Maqnezium nədir? Maqnezium çatışmazlığının əlamətləri, faydaları və zərərləri

Maqnezium orqanizmin sağlam qalmaq üçün ehtiyac duyduğu əsas minerallardan biridir. İnsan bədənində 300-dən çox fermentin normal fəaliyyəti maqneziumdan asılıdır; əzələ və sinir funksiyalarının tənzimlənməsi, qan şəkərinə və qan təzyiqinə nəzarət, zülal və DNA sintezi kimi bir çox kritik işdə rol oynayır. Bu çoxfunksiyalı mineral enerji istehsalından ürək ritminin qorunmasına qədər saysız prosesdə iştirak edir. Maqnezium bədəndə istehsal olunmadığı üçün hər gün qida ilə qəbul edilməlidir. Həm gündəlik qidalanmada, həm də lazım gəldikdə əlavə şəklində qəbul edildikdə bir çox fayda verir, çatışmazlığı isə müxtəlif sağlamlıq problemləri yarada bilər. Digər tərəfdən, həddən artıq və nəzarətsiz maqnezium qəbulu da arzuolunmaz təsirlərə səbəb ola bilər. Bu məqalədə maqneziumun nə olduğundan çatışmazlıq əlamətlərinə, faydalarından mümkün zərərlərinə qədər maraq doğuran bir çox mövzunu nəzərdən keçirəcəyik.

Maqnezium nədir?

Maqnezium (Mg) bədənin əsas minerallarından (makrominerallardan) biridir və insan orqanizmində 11 əsas mineraldan biri hesab olunur. Kimyəvi olaraq qələvi-torpaq metalları qrupuna daxildir və təbiətdə geniş yayılıb. Bədəndəki maqneziumun çoxu sümüklərdə saxlanılır, qalanı əzələlərdə və yumşaq toxumalarda paylanır. Qanda normal maqnezium səviyyəsi 0,85-1,1 mmol/L arasındadır; bundan aşağı səviyyə hipomaqnezemiyaya — maqnezium çatışmazlığına işarə edə bilər.

Maqnezium elektrolit xüsusiyyətli mineraldır; yəni bədəndə elektrik ötürülməsini və maye tarazlığını təmin edir. Kalsium, kalium və natriumla birlikdə hüceyrədaxili və hüceyrəxarici ion tarazlığı üçün vacibdir. Sinir sisteminin sağlam işləməsi, əzələlərin yığılması və boşalması, ürək ritminin tənzimlənməsi üçün maqneziumun uyğun səviyyədə olması lazımdır. Qısaca, maqnezium nədir sualına ən sadə cavab: bədənimiz üçün həyati əhəmiyyət daşıyan mineraldır.

Maqnezium nə işə yarayır?

Maqnezium bədəndə saysız biokimyəvi reaksiyanın baş verməsini təmin edir. Əsas funksiyaları bunlardır:

