Ürək transplantasiyası 1967 – Yenidən yaşamaq

Jurnalist Laura Fitzpatrick belə yazır: 

"Yazılı tarix boyunca bir çox həkim insan ürəyini sirri açıla bilməyən, dayanmadan döyünən ruhun məskəni, müdaxilə edilməməli olan zərif quruluş kimi görmüşdür." 

Lakin resipiyent xəstənin zədələnmiş ürəyinin vəfat etmiş donorun sağlam ürəyi ilə əvəz edildiyi ürək transplantasiyası 1953-cü ildə ürək – ağciyər aparatının ixtirası ilə mümkün oldu. Bu cihaz cərrahi müdaxilə zamanı ürək və ağciyərləri müvəqqəti dövrədən kənarlaşdıraraq qanın kifayət qədər oksigenləşməsini təmin edir ("Ürək-ağciyər aparatı – 1953").

1964-cü ildə amerikalı cərrah James Hardy şimpanzenin ürəyini ölüm ayağında olan kişinin döş qəfəsinə köçürərək ilk ürək transplantasiyasını həyata keçirdi (insan ürəyi yox idi). Heyvanın ürəyi xəstənin daxilində döyünürdü, lakin onu həyatda saxlamaq üçün çox kiçik idi. Xəstə 90 dəqiqə sonra həyatını itirdi. 

Dünyada ilk uğurlu insandan – insana ürək transplantasiyası 1967-ci ildə cənubi afrikalı cərrah Christiaan Barnard tərəfindən həyata keçirildi. Yol qəzasında həyatını itirmiş gənc qadının ürəyi götürülərək Louis Washkansky adlı ürək xəstəliyi olan 54 yaşlı kişiyə köçürüldü. Washkansky bir gün sonra oyandı və danışdı. O, 18 gün yaşadı, sonra yad orqan toxumasının rədd edilməsinin qarşısını almaq üçün qəbul etdiyi immunosupressiv dərmanların yaratdığı pnevmoniya nəticəsində həyatını itirdi.

1972-ci ildə göbələkdən əldə edilən birləşmə olan siklosporinin kəşfi ilə orqan transplantasiyaları xeyli uğurlu oldu; bu maddə orqanın rəddini zəiflədərək bədənin böyük hissəsində immun sisteminin normal işləməsinə və ümumi infeksiyalarla mübarizə aparmasına imkan verirdi. Artıq ürək transplantasiyası xəstələrinin vəziyyəti bu qədər ümidsiz deyildi. Məsələn, amerikalı Tony Huesman köçürülmüş ürəklə 31 il yaşamışdır. 

Bu gün köçürülə bilən orqanlar arasında ürək, böyrəklər, qaraciyər, ağciyərlər, mədəaltı vəzi və bağırsaqlar var. 

1982-ci ildə amerikalı tədqiqatçı Robert Jarvik ilk daimi süni ürəyi implantasiya etmişdir.

Məqalə şəklinin təsviri: Dr. Christiaan Neethling Barnard və Louis Washkansky

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: James D. Hardy (1918–2003), Christiaan Neethling Barnard (1922–2001), Robert Koffler Jarvik (d. 1946)

• Əvvəlki mövzu: KT müayinələri 1967 – Kompüter tomoqrafiyaları
• Növbəti mövzu: Hospis 1967 – Önəmlisən, çünki sən sənsən!