Erkən mərhələ xərçəng sınaqlarına qatılan xəstələrin neçəsi FDA təsdiqli müalicə alır?

Klinik araşdırmalar müalicələrin təhlükəsizliyi və təsiri barədə mühüm məlumat verən elmi işlərdir, müasir tibbin təməl daşlarındandır. Dərman hazırlanması adətən orta hesabla 10-15 il çəkir və yeni preparatın istifadəyə çıxması təxminən 2.6 milyard dollar sərmayə tələb edir.

Xərçəng sınaqları həyati əhəmiyyət daşıyır, çünki standart müalicəyə cavab verməyən xəstələr üçün yeni ümid yaradır. Bu yazı 2-ci faza xərçəng sınaqlarına qatılanların neçəsinin sonradan FDA təsdiqi alan müalicə aldığını araşdıran yeni təhlili nəzərdən keçirir.

Yeni araşdırma

1, 2 və 3-cü fazalardan ibarət klinik sınaqlar doza, təhlükəsizlik və təsir barədə məlumat toplayır. JNCI: Journal of the National Cancer Institute jurnalında 25 fevral 2025 tarixində dərc olunan təhlil 2-ci faza iştirakçılarının təxminən  1/6 hissəsinin (16%) sonradan FDA təsdiqi alan müalicə aldığını göstərib.

Bu nisbət ABŞ Milli Hərtərəfli Xərçəng Şəbəkəsinin (NCCN) başqa göstərişlərdə tövsiyə etdiyi preparatlar daxil ediləndə 1/5 (20%) səviyyəsinə yüksəlir,  klinik əhəmiyyətli fayda verdiyi düşünülən müalicələr üçün isə 1/11 (9%) səviyyəsinə enir.

Araşdırmanın təfərrüatları

2-ci faza xərçəng sınaqları xəstələrə ümidverici yeni müalicələri sınamaq imkanı verir. Lakin bunların neçəsinin FDA təsdiqi aldığı, xəstələrin həqiqətən təsdiqli müalicəyə çıxışı olub-olmadığı aydın deyil.

Əvvəlki işlər 1-ci faza sınaqlarında bu nisbətin 1/83 olduğunu göstərmişdi.

Yeni təhlildə 2012-ci ilin noyabrından 2015-ci ilin noyabrına qədər başlanmış 400 ədəd 2-ci faza xərçəng sınağı təsadüfi seçilib. Onlar ümumilikdə 25.000-dən çox xəstəni əhatə edən 608 müalicə kohortunda 332 müxtəlif preparatın təsirini yoxlayıb.

Əsas hədəf: 2-ci faza iştirakçılarının sonradan FDA təsdiqi alan rejim qəbul edib-etməməsi (terapevtik nisbət adlandırılıb).

İkincili hədəf: FDA təsdiqi ilə yanaşı NCCN-in tövsiyə etdiyi off-label (təlimatdan kənar) istifadə və Avropa Tibbi Onkologiya Cəmiyyətinin Klinik Fayda Şkalası (ESMO-MCBS) ilə əhəmiyyətli klinik faydalı sayılan preparatlar da təhlil edilib.

Nəticələr

• 2-ci faza sınaqlarına qatılan 4045 xəstə sonradan FDA təsdiqi alan müalicə rejimi qəbul edib. Bu, 16,2% terapevtik nisbətə uyğundur.

• NCCN-in off-label tövsiyə etdiyi müalicələr daxil ediləndə göstərici 19,4% səviyyəsinə qalxır.

• Klinik əhəmiyyətli fayda verənlər nəzərə alınanda 9,3% səviyyəsinə enir.

• İştirakçıların 32,5% hissəsi 3-cü fazaya keçən preparatın yoxlandığı sınağa daxil olub.

• Biomarker istifadəsi, immunoterapiyalı sınaq, geniş 2-ci faza kohortu və ya sənaye dəstəkli randomizə edilməmiş işlər daha yüksək terapevtik nisbətlə əlaqəli olub.

Klinik praktikada nə deməkdir?

Müəlliflər bildirirlər: “2-ci faza sınağına qatılan xəstənin sonradan təsdiqlənəcək müalicə alması ehtimalı təxminən 1/6-dır”.

Əvvəl 1-ci faza üçün bildirilən 1/83 ilə müqayisədə 2-ci faza sınaqları FDA təsdiqli müalicəyə çıxış nisbətini nəzərəçarpacaq artırır.

Məqalə ilə dərc olunan redaksiya yazısında Rutgers Xərçəng İnstitutundan Dr. Howard S. Hochster terapevtik nisbətin ehtimalən aşağı hesablandığını deyir. “Əgər hər hansı göstəriş və doza üçün FDA təsdiqi alan dərmanlar daxil edilsə, faydalananların payı 38% səviyyəsinə qalxır. NCCN tövsiyələrindəki müalicələr də daxil ediləndə 51% səviyyəsinə çatır”, — deyə əlavə edir.

Məhdudiyyətlər

Araşdırma 2012-2015 dövrünün 2-ci faza sınaqlarına yönəldiyinə görə müasir dərman inkişafı meyillərini tam əks etdirməyə bilər. Həmçinin sitotoksik preparatlar təhlildən çıxarıldığına görə həqiqi fayda nisbətləri fərqli ola bilər.