• Əzələ və sinir funksiyası: Maqnezium əzələ yığılmasında və sinir impulslarının ötürülməsində kalsiumla birlikdə işləyir. Əzələlərin düzgün yığılıb boşalmasına kömək edərək qıcolmaları önləyir, sinir sistemində ötürülməni tənzimləyərək sinir həssaslığını azaldır.
• Ürək ritmi və qan təzyiqi: Ürək əzələsinin sağlam döyünməsi üçün maqnezium lazımdır. Ürək hüceyrələrində kalsium tarazlığına kömək edərək ürək ritminin tənzimlənməsinə yardım edir. Həmçinin damarları rahatladaraq yüksək qan təzyiqinin qarşısını almaqda rol oynayır.
• Sümük və diş sağlamlığı: Kalsium və D vitamini ilə birlikdə sümük mineralizasiyasını dəstəkləyir. Sümük sıxlığını qorumaq və osteoporozu önləmək üçün lazımdır. Uşaqlıq və gənclikdə yetərli maqnezium sağlam sümük və diş inkişafına kömək edir.
• Metabolizm və enerji istehsalı: Maqnezium bədənin enerji molekulu ATP-nin istehsalı və istifadəsində kofaktor rolunu oynayır. Karbohidrat və yağ metabolizmini dəstəkləyərək enerji yaranmasını asanlaşdırır. Həmçinin insulin funksiyasına təsiri ilə qan şəkəri səviyyəsini tənzimləməyə kömək edir.
• Zülal və DNA sintezi: Hüceyrələrin zülal istehsal etməsi və genetik materialını (DNA/RNA) yaratması üçün maqnezium lazımdır. Buna görə böyümə, toxuma bərpası və immun sistemi funksiyalarında dolayı rol oynayır.
• Sinir sistemi və əhval: Maqnezium beyində rahatlama yaradan neyromediatorların (məsələn, GABA) ifrazını tənzimləyir. Bununla stresi azaldan və sakitləşdirən təsirlər göstərir. Yetərli maqnezium əhvalı yaxşılaşdıraraq depressiya və anksiyete riskini azaltmağa kömək edə bilər.
• Yuxu keyfiyyəti: Sinir sistemini sakitləşdirən rolu sayəsində maqnezium yuxuya getməyi və dərin yuxunu dəstəkləyir. Yuxu pozuntusu olanlarda maqnezium əlavəsinin yuxu keyfiyyətini artıra bildiyi müşahidə edilmişdir.

Xülasə, maqnezium bədəndə enerji istehsalından sinir ötürülməsinə, əzələ funksiyasından ürək sağlamlığına qədər bir çox sistemin düzgün işləməsi üçün zəruridir. Buna görə gündəlik yetərli maqnezium qəbulu ümumi sağlamlıq və fəaliyyət qabiliyyəti baxımından çox vacibdir.

Maqnezium çatışmazlığının əlamətləri

Maqnezium çatışmazlığı (hipomaqnezemiya) başlanğıcda aydın şikayət yaratmaya bilər, lakin səviyyə çox azaldıqda müxtəlif əlamətlər üzə çıxır. Erkən maqnezium çatışmazlığı əlamətləri adətən bunlardır:

• Əzələ qıcolmaları və spazmlar: Xüsusən ayaqlarda və baldır əzələlərində qəfil yığılmalar, qıcolmalar tez-tez olur. Göz səyriməsi kimi əzələ səyrimələri də yaşana bilər.
• Yorğunluq və halsızlıq: Səbəbi izah edilməyən davamlı yorğunluq, enerji çatışmazlığı və tez əldən düşmək.
• İştahasızlıq: Yemək istəyinin azalması, iştaha itkisi və buna bağlı arıqlama ola bilər.
• Ürəkbulanma və qusma: Yüngül ürəkbulanma ilə başlayıb ağır çatışmazlıqda qusmaya qədər gedən həzm sistemi şikayətləri.
• Keyimə və iynələnmə: Əl və ayaq barmaqlarında keyimə, iynələnmə hissi sinir sisteminin təsirlənməsinin əlamətidir.
• Titrəmə (tremor): Başda əllər olmaqla bədəndə yüngül titrəmələr müşahidə oluna bilər.
• Ürək ritmi pozuntuları: Ürəkdöyünmə hissi və nizamsız döyüntülər (aritmiya) yarana bilər. Maqnezium çatışmazlığı ağırdırsa, ürək ritmində təhlükəli nizamsızlıq ola bilər.
• Əsəbilik və diqqət pozuntusu: İnsan özünü narahat, əsəbi hiss edə, diqqəti cəmləməkdə çətinlik və zehni bulanıqlıq yaşaya bilər.
• Əzələ zəifliyi: Uzunmüddətli çatışmazlıq əzələ gücsüzlüyü, fəaliyyət qabiliyyətinin azalması və reflekslərin zəifləməsini yarada bilər.

Ağır maqnezium çatışmazlığında bu əlamətlər güclənə və tutmalar (qıcolma tutmaları), şəxsiyyət dəyişiklikləri hətta şüur bulanıqlığı yarana bilər. Həmçinin uzunmüddətli xroniki aşağı maqnezium səviyyəsi hipertoniya, koronar ürək xəstəliyi, osteoporoz və insulin rezistentliyi kimi xroniki hallarla əlaqələndirilmişdir.

