Mədə xərçəngi və mədə xorası: aralarındakı fərqlər

Mədə xərçəngi və mədə xorası bir-birindən fərqli iki vəziyyətdir. Müxtəlif səbəblərdən yarana bilən bu iki vəziyyətin adətən əlamətləri oxşardır, lakin erkən mərhələlərdə heç bir əlamət yaratmırlar. Vaxtında müalicə tələb edən hər iki xəstəlik üçün müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur. Erkən müalicənin  vacib olduğu bu iki vəziyyətə uyğun oxşar əlamətlər yaşayanların qısa müddətdə mütəxəssisə müraciət etməsi əhəmiyyətlidir. 

Mədə xərçəngi nədir?

Mədə xərçəngi mədə divarındakı hüceyrələrin anormal böyüməyə başladığı vəziyyətdir. Mədə xərçənginin bir çox növü var. Demək olar ki, bütün mədə xərçəngləri adenokarsinomalardır. Adenokarsinomalar orqanların iç səthini örtən vəzilərdə böyüməyə başlayan xərçəng növləridir. 

Mədə xərçəngi həmçinin  qastrit xərçəngi  kimi də təsvir olunur.

Mədə xorası nədir?

Mədə xorası  mədənin və ya onikibarmaq bağırsağın daxili səthindəki yaradır. Onikibarmaq bağırsaq mədəni nazik bağırsağa birləşdirən, nazik bağırsağın ilk hissəsidir. 

Mədə xoraları həmçinin peptik xoralar, onikibarmaq bağırsaq xoraları və ya peptik xora xəstəliyi kimi də təsvir olunur.

Mədə xərçəngi ilə mədə xorasının əlamətləri arasındakı fərqlər nələrdir?

Mədə xərçəngi və mədə xoralarında adətən başlanğıcda əlamət olmur. Lakin əlamətlər yaranmağa başladıqda oxşar ola bilər. Mədə xərçəngi və mədə xoraları üçün oxşar əlamətlər bunlardır:

• Ürəkbulanma və qusma
• Qarın ağrısı
• Mədə yanması
• İştahasızlıq
• Yeməkdən sonra köp hissi
• Həzmsizlik və mədə narahatlığı
• Nəcisdə qan

Lakin hər iki vəziyyətdə xəstəlik irəlilədikcə əlamətlər fərqlənə bilər. İki vəziyyəti bir-birindən ayıran fərqli əlamətlər:

• Mədə xərçənginin əlamətləri:
  • Səbəbi izah olunmayan çəki itkisi
  • Sarılıq və ya gözlərin və dərinin saralması
  • Udma çətinliyi
  • Qarın iltihabı (assit) və ya qarın daxilində maye toplanması
• Mədə xorasının əlamətləri:
  • Qara və ya qətranabənzər nəcis
  • Qanlı qusma
  • Qəhvə çöküntüsünə bənzər qusuntu
  • Keçməyən, kəskin və ya şiddətli qarın ağrısı (Mədə xərçəngindən fərqli olaraq, mədə xorasında qarın ağrısı yüngül və ya yandırıcı olur, adətən gecələr və ya mədə boş olduqda vaxtaşırı yaranır, yemək zamanı şiddətlənir və ya yeməkdən sonra keçir.)
  • Başgicəllənmə
  • Bayılma
  • Sürətli nəbz və ya şokun digər əlamətləri
  • Əlamətlərin dəyişməsi və ya pisləşməsi

Mədə xərçəngi adətən bədənin digər nahiyələrinə yayılmayınca əlamət vermir. Oxşar şəkildə, mədə xorası olan şəxslərdə də xora ağırlaşma yaradana qədər əlamətlər yaranmaya bilər. Lakin mədə xorasının ağırlaşmaları nadir olsa da, ciddi ola bilər.

Hər iki vəziyyət əlamət yaratmağa başladıqda qısa müddətdə mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Tibbi testlər vasitəsilə diaqnoz qoyulacaq və uyğun müalicəyə başlanacaq. 

