عصاره دارواش – آیا Mistletoe در درمان سرطان جایگاهی دارد؟

پیش از سال 2000، پس از مشاهده کاهش برخی عوارض درمان و افزایش کیفیت زندگی بیماران سرطانی با دارواش، این پرسش مطرح شد که آیا می‌توان در درمان خود سرطان نیز از آن استفاده کرد. در این نوشته اطلاعات استفاده دارواش در پزشکی، به‌ویژه سرطان، را گردآوری کرده‌ایم.

دارواش؛

• معادل انگلیسی: mistletoe
• نام علمی: Viscum album, Viscum coloratum
• نام‌های تجاری: Helixor, Iscador

دارواش گیاهی نیمه‌انگلی است و درختان مختلف را خانه خود می‌کند. برخی محصولات دارواش به‌عنوان مکمل غذایی و محصول هومیوپاتی فروخته می‌شوند، اما نه در آمریکا و نه در کشور ما داروی تأییدشده‌ای ساخته‌شده از عصاره دارواش وجود ندارد.

شکل تزریقی عصاره در کشورهای آلمانی‌زبان برای عوارض جانبی درمان سرطان به‌طور گسترده استفاده می‌شود. در اروپا پرنسخه‌ترین محصول گیاهی برای بیماران سرطانی است. یکی از گیاهان تاریخی «درمان همه دردها»ست. عصاره آن در سرطان، صرع، ناباروری، شکایت‌های یائسگی، آسم، فشار خون و سردرد آزمایش شده است. برگ‌ها و میوه‌هایش برای انسان سمی هستند. در مطالعات بالینی فراوانِ ضعیف اثربخشی آن در سرطان آزمایش شده است.

عصاره دارواش ترکیبات فعال ویسکوتوکسین‌ها، پلی‌ساکاریدها و لکتین‌ها دارد. ترکیب شیمیایی می‌تواند بر اساس درختی که به آن متصل است تغییر کند.

پژوهش‌های پایه، یعنی پیش از آزمایش انسانی، نشان می‌دهند عصاره دارواش ممکن است سیستم ایمنی را به مبارزه با سرطان تحریک کند. پژوهش‌های انسانی، یعنی مطالعات بالینی، مطرح می‌کنند دارواش ممکن است عوارض مرتبط با درمان سرطان را کاهش دهد. افزون بر آن، برخی مطالعات بالینی اولیه که کمک دارواش به طول عمر بیماران را نشان می‌دادند هیجان زیادی ایجاد کردند؛ اما مطالعات بزرگ پس از سال 2000 برای تأیید این ادعا نتایج منفی دادند و علاقه پزشکی سرطان به دارواش به‌طور چشمگیری کاهش یافت.

دارواش برای کاهش شکایت‌های ناشی از خود سرطان یا درمان آن

مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی برخی فعالیت‌های ضدسرطان و تحریک‌کننده ایمنی دارواش را نشان داده‌اند. مطالعات حیوانی و انسانی وجود دارند که کاهش عوارض درمان سرطان و عمر طولانی‌تر بیماران را با عصاره دارواش نشان می‌دهند. اما مطالعات تأیید این اثرات ناموفق بوده‌اند. این تناقض پرسش درباره اجرای علمی مناسب مطالعات نخست را مطرح کرد که بیشترشان پیش از سال 2000 بودند. به‌ویژه در سرطان پوست ملانوم بدخیم که ارتباط نزدیکش با ایمنی شناخته شده است، به‌شدت آزمایش و ناموفق ارزیابی شد؛ سپس در نشریه معتبر انکولوژی European Journal of Cancer درباره دارواش چنین گفته شد: «در بیماران ملانوم، به درمان‌هایی که برای نابود کردن سلول‌های سرطانی سیستم ایمنی را با روش‌های طبیعی تحریک می‌کنند باید شک کنیم.»

در درمان هپاتیت (التهاب کبد)

شاهدی برای قابل‌استفاده بودن دارواش در درمان هپاتیت وجود ندارد.

در درمان HIV و AIDS

برخی پژوهش‌ها یافته‌اند عصاره دارواش ممکن است بر سیستم ایمنی بیماران AIDS اثر مثبت بگذارد. اما شواهد کافی درباره استفاده از آن به‌عنوان روش درمان وجود ندارد.

برای پایین آوردن فشار خون بالا

داده‌های آزمایشگاهی پیش‌بینی می‌کنند دارواش می‌تواند فشار خون را کاهش دهد. اما مطالعه بالینی برای دیدن اینکه درمان مؤثری برای فشار خون بالا هست یا نه انجام نشده است.

در شرایط زیر مصرف نکنید

• اگر باردار هستید: برخی اجزای دارواش ممکن است رحم را تحریک کنند و به کودک آسیب برسانند.
• اگر داروهایی مصرف می‌کنید که بر سیستم سیتوکروم P450 کبد اثر دارند: دارواش ممکن است خطر بروز عوارض جانبی این داروها را افزایش دهد.

عوارض جانبی دارواش

• شایع: تب، لرز، افزایش تعداد گلبول‌های سفید، واکنش محل تزریق، حساسیت بیش از حد.
• نادر: نشانه‌های مصرف بیش از حد: اسهال، استفراغ، سردرد، افت فشار خون، نبض پایین، غش یا از دست دادن هوشیاری، افزایش قند خون، خارش، قرمزی.
• بسیار نادر: مصرف بیش از حد دارواش ممکن است موجب مرگ شود.

نوشته را با سخن پروفسور دکتر، چهره مرجع جهانی طب جایگزین، Edzard Ernstتمام کنیم: «می‌دانم بسیاری از هواداران طب جایگزین را ناراحت می‌کنم، اما ناممکن است که شهود جای شواهد علمی را بگیرد.»