Maqnezium çatışmazlığı niyə yaranır? Ən geniş yayılmış səbəb yetərsiz qidalanma ilə az maqnezium qəbuludur. Çox alkoqol qəbulu, xroniki böyrək xəstəliyi, uzunmüddətli ishal kimi həzm sistemi problemləri, diabet (şəkərli diabet) və qalxanabənzər vəzinin həddən artıq işləməsi (hipertireoz) kimi hallar bədəndən maqnezium itkisini artıra bilər. Həmçinin bəzi sidikqovucular və antibiotiklər kimi dərmanlar maqnezium çatışmazlığı yarada bilər. Yaşlılıq, güclü stres və hamiləlik kimi xüsusi hallarda ehtiyac artdığı üçün ödənməzsə çatışmazlıq yarana bilər.

Maqnezium çatışmazlığı necə müəyyən edilir? Bu əlamətləri yaşayan şəxslərdə həkimin istədiyi qan testində aşağı maqnezium səviyyəsi aşkarlanması ilə diaqnoz qoyulur. Həkim çatışmazlığın əsas səbəbini tapmaq üçün lazım bilərsə əlavə müayinələr də istəyə bilər.

Maqneziumun faydaları

Maqnezium yetərli səviyyədə qəbul edildikdə bədəndə bir çox faydalı təsir göstərir. Bir çox sistemə müsbət təsiri olduğundan optimal sağlamlıq üçün əhəmiyyəti böyükdür. Maqneziumun elmi cəhətdən də dəstəklənən əsas faydaları bunlardır:

Ürək və damar sağlamlığı

Maqnezium ürək əzələsi də daxil bütün əzələlərin düzgün işləməsi üçün lazımdır. Ürək ritmini tənzimləyir və ürəyin sağlam ritmlə döyünməsinə kömək edir. Damar divarlarındakı saya əzələləri boşaldaraq damarları genişləndirir, bununla qan təzyiqinin tənzimlənməsinə kömək edir. Müntəzəm maqnezium qəbulu hipertoniya riskini azalda və infarkt, ritm pozuntuları kimi ürək-damar problemlərindən qoruya bilər. Bəzi araşdırmalar həmçinin maqneziumun pis xolesterini azaltmağa və yaxşı xolesterini artırmağa kömək edə biləcəyini göstərir.

Sümük və əzələ sağlamlığı

Kalsium qədər maqnezium da sümük sağlamlığı üçün çox vacibdir. Sümüklərin quruluşunu təşkil edən mineralların sümük toxumasına yerləşməsi üçün maqnezium lazımdır. Yetərli maqnezium yaşlı dövrdə sümük əriməsi (osteoporoz) riskini azaldır. Əzələlər baxımından, maqnezium çatışmazlığında yaranan qıcolma və spazmların qarşısını yetərli maqnezium qəbulu ilə almaq olar. İdmançılarda maqnezium əlavəsi məşqdən sonra əzələlərin boşalmasını sürətləndirə və ağrını azalda bilər. Həmçinin maqnezium zülal sintezinə töhfəsi ilə əzələ inkişafını və bərpasını dəstəkləyir.

Metabolizm və enerji

Maqnezium bədənin metabolik fəaliyyətlərinin çoxunda koenzim kimi işləyir. Xüsusən karbohidratların parçalanmasında və insulin effektivliyində rol oynayaraq qan şəkərini tənzimləyir. Bu xüsusiyyəti ilə tip 2 diabet riskini azaltmağa kömək edə bilər. Yağ və zülal metabolizminə də töhfə verdiyindən çəkiyə nəzarətdə dolayı rol oynayır. Enerji istehsalının mərkəzindəki ATP molekulunun aktivləşməsi maqneziumdan asılıdır. Buna görə enerji istehsalını artırır, xroniki yorğunluq hissini azaltmağa kömək edir. Gün ərzində daim yorğun hiss edənlərdə gizli maqnezium çatışmazlığı varsa, əlavə qəbulu enerji səviyyəsini nəzərəçarpacaq yaxşılaşdıra bilər.

