Kimyaterapiya beyni - Kemo-beyin - Chemo Brain nədir?

Xərçəng xəstələrində müalicədən əvvəl, müalicə zamanı və ya sonra zehni pozuntular görünə bilər. Onkologiyada bu vəziyyət kemo-beyin (chemo brain) adlandırılır. Dekabr 2016-cı ildə onkologiyanın aparıcı elmi nəşrlərindən Journal of Clinical Oncology-də dərc olunan tədqiqata görə kemo-beyin süd vəzi xərçəngli xəstələrdə müalicədən sonra geniş rast gəlinən problem kimi bildirilib.

Kemo-beyin tibb aləmində müxtəlif şəkildə ifadə edilir. Bu terminlər xərçəng müalicəsi ilə əlaqəli düşüncə pozuntuları, xərçəng terapiyası ilə əlaqəli düşüncə dəyişiklikləri və kimyaterapiyadan sonrakı düşüncə pozuntularıdır.

Kemo-beyin olan xəstələrdə adətən diqqət pozuntusu, müəyyən şeyləri xatırlamaqda çətinlik, işləri bitirməkdə problemlər və yeni şeylər öyrənməkdə çətinliklər görünür.

Çox vaxt xəstələrə bu düşüncə (idraki, koqnitiv, zehni) dəyişikliklərini təsvir etmək çətin olur. Eyni zamanda xəstə yaxınları bu vəziyyəti fərq etməyə bilər. Bir çox xəstə həyat keyfiyyətinə təsir edənədək bu dəyişikliklərdən danışmır.

Kemo-beyin xəstələr üçün mühüm problem olsa da, nə vaxt və niyə yarandığı, kimlərin yüksək risk qrupunda olduğu hazırda tam aydınlaşmayıb.

Tədqiqat

Araşdırmaya 581 süd vəzi xərçəngli qadın xəstə və 364 sağlam qadın daxil edilərək düşüncə və yaddaşla bağlı problemləri müqayisə edilib.

Araşdırmadakı şəxslərin orta yaşı 53-dür. Tədqiqatçılar xüsusilə problemlərin nə qədər davam etdiyi və hansı amillərin problemlərə təsir etməsi ilə maraqlanıblar.

Araşdırmanın nəticələrinə görə;

• Süd vəzi xərçəngi xəstələrinin % 45-ində kimyaterapiyadan əvvəl və sonra düşüncə funksiyalarında azalma görülüb. Sağlam şəxslərin yalnız %’10.4-ündə eyni müddətdə azalma görülüb.
• Kimyaterapiyadan əvvəldən kimyaterapiyadan sonrakı 6-cı aya qədər süd vəzi xərçəngi xəstələrinin % 36.5-ində düşüncə funksiyalarında azalma görülüb.
• Eyni zamanda kimyaterapiyadan əvvəl anksiyetenin (narahatlıq, qayğı) və depressiyanın düşüncə funksiyalarına mühüm təsiri olduğu müəyyən edilib.
• Hormon müalicəsi və ya kimyaterapiyadan sonra şüa müalicəsi alan xəstələrdə də oxşar düşüncə problemləri görülüb.

Kemo-beyin xərçəng xəstələri üçün mühüm problemə çevrilir. Xərçəng müalicəsi ilə düşüncə dəyişiklikləri arasındakı bioloji əlaqəni anlamaq üçün araşdırmalar hələ davam edir.

Bununla yanaşı, yenə bu il nəticələri dərc olunan başqa tədqiqat onlayn öyrənmə proqramının kemo-beynin qarşısını alma və ya azaltma potensialını ortaya qoyub. Növbəti yazımızda bu tədqiqatı sizinlə paylaşmağı planlaşdırdıq.