Mədə xərçəngi və mədə xorası müxtəlif səbəblərdən yaranır

Oxşar əlamətlər göstərsələr də, mədə xərçəngi ilə mədə xorasının səbəbləri fərqlidir. Oxşar əlamətlər yaradan müxtəlif səbəblər bunlardır:

Mədə xərçənginin səbəbləri

Mədə hüceyrələrinin fəaliyyətindəki dəyişikliklər mədə xərçənginə gətirə bilər. Mədə xərçəngi adətən hüceyrələrin necə böyüdüyü və bölündüyü ilə bağlı dəyişiklikləri əhatə edə bilər. Mədə xərçəngi əsasən 65 yaşlı və daha yaşlı şəxslərə təsir edir. Riski artıran digər amillər bunlardır:

• Əvvəllər  Helicobacter pylori (H. pylori)  infeksiyası keçirmək
• Kişi olmaq
• Keçmişdə mədə iltihabı keçirmək
• Siqaret çəkmək
• Ailədə mədə xərçəngi anamnezinin olması
• Duzlu, hisə verilmiş və ya turşuya qoyulmuş qidaların çox yeyilməsi

Mədə xorasının səbəbləri

• H. pylori  infeksiyaları:  H. pylori  infeksiyaları geniş yayılıb və adətən zərərsizdir. Lakin bəzən mədə xoralarına səbəb ola bilər. Alimlər bu bakteriyaların niyə bəzi insanlara digərlərindən çox təsir etdiyini hələ tam izah edə bilmirlər.
• Qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar (NSAID-lər): NSAID-lər ağrı, qızdırma və ya şişkinlik üçün istifadə olunan dərmanlardır. Uzunmüddətli istifadə mədə xorasının yaranmasına səbəb ola bilər. Geniş istifadə olunan NSAID-lərə  aspirin  və  ibuprofen  daxildir.

Hər iki səbəb mədə turşusunun mədə və ya onikibarmaq bağırsaq divarını zədələməsinə gətirə bilər. Bu da mədə xoralarına yol aça bilər. Stress və ya ədviyyatlı qidalar yemək mədə xorasına səbəb olmur, lakin əlamətləri pisləşdirə bilər.

Fərqli müalicələr

Mədə xərçənginin müalicəsi

Mədə xərçəngi üçün müxtəlif müalicə üsulları var. İnsan üçün ən uyğun müalicə aşağıdakıların qiymətləndirilməsi əsasında seçilir:

• Mədə xərçənginin mərhələsi
• Ümumi sağlamlıq vəziyyəti
• Şəxsin öz seçimləri

Mütəxəssislər kombinə olunmuş müalicələr tövsiyə edə bilər. Bu müalicələrə aşağıdakılar daxil ola bilər:

• Endoskopik mukozal rezeksiya: Bu prosedurda cərrahlar xərçəngi həzm sistemi divarından uzaqlaşdırmaq üçün endoskop adlı uzun və elastik vasitədən istifadə edirlər.
• Cərrahi əməliyyat: Mədənin hamısının və ya bir hissəsinin çıxarılmasını əhatə edən, yaxud xərçəng əlamətlərinin idarə edilməsinə kömək məqsədi daşıyan əməliyyatdır.
• Şüa müalicəsi (radioterapiya): Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək və ya böyüməsini dayandırmaq üçün yüksək enerjili şüalanmadan istifadə olunur.
• Kimyaterapiya: Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək və ya böyüməsini əngəlləmək üçün istifadə olunan dərman müalicəsidir.
• Hədəfə yönəlmiş müalicə: Müəyyən xərçəng hüceyrələrini tanımaq və onlara hücum etmək üçün dərman və ya digər maddələrdən istifadə olunan müalicədir. 
• İmmunoterapiya: İmmun sisteminin xərçənglə mübarizəsinə kömək edən dərmanlarla müalicədir.

Mədə xorasının müalicəsi

İnsanlar adətən mədə xoraları pisləşdikdə tibbi yardım üçün müraciət edir. Sağalmaya kömək üçün mütəxəssislərin tövsiyə etdiyi dərman və ya müalicələr şəxsin mədə xorasından asılı olaraq dəyişə bilər. 

Müalicənin məqsədi adətən mədə turşusunu azaltmaq və ya H. pylori bakteriyalarını öldürməkdir. Mədə turşusunu azaldan dərmanlara proton pompası inhibitorları (PPI-lər) və H2 reseptor antaqonistləri kimi də tanınan H2 reseptor blokatorları daxildir. 

Mədə xorası sağalmazsa və ya ağırlaşma yaradarsa, cərrahi əməliyyat lazım ola bilər.

Mədə xərçəngi ilə mədə xorası arasındakı fərqlərin xülasəsi

Mədə xərçəngi ilə mədə xorası oxşar əlamətlər yarada bilər, lakin səbəbləri və müalicələri fərqlidir. Hər iki vəziyyətin erkən mərhələlərində heç bir əlamət olmadığı halda, irəliləmiş mərhələlərdə əlamətlər oxşar ola bilər. Əlamətlər oxşar olduğuna görə insanlar bunları hiss etməyə başladıqda vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etməlidir.