Sinir sistemi və yuxu

Maqneziumun sinir sisteminə sakitləşdirici təsiri yaxşı məlumdur. Stres zamanı artan kortizol kimi stres hormonlarının səviyyəsini azaltmağa kömək edir. Bununla təşviş (anksiyete) və əsəbilikdə rahatlıq verir. Beyində rahatlamanı tətikləyən GABA kimi neyromediatorların tənzimlənməsinə töhfə verərək zehni sakitləşdirir. Bu təsirləri ilə yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırır: Maqnezium qəbul edənlərdə yuxuya getmə müddəti qısala, dərin yuxu mərhələləri uzana bilər. Yuxusuzluğu və ya pozulmuş yuxu rejimi olanlarda maqnezium əlavəsi (xüsusən qlisinat və ya treonat forması) rahatladaraq daha yaxşı yuxu verə bilər.

Miqren və baş ağrıları

Araşdırmalar xroniki miqrenli xəstələrin bir hissəsində maqnezium səviyyəsinin aşağı olduğunu göstərmişdir. Maqnezium beyində damarları rahatladıb sinir hüceyrələrinin həddən artıq oyanmasını azaltdığı üçün miqren tutmalarının tezliyini və ağırlığını azalda bilər. Müntəzəm maqnezium dəstəyinin bəzi miqren tipli baş ağrılarında qoruyucu təsiri bildirilmişdir. Xüsusən menstrual miqren (aybaşı ilə bağlı baş ağrıları) yaşayan qadınlarda aybaşından əvvəl maqnezium əlavəsi ağrıya nəzarətə kömək edə bilər.

PMS (aybaşıöncəsi sindrom) və hormonal tarazlıq

Qadınlarda aybaşından əvvəlki köp, qıcolmalar və əhval dəyişiklikləri kimi PMS əlamətlərini yüngülləşdirməkdə maqnezium faydalı ola bilər. Əzələləri boşaldan təsiri ilə aybaşı spazmlarını azaldır, sinir sistemini sakitləşdirərək gərginliyi və anksiyeteni aşağı salır. Həmçinin hormonal tarazlığa dolayı təsiri ilə aybaşıöncəsi sindromun ağırlığını azaldan dəstək kimi tövsiyə oluna bilər.

Bu maddələr maqneziumun sağlamlıq baxımından nə qədər geniş fayda verdiyini göstərir. Bütün faydaları əldə etmək üçün maqneziumu əvvəlcə qida ilə, lazım gəldikdə əlavə şəklində yetərli qəbul etmək vacibdir.

Maqnezium növləri və istifadə sahələri

Bazarda müxtəlif formalı maqnezium əlavələri var. Hər maqnezium birləşməsinin bədəndə sorulması və təsiri eyni deyil; buna görə istifadə məqsədinə uyğun forma seçmək vacibdir. Ümumən maqnezium duzları iki qrupa ayrılır: üzvi formalar (məsələn, sitrat, qlisinat, malat) və qeyri-üzvi formalar (məsələn, oksid, sulfat). Üzvi formalar adətən sorulma baxımından daha üstün və mədəyə daha uyğundur. Aşağıda geniş istifadə edilən maqnezium növləri və xüsusiyyətləri müqayisə olunur:

Maqnezium əlavə formaları və xüsusiyyətləri:

Yuxarıdakı cədvəldən göründüyü kimi, hər maqnezium növünün özünəməxsus üstünlükləri var. Məsələn, yuxu problemi və ya stresi olanlar qlisinat formasını seçə, qəbizliyi olanlara sitrat və ya oksid tövsiyə oluna bilər. Ürək sağlamlığını dəstəkləmək istəyənlər tauratdan faydalana bilər, fibromialgiya kimi enerji metabolizmi problemlərində malat nəzərdən keçirilə bilər. Əlavə seçilərkən insanın ehtiyacı, sağlamlıq vəziyyəti və həkim tövsiyəsi nəzərə alınmalıdır.

