Damar cərrahiyyəsi 1902 – Damarların uğurla tikilməsi

Cərrah Julius Comroe Jr. belə demişdi: 

”1901 ilə 1910-cu illər arasında təcrübə heyvanlarından istifadə edərək [fransız cərrah] Alexis Carrel bu gün damar cərrahiyyəsinin bildiyi hər üsulu həyata keçirdi və hər texnikanı inkişaf etdirdi." 

Carrel cərrahi qreftlər hazırlamaq, arteriya və venaları yenidən birləşdirmək sahəsindəki təməlqoyan işləri ilə 1912-ci ildə Nobel mükafatı qazandı.

Carrelin üsullarından əvvəl qan damarlarının tikilməsi (cərrahi olaraq birləşdirmə) tez-tez damarların daxili astarını zədələyərək ölümcül qan laxtalarına yol açırdı. Cərrahlar damar cərrahiyyəsindən çəkinirdilər və xilas edilə biləcək bir çox xəstə itirilirdi. Carrel bu cür cərrahiyyəni mümkün etmək üçün ən nazik iynə və sapdan istifadə edən yerli peşəkar tikmə ustalarından tikiş dərsləri aldı. Təəccüblüdür ki, Carrel qısa müddətdə kəsilmiş damarların uclarını manjetlər kimi geriyə çevirərək müəyyən növ zədələri minimuma endirmək üçün bu gün də istifadə olunan yeni damar tikmə üsulu hazırladı. Həmçinin nazik iynələrini və tikişlərini həssas damarlara daha çox zərər verməmək üçün vazelinlə örtdü. Bundan əvvəl zədələnmiş damarların müalicəsi adətən bağlama və ya müvafiq ətrafların amputasiyası ilə mümkün olurdu.

1908-ci ildə Carrel qan qrupları uyğun olduğu üçün bir atanın damarını xəstə körpəsinin ayağındakı damara tikərək bəzilərinin ilk müasir qan köçürülməsi adlandırdığı proseduru həyata keçirdi. Ata bağırsaq qanaması keçirən körpəyə qan nasosu və mənbəyi kimi xidmət etdi. 

Carrel həmçinin bir itdən digərinə böyrək köçürməyi bacardı, lakin immunoloji rədd problemləri onun insanlarda belə transplantasiyalar həyata keçirməsinə mane olmuşdu. 

1930-cu illərdə təyyarəçi Charles Lindbergh ilə orqanların cərrahiyyə zamanı bədəndən kənarda həyatda qalmasını təmin edən perfuziya nasosu hazırladı. Lindburgh bir dəfə "Carrelin zehni elmi dünya ilə Tanrının mistik dünyası arasında işıq sürəti ilə parlayırdı" demişdir. 

Carrelin qabaqcıl üsulları bu gün bir çox uğurlu əməliyyatın yolunu açmışdır:

• Orqan transplantasiyaları 
• Müasir ürək əməliyyatları
• Şuntlama əməliyyatları 
• Toxuma qreftləri

Yazıdakı şəklin izahı: Alexis Carrel və hazırladığı damar tikmə üsulu.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Alexis Carrel (1873–1944), Charles Augustus Lindbergh (1902– 1974)

• Əvvəlki mövzu: Yuxu xəstəliyinin səbəbi 1902 – Setse milçəyi
• Sonrakı mövzu: Elektrokardioqraf 1903 – Ürək ritmini izləmək