Maggot terapiyası 1929 – Ağcaqanad sürfələri ilə müalicə

Təsəvvür edin, sağalmaqda çətinlik çəkən bir dostunuzu ziyarət edirsiniz. Yarası milçək sürfələri ilə doludur – həkimlərin qeyri-adi sağaltma qabiliyyətinə malik təbii cərrahlar kimi qəbul etdikləri kiçik varlıqlar. Maggot terapiyası (MT) dünyasına xoş gəlmisiniz.

Amerikalı cərrah William Baer yaraları sağaltmaq üçün sürfələrin məqsədli tətbiqini diqqətlə araşdıran ilk amerikalı həkimlərdən biri idi. Birinci Dünya müharibəsi zamanı Baer bir çox ağır yarası olan bir əsgəri müayinə etdi. Əsgərin paltarları xəstəxanaya gətirildikdə yaralarda minlərlə milçək sürfəsi gördü. Təəccüblüdür ki, əsgərin hərarəti qalxmadı və yaralarda sağlam çəhrayı toxuma var idi. Bu təcrübələr Baeri 1929-cu ildə müalicəsi mümkün olmayan xroniki osteomielit (sümük infeksiyası) xəstələrinin toxumalarına sürfə tətbiq etməyə yönəltdi. Sürfələr kiçik möcüzələr yaratdı. Baer ölü, zədələnmiş və ya yoluxmuş toxumaların sürətlə təmizlənməsini, xəstəlik törədən orqanizmlərin və qoxunun azalmasını, sağalma sürətini müşahidə etdi. Əslində milçək sürfələrinin yara sağalmasını təşviq etdiyi qədim dövrlərdən bəri müşahidə olunan bir həqiqətdir. Amerika Vətəndaş müharibəsi zamanı həkim John Zacharias belə demişdi: "Milçək sürfələri... bir gündə yaranı əlimizdəki hər hansı maddədən xeyli yaxşı təmizləyirdi... Onlardan istifadə etməklə bir çox həyat qurtardığıma əminəm."

Bu gün MT nekrotik (ölü) yara toxumasının təmizlənməsi üçün təsdiqlənmiş üsuldur. Xüsusilə sağalmayan xora, yanıq və sümük iltihabı kimi xroniki yoluxmuş yaraların müalicəsində istifadə olunur. 

Maggot terapiyasında istifadə üçün uyğun milçək sürfələri adətən Calliphoridae fəsiləsində olur. Sürfələr canlı toxumalara zərər vermədən yalnız ölü toxumalarla qidalanma xüsusiyyətlərinə görə seçilir. Maggot terapiyasında ən geniş istifadə olunan Calliphoridae növü Lucilia sericata (syn. Phaenicia sericata)dır. Lucilia sericatanın seçilmə səbəbi canlı toxumalarda səthi nekrofaq qidalanmasıdır. Milçək sürfələri bakteriyaları yeyərək yaranı dezinfeksiya edir. Geniş çeşiddə ferment ifraz edərək ölü toxumanı mayeləşdirir və bakteriyaları öldürür. Əslində milçək sürfələri insanın faydalı toxuma böyümə amilləri istehsalını stimullaşdıran bir tətikləyicidir.

Təsirli nəticələr üçün uyğun milçəklərin təmizlənmiş yumurtalarından istifadəyə diqqət yetirilməlidir. 

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: John Forney Zacharias (1837–1901), William Stevenson Baer (1872–1931)

• Əvvəlki mövzu: Uşaqlıqdaxili kontraseptiv cihaz (IUD) 1929 – Hamiləlikdən qorunma
• Sonrakı mövzu: Həkimlərin öz üzərində təcrübə aparması 1929 – Risklər və kəşflər