Gündəlik maqnezium ehtiyacı

Gündəlik maqnezium ehtiyacı yaşa, cinsə və xüsusi hallara görə dəyişir. Ümumən sağlam yetkin kişinin gündə orta hesabla 400-420 mg, yetkin qadının isə 310-320 mg maqneziuma ehtiyacı var. Hamiləlik və əmizdirmədə qadınların maqnezium ehtiyacı bir qədər artır. Aşağıda yaş qrupları və cinsə görə tövsiyə edilən gündəlik maqnezium qəbulu göstərilmişdir:

Yaşa görə gündəlik maqnezium ehtiyacı (mg/gün):

Cədvəldəki göstəricilər orta ehtiyacı göstərir. Sağlamlıq, aktivlik səviyyəsi və həyat tərzinə görə həqiqi ehtiyac bir qədər fərqlənə bilər. Məsələn, intensiv idman edənlərin tərlə itirdiyi mineralları əvəz etmək üçün maqnezium ehtiyacı arta bilər. Hamiləlik və əmizdirmə zamanı həm ana, həm körpə sağlamlığı üçün maqnezium qəbulu əhəmiyyət qazandığından ehtiyac yetkin qadınlardan yüksəkdir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO) sağlam insanın gündə hər kiloqram çəki üçün təxminən 4-5 mg maqnezium qəbulunu tövsiyə edir. Məsələn, 70 kg çəkili yetkin üçün bu, təxminən 350 mg-a bərabərdir və cədvələ uyğundur. Ümumən balanslı pəhrizlə bu ehtiyac ödənə bilər. Lakin müasir qidalanmada rafinə edilmiş qidaların çoxluğu və torpağın mineral keyfiyyətinin azalması kimi amillər bəzi şəxslərdə gündəlik maqnezium qəbulunun yetərsizliyinə səbəb ola bilər. Buna görə risk qruplarına (yaşlılar, xroniki xəstələr, hamilələr) həkim lazım bilərsə maqnezium dəstəyi tövsiyə edilə bilər.

Maqneziumlu qidalar

Maqneziumu ən yaxşı şəkildə almaq üçün təbii qida mənbələrinə yönəlmək lazımdır. Maqnezium hansı qidalarda var? Ən zəngin maqnezium mənbələri adətən yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, yağlı toxumlar və çərəzlər, paxlalılar və tam taxıllı qidalardır. Xlorofil molekulunun mərkəz atomu maqnezium olduğu üçün xüsusən ispanaq və yarpaq çuğunduru kimi tünd yaşıl tərəvəzlər maqneziumla zəngindir. Çərəz və toxumlar da sağlam yağlarla yanaşı çox maqnezium ehtiva edir. Məsələn, badam, keşyu, fındıq, həmçinin balqabaq tumu, kətan toxumu və küncüt gündəlik maqnezium ehtiyacına mühüm töhfə verir. Paxlalılardan lobya, noxud və mərci həm zülal, həm maqnezium mənbəyidir. Yulaf, bulqur və kəpəkli çörək kimi tam taxıllar rafinə edilmiş taxıllardan daha çox maqnezium ehtiva edir.

Şəkil: Maqneziumla zəngin bəzi qidalar (ispanaq, avokado, banan, fındıq, badam, balqabaq tumu və digər çərəzlər). Müntəzəm qəbul edildikdə bu qidalar bədənin maqnezium ehtiyacını ödəməyə kömək edir.

Meyvələr arasında avokado və banan münasib miqdarda maqnezium verir; məsələn, orta banan təxminən 30 mg maqnezium ehtiva edir. Süd və qatıq kimi süd məhsulları da bir qədər maqnezium verir (1 kasa qatıqda ~40 mg). Dəniz məhsullarından yağlı balıqlar (qızılbalıq, skumbriya kimi) və xüsusən kiçik balıqlar (sardina) sümükləri ilə yeyildikdə maqnezium və kalsium qəbulunu dəstəkləyir. Həmçinin tünd şokolad (yüksək kakaolu) gözlənilməz maqnezium mənbəyidir — təxminən 2 parça (30 g) tünd şokolad 60-70 mg maqnezium ehtiva edə bilər.

