalicəyə bağlı şikayətlərin azaldılmasında bağambürc

Laboratoriya və heyvan tədqiqatları bağambürcün bəzi xərçəng əleyhinə və immunstimullaşdırıcı təsirlərini göstərmişdir. Ekstraktın müalicədə yan təsirləri azaltdığını və xəstələrin daha uzun yaşadığını göstərən heyvan və insan tədqiqatları var. Lakin təsirləri təsdiqləyən işlər uğursuz olmuşdur. Bu ziddiyyət ilk tədqiqatların — əksəriyyəti 2000-ci ildən əvvəldir — uyğun elmi üsulla aparılıb-aparılmadığı sualını yaratmışdır. Xüsusilə immun sistemi ilə yaxın əlaqəsi məlum olan dəri xərçəngi bədxassəli melanomada geniş sınanıb uğursuz tapıldıqdan sonra nüfuzlu onkologiya jurnalı European Journal of Cancer belə şərh etmişdir: “Melanoma xəstələrində xərçəng hüceyrələrini aradan qaldırmaq üçün immun sistemini təbii üsullarla stimullaşdıran müalicələrə şübhə ilə yanaşmalıyıq.”

Hepatit (qaraciyər iltihabı) müalicəsində

Bağambürcün hepatit müalicəsində istifadəsinə dair dəlil yoxdur.

HIV və AIDS müalicəsində

Bəzi tədqiqatlar bağambürc ekstraktının AIDS xəstələrində immun sisteminə müsbət təsir edə biləcəyini tapmışdır. Lakin müalicə üsulu kimi istifadəsinə dair kifayət qədər dəlil yoxdur.

Yüksək təzyiqi azaltmaq üçün

Laboratoriya məlumatları bağambürcün qan təzyiqini azalda biləcəyini göstərir. Lakin yüksək təzyiq üçün effektiv müalicə olub-olmadığını araşdıran klinik tədqiqat aparılmamışdır.

Bu hallarda istifadə etməyin

• Hamiləsinizsə: Bəzi bağambürc komponentləri uşaqlığı stimullaşdıra və körpəyə zərər verə bilər.
• Qaraciyərin sitoxrom P450 sisteminə təsir edən dərmanlar alırsınızsa: Bağambürc bu dərmanların yan təsir riskini artıra bilər.

Bağambürcün yan təsirləri

• Yayğın: Qızdırma, titrəmə, ağ qan hüceyrələrinin artması, inyeksiya yerində reaksiya, həddindən artıq həssaslıq.
• Nadir: Artıq doza əlamətləri: ishal, qusma, baş ağrısı, təzyiqin düşməsi, aşağı nəbz, bayılma və ya huş itirmə, qan şəkərinin artması, qaşınma, qızartı.
• Çox nadir: Həddindən artıq bağambürc istifadəsi ölümə səbəb ola bilər.

Yazını alternativ tibb sahəsində dünya üzrə nüfuz sahibi hesab edilən professor Dr. Edzard Ernstin sözləri ilə bitirək: “Bir çox alternativ tibb tərəfdarını üzdüyümün fərqindəyəm, lakin sezgilərin elmi dəlilləri əvəz etməsi mümkün deyil.”