BT müayinələri 1967 – Kompüter tomoqrafiyaları

Fizik Wilhelm Röntgenin 1895-ci ildə X-şüalarını kəşf etməsindən qısa müddət sonra insan bədəninin daxilini araşdırmaq üçün X-şüası cihazları hazırlanmışdır. Bu inkişaf nə qədər mühüm olsa da, X-şüası görüntüləri məhduddur; çünki bədəndə yalnız bir qədər fərqli sıxlığa malik olan və X-şüası görüntülərində fərqləndirilə bilməyən mühüm anatomik strukturlar və toxumalar vardır. Bundan əlavə, ənənəvi X-şüası görüntüsü bədənin içindən keçərək bir-birinin üzərinə düşən və fərqləndirilə bilməyən orqanların görüntülərini yaradır. Bu çatışmazlıqların çoxu kompüterli aksial tomoqrafiyanın və ya qısaca BT müayinəsinin ixtirası ilə aradan qaldırılmışdır (Tomoqrafiya – yunan dilində “tomos” “dilim” və ya “bölmə” mənasını verir). Məsələn, başın ənənəvi rentgeni kəllə sümüyünü göstərdiyi halda, BT müayinəsi kəllə sümüyünü və beyni çox təfərrüatlı göstərir.

BT cihazı kompüterdən istifadə edərək insan bədəninin bir çox X-şüası görüntüsünü birləşdirib kəsik görüntüləri yaradır. Həmçinin bu görüntülər orqanların və digər strukturların üçölçülü rekonstruksiyalarını yaratmaq üçün birləşdirilə bilər. BT avadanlığı X-şüalarını bədəndən bir çox fərqli bucaq altında keçirib detektorlara çatdıran halqaşəkilli bir hissədən ibarətdir. BT müayinələri informasiya emalı texnologiyasının tibbdə ilk böyük tətbiqlərindən birini təmsil edir.

İngilis elektrik mühəndisi Godfrey Hounsfield cənubi afrikalı fizik Allan Cormack ilə BT üsulları və nəzəriyyəsi üzərindəki işlərinə görə Nobel mükafatını bölüşmüşdür. 1967-ci ildə Hounsfield İngiltərənin musiqi və əyləncə şirkəti EMI üçün işləyərkən kommersiya məqsədilə istifadə oluna bilən ilk BT skanerini hazırlamağa başladı. 1971-ci ildə EMI skanerinin prototipi ilk dəfə bir xəstədə beyin şişini aşkar etmək üçün istifadə edildi. 

Günümüzdə BT müayinələri şişləri aşkar etməkdə, koronar arteriya xəstəliyini istisna etməkdə, bağırsaq tıxanıqlıqlarını, mürəkkəb sınıqları və fəqərəarası disklərdəki zədələri aydınlaşdırmaqda faydalıdır. BT müayinəsi cərrahlara rekonstruktiv əməliyyatları planlaşdırmağa və bud-çanaq protezləri kimi hissələri hazırlamağa kömək edir. BT pulmonar angioqrafiyasında, ağciyər emboliyalarını (ağciyər arteriyalarındakı tıxanıqlıqları) görüntüləmək üçün kontrastı artıran boyalarla BT müayinələrindən istifadə olunur. Helikal və ya spiral BT cihazlarında xəstə cihazın X-şüası halqası boyunca fasiləsiz hərəkət etdirilir.

Məqalədəki şəklin izahı: Tarixi bir EMI skaneri

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Sir Godfrey Newbold Hounsfield (1919–2004), Allan MacLeod Cormack (1924–1998)

• Əvvəlki mövzu: Mədəaltı vəzinin transplantasiyası 1966 – Daha sağlam mədəaltı vəzi
• Növbəti mövzu: Ürək transplantasiyası 1967 – Yenidən yaşamaq