Maqneziumla ən zəngin qidaların bəziləri və miqdarı aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

Maqnezium mənbələri (100 qramda maqnezium miqdarı):

Bu qidalar maqneziumla çox zəngindir. Həmçinin fındıq (~160 mg/100g), keşyu (~260 mg/100g), yerfındığı (~150 mg/100g), quru lobya (~150 mg/100g) və mərci (~120 mg/100g) kimi bir çox qidada yaxşı miqdarda maqnezium var. Əsas olan gündəlik qidalanmada müxtəlif qida qruplarından istifadə edərək yetərli maqnezium almaqdır. Məsələn, səhər yulaf əzməsi və qoz, naharda ispanaqlı salat, ara yeməkdə banan, axşam isə mərci yeməyi və ya balıq seçmək maqnezium qəbulunu təbii artıracaq.

Qidadan yetərli maqnezium alınmırsa və ya xüsusi hal varsa (idmançıların artan ehtiyacı, hamiləlik qıcolmaları və s.), həkim və ya dietoloq nəzarətində əlavələr tətbiq oluna bilər. Lakin üstünlük həmişə təbii qida mənbələrinə verilməlidir; çünki bu qidalar maqneziumla yanaşı digər vitamin, mineral və lif kimi faydalı maddələr də ehtiva edir.

Artıq maqnezium qəbulu və yan təsirləri (zərərləri)

Sağlam qidalanma ilə alınan maqneziuma bədən adətən yaxşı dözür, artığı isə böyrəklərlə xaric olur. Buna görə qidadan maqnezium zəhərlənməsi demək olar mümkün deyil. Lakin yüksək dozalı maqnezium əlavəsi nəzarətsiz istifadə edilərsə, bədəndə maqnezium çoxluğu (hipermaqnezemiya) yarana bilər. Maqneziumun zərərləri əsasən bu artıq qəbulda yaranan yan təsirlərdir. Aşağıda artıq maqneziumun mümkün yan təsirləri sıralanmışdır:

• İshal: Artıq maqnezium xüsusən bağırsağa su çəkərək işlədici təsir göstərir və çoxlu sulu nəcisə (ishala) səbəb olur. Xüsusən oksid və ya sitrat kimi formaların yüksək dozaları işlədici təsirə görə tez-tez ishal yarada bilər.
• Ürəkbulanma və qusma: Artıq maqnezium əlavəsi qəbul edən bəzi şəxslərdə ürəkbulanma, sonra qusma ola bilər.
• Aşağı qan təzyiqi (hipotoniya): Qanda maqnezium çox yüksələrsə, qan təzyiqini azalda bilər. Bu halda başgicəllənmə, sərsəmlik hissi və bayılma ola bilər.
• Əzələ zəifliyi və tənəffüsün zəifləməsi: Ağır hipermaqnezemiyada əzələ refleksləri zəifləyə, insan özünü gücsüz hiss edə bilər. Çox nadir olsa da, artıq maqnezium tənəffüs əzələlərinə təsir edərək nəfəs almağı çətinləşdirə bilər.
• Ürək ritminin pozulması: Artıq maqnezium ürəkdə blok və ya yavaşıma kimi ritm pozuntuları yarada bilər. Ağır zəhərlənmədə hətta ürək dayanması bildirilmişdir.

Maqnezium çoxluğu adətən böyrək çatışmazlığı kimi böyrəklərin artıq maqneziumu xaric edə bilmədiyi hallarda və ya çox yüksək dozada (məsələn, tibbi məqsədlə venadaxili) maqnezium qəbulunda olur. Buna görə böyrək xəstələri maqnezium əlavəsini heç vaxt həkim nəzarəti olmadan qəbul etməməlidirlər.

Oral maqnezium əlavələrinin yüngül yan təsirləri arasında çox vaxt mədə spazmı, qaz və qeyd edilən ishal sayıla bilər. Bunlar adətən dozadan asılıdır və dozanı azaltmaqla və ya əlavəni bölərək (səhər-axşam kimi) qəbul etməklə yüngülləşə bilər.

