Elektrokardioqraf 1903 – Ürək ritmini izləmək

Elektrokardioqrafiya (EKQ) bədənin üzərinə yerləşdirilən elektrodlarla ürəyin elektrik aktivliyini izləmək üçün istifadə olunan cihazlardır. Zaman ərzində əldə edilən izləri müşahidə edərək həkimlər adətən ürək zədəsi, hormon və elektrolit tarazlığının pozulması və ya digər amillərin səbəb ola bildiyi anormal ürək ritmlərini müəyyən edə bilirlər.

1887-ci ildə ingilis fizioloq Augustus D. Waller Lippmann elektrometri adlanan nazik şüşə boruda civə sütunu olan cihazdan istifadə edərək bir insanın dərisindən ürəyin elektrik aktivliyini qeydə alan ilk şəxs oldu. Civənin hərəkəti ürəyin elektrik aktivliyi ilə birlikdə cüzi dəyişikliklər göstərirdi. Lakin cihaz hərəkət edən civənin sürtünməsi və cihazın xarici titrəyişlərə həssaslığı səbəbindən praktik deyildi. 

Niderlandlı həkim və fizioloq Willem Einthoven Wallerin işlərindən xəbərdar idi. 1901-ci ildə ürəyi izləmək üçün yeni, son dərəcə həssas telli qalvanometr hazırlamağa başladı. Bu cihazlarda maqnit qütbü arasında asılı olan nazik elektrik aşkarlama iynəsindən istifadə edildi. Ürəyin elektrik aktivliyi çox zəif olduğuna görə Einthovenin yüngül iynəsi gümüş örtüklü çox nazik lifdən ibarət idi.

Einthoven elektrokardioqrafiyanı klinik istifadə üçün təşviq edən ilk şəxslərdən biri olsa da, ilk versiyası 600 pound (272 kg) ağırlığında idi və beş operator tələb edirdi. Xəstə hər iki qolunu və sol ayağını duz məhlulu olan vedrəyə batıraraq dəri səthindən telə cərəyan ötürmək üçün elektrod rolunu oynayırdı. 1903-cü ildə Einthoven hələ də qüvvədə olan elektrokardioqramda (qeydə alınan elektrik izi) müxtəlif dalğaları müəyyən etdi:

• P dalğası ürəyin qulaqcığının aktivliyini xarakterizə etdiyi halda, 
• QRS dalğa kompleksi və T dalğası ürəyin mədəcik hərəkətini xarakterizə edir. 

Einthoven öz işi ilə 1924-cü ildə Nobel mükafatı qazandı.

Bu gün daşına bilən hala gələn elektrokardioqraflardan başqa, ürəyi araşdırmaq üçün səs dalğalarından istifadə edən exokardioqrafiya kimi fərqli yanaşmalar da tətbiq oluna bilir.

Yazıdakı şəklin izahı: Einthovenin 272 kg ağırlığındakı elektrokardioqrafı

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Augustus Desiré Waller (1856–1922), Willem Einthoven (1860– 1927)

• Əvvəlki mövzu: Damar cərrahiyyəsi 1902 – Damarların uğurla tikilməsi
• Sonrakı mövzu: Şüa müalicəsi 1903 – Radioterapiya və ya şüa ilə müalicə