Maqnezium əlavələri bəzi dərmanlarla da qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Məsələn, tetrasiklin tipli antibiotiklər və osteoporozun müalicəsində istifadə edilən bisfosfonatlar maqneziumla birlikdə qəbul edildikdə onların sorulması azala bilər. Ürək dərmanları (məsələn, digitalis) və bəzi əzələboşaldıcılarla da qarşılıqlı təsir bildirilmişdir. Buna görə müntəzəm dərman qəbul edənlərin maqnezium əlavəsindən əvvəl həkimlə məsləhətləşməsi vacibdir.

Xülasə, maqneziumun qidadan qəbulu çox təhlükəsizdir və toksiklik riski yox dərəcəsindədir. Zərərləri, yalnız nəzarətsiz artıq əlavə istifadəsində yarana bilər. Düzgün doza və formada maqnezium əlavələri adətən təhlükəsizdir və çatışmazlığı aradan qaldırmaqda effektivdir. Yenə də hər hansı əlavə kimi mütəxəssis tövsiyəsi və nəzarəti ilə hərəkət etmək ən sağlam yoldur.

Tez-tez verilən suallar

Kimlər maqnezium əlavəsi qəbul etməlidir?

Sağlam və balanslı qidalananların çoxu gündəlik maqnezium ehtiyacını qidadan ödəyir və əlavəyə ehtiyac duymur. Lakin bəzi qruplarda əlavə faydalı ola bilər:

• Yaşlılar: Yaş artdıqca sorulma azala və xroniki xəstəliklər yarana bilər. Yaşlılarda yüngül çatışmazlıq tez-tez olduğundan həkim lazım bilərsə dəstək tövsiyə edə bilər.
• İntensiv idman edənlər: Ağır məşq tərlə maqnezium itkisini artırır. İdmançılar əzələ funksiyasını dəstəkləmək və qıcolmaları önləmək üçün nəzarətli əlavə qəbul edə bilərlər.
• Maqnezium çatışmazlığı olanlar: Qan testi ilə aşağı maqnezium səviyyəsi aşkarlanmışlarda (məsələn, xroniki ishal, sorulma pozuntusu, uzunmüddətli alkoqol asılılığı olanlar) həkim çatışmazlığı aradan qaldırmaq üçün əlavə yaza bilər.
• Hamilələr və əmizdirən analar: Bu dövrlərdə ehtiyac artdığı üçün qidadan yetərli alınmırsa, mama-ginekoloq əlavə maqnezium tövsiyə edə bilər (xüsusən hamiləlik qıcolmaları olan gələcək analara tez-tez verilir).
• Diabet və mədə-bağırsaq xəstəliyi olanlar: Tip 2 diabet, Crohn və çölyak kimi sorulmanı pozan xəstəliklərdə və ya uzun müddət sidikqovucu diuretik istifadə edənlərdə maqnezium dəstəyi lazım ola bilər.

Hər halda əlavənin lazım olub-olmadığına səhiyyə mütəxəssisi qərar verməlidir. Unutmaq olmaz ki, maqnezium əlavəsi çatışmazlığı olmayan sağlam şəxslərə əlavə fayda vermir və lazımsız qəbul edilməməlidir.

Maqnezium əlavələri dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərirmi?

Bəli, maqnezium əlavələri bəzi dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Xüsusən mədə turşusunu neytrallaşdıran antasid və işlədicilərlə birlikdə qəbulda bu dərmanların özündə maqnezium olduğu üçün ümumi doza arta bilər. Antibiotiklərdən tetrasiklin və flüorxinolon qrupu (məsələn, siprofloksasin) maqneziumla xelat yaradaraq bağırsaqdan daha az sorulur; buna görə antibiotiklə maqnezium əlavəsi arasında ən azı 2 saat olmalıdır. Osteoporoz dərmanlarının (məsələn, alendronat), qalxanabənzər vəzi hormonunun (levotiroksin) sorulması da maqneziumla əngəllənə bilər. Ürək ritmi pozuntusu üçün bəzi dərmanlar və əzələboşaldıcılarla maqnezium qəbulu onların təsirini potensial olaraq artıra və ya arzuolunmaz təsir yarada bilər.

Həmçinin maqnezium sink və kalsium kimi digər minerallarla yüksək dozalarda rəqabət apara bilər. Məsələn, yüksək dozalı kalsium və maqneziumu eyni vaxtda qəbul etmək hər ikisinin sorulmasını azalda bilər. Buna görə kombinə multivitamin-mineral məhsullarında dozalar tarazlaşdırılır. Nəticədə müntəzəm dərman və ya bir neçə əlavə qəbul edənlər mümkün qarşılıqlı təsirləri önləmək üçün maqnezium əlavəsinə başlamazdan əvvəl həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşməlidirlər.

Maqneziumun sorulmasını artırmaq üçün nə etməli?

Maqnezium bağırsaqlarda sorulur və bəzi amillər sorulma nisbətinə təsir edə bilər. Sorulmanı artırmaq üçün bu məqamlara diqqət edilə bilər:

• Düzgün forma seçin: Maqneziumun müxtəlif formalarının sorulma nisbəti fərqlidir. Maqnezium sitrat, qlisinat və malat kimi üzvi formalar adətən daha yaxşı sorulur, maqnezium oksid kimi qeyri-üzvi formanın sorulması isə zəifdir. Buna görə məqsədə uyğun və biomənimsənilməsi yüksək forma seçin.
• Yeməklə birlikdə qəbul edin: Maqnezium əlavəsini yeməklə qəbul etmək sorulmanı asanlaşdıra bilər. Yemək zamanı ifraz olunan mədə turşusu maqneziumun həll olmasını artıraraq bağırsaqdan keçidi yaxşılaşdırır. Lakin çox lifli yeməklə qəbulu liflərin mineralı bağlamasına görə sorulmanı azalda bilər — bu tarazlığa diqqət etmək lazımdır.
• Dozanı bölün: Yüksək dozanı bir dəfəyə deyil, gün ərzinə bölmək sorulmanı artırır və bağırsaq yükünü azaldır. Məsələn, gündə 400 mg qəbul etməlisinizsə, 200 mg səhər, 200 mg axşam qəbulu daha səmərəli ola bilər.
• D vitamini dəstəyi: D vitamini kalsium sorulmasını artırdığı kimi dolayı olaraq maqnezium sorulmasını da yaxşılaşdırır. D vitamini səviyyəniz optimaldırsa, maqneziumun biomənimsənilməsi artacaq. Günəş işığından yararlanmaq və ya lazım gəldikdə D vitamini əlavəsi bədəndə maqnezium istifadəsini dəstəkləyir.
• Lazımsız kalsiumdan uzaq durun: Xüsusən əlavə şəklində yüksək dozalı kalsium və maqneziumu eyni vaxtda qəbul etmək iki mineralın bir-birinin sorulmasını əngəlləməsinə səbəb ola bilər. Buna görə ayrı vaxtlarda qəbul və ya daha tarazlı dozada birləşdirmək seçilir.

Təbii qidadan alınan maqnezium adətən daha yaxşı sorulur, çünki qidadakı digər maddələr sorulmaya kömək edir. Məsələn, tərəvəzlərdəki C vitamini maqnezium sorulmasına müsbət təsir edə bilər. Nəticədə maqnezium əlavəsi istifadə edərkən bu strategiyalarla sorulmanı maksimuma çatdıra və ən yaxşı faydanı təmin edə bilərsiniz.

Nəticə

Maqnezium bədənimiz üçün əvəzolunmaz mineraldır. Çatışmazlığında bir çox əlamət yaranır və uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinə zəmin yarana bilər. Balanslı qida ilə yetərli maqnezium almaq ümumi sağlamlıq, enerji, sinir sistemi və ürək sağlamlığı üçün çox vacibdir. Lazım gəldikdə düzgün forma və dozada əlavə həm idmançıların, həm də maqnezium ehtiyacı artmış insanların həyat keyfiyyətini yüksəldə bilər. Lakin hər şeydə olduğu kimi, maqnezium qəbulunda da tarazlıq vacibdir: nə az, nə də çox